قادىرلى وقىرمان, عاسىرمەن ۇندەسكەن «Egemen Qazaqstan» باسىلىمى اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن الەمدەگى ماڭىزدى دا وزەكتى تاقىرىپتار جونىندە بىرەگەي كونتەنت ازىرلەيتىن Project Syndicate جوباسى ماقالالارىن جاريالاۋدىڭ ەكسكليۋزيۆتى قۇقىعىن يەلەندى.
Project Syndicate اۆتورلارىنىڭ قاتارىندا الەمدىك دەڭگەيدەگى ساياساتكەرلەر, عالىمدار, زەرتتەۋشىلەر, بيزنەسمەندەر, 45 نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, 111 مەملەكەت باسشىسى بار. جوبا ماتەريالدارى الەمنىڭ 150 ەلىندەگى 500-دەن استام بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جاريالانادى.
Project Syndicate-تە جارىق كورگەن كولۋمنيستەر مەن ساراپشىلاردىڭ ەڭ تاڭداۋلى ماقالالارى مەن پىكىرلەرىن, ساراپتامالارى مەن شولۋلارىن قالىڭ وقىرمانعا قازاق تىلىندە ۇسىناتىن بولامىز. بۇل قادام ەلىمىزدەگى مەديا كەڭىستىكتىڭ اياسىن كەڭەيتىپ, جۇرتشىلىقتىڭ ساپالى اقپارات كوزدەرىنە دەگەن قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرا تۇسەتىنى ءسوزسىز.
گازەتىمىزدىڭ بۇگىن قولدارىڭىزعا تيگەن سانىنداعى ارناۋلى بەتتە ماقالالاردىڭ العاشقى لەگى جاريالانىپ وتىر. ۇلىبريتانيانىڭ 1997-2007 جىلدارداعى پرەمەر-ءمينيسترى توني بلەردىڭ افريكاداعى اۋىل شارۋاشىلىعىنا ارنالعان ماقالاسىندا الەمدەگى ازىق-ت ۇلىك تاپشىلىعىن بولدىرماس ءۇشىن «قارا قۇرلىقتاعى» وسى سالانى دامىتۋدىڭ ماڭىزى تۋرالى ايتىلادى. اتالعان ماقالا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ بيىلعى جولداۋىندا ايتىلعان اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ماسەلەسىمەن ۇندەسەدى. ال كوروناۆيرۋسپەن كۇرەس جونىندەگى جاريالانىمدا الەمدى ءدۇر سىلكىنتكەن ىندەتپەن ءتيىمدى كۇرەس تاسىلدەرى ءسوز بولادى.
وسى تاقىرىپقا ارنالعان ماقالالاردى تومەننەن وقيسىزدار
افريكانىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىنا وزگەرىس كەرەك
لوندون – الداعى 30 جىلدىڭ كولەمىندە افريكانىڭ ساحارادان تومەنگى بولىگىندەگى مەملەكەتتەردە تۇراتىن حالىق سانى ەكى ميللياردتان اسىپ, ەكونوميكاسى وندىرىستىك سالاعا كوشەدى. سوندىقتان افريكانىڭ دامۋى الەمنىڭ كەلەشەكتەگى تۇراقتىلىعى, دامۋى جانە دەنساۋلىعى ءۇشىن وتە ماڭىزدى. وسىنى ەسكەرسەك, قۇرلىققا حالىقارالىق قوعامداستىق نازارى كوبىرەك اۋدارىلۋى ءتيىس.
COVID-19 داعدارىسى بىرقاتار جاھاندىق ماسەلەنى ناقتى كورسەتىپ بەردى. مىسالى, الەم ەلدەرىنىڭ پاندەمياعا قارسى اركەلكى ارەكەتى, كەدەي مەملەكەتتەرگە قولداۋ كورسەتە الماۋى, ەكونوميكالىق قيىندىق, حالىقتىڭ جاعدايى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ السىزدىگى سوعان دالەل. كوشباسشى ەلدەر وسى كەمشىلىكتەردى, سونداي-اق كليمات وزگەرۋى مەن تەڭسىزدىكتىڭ قارقىن الۋىنان باستاپ تەحنولوگيالىق ولقىلىق پەن جاھاندىق تەرروريزم سەكىلدى الەمدىك ماڭىزى جوعارى ماسەلەلەردى اشىپ ايتۋى ءتيىس.
سونىمەن قاتار افريكا مەن باسقا دا دامىماعان وڭىرلەردەگى اۋىل شارۋاشىلىعى مەن تاماقتانۋ جۇيەسىنىڭ ناشارلىعى پاندەميانىڭ كەرى اسەرىن ەسەلەپ جىبەردى. ەگەر وسى جۇيەلەردەگى تۇيتكىلدەردى دەر كەزىندە شەشپەسەك, الداعى ۋاقىتتا بولۋى مۇمكىن داعدارىستى ودان سايىن قيىنداتىپ جىبەرەدى.
تۇبەگەيلى رەفورما جاساۋدى قولداۋ ءبىر جاعىنان مورالدىق جاعىنا قاتىستى. بۇۇ الەمدىك ازىق-ت ۇلىك باعدارلاماسى افريكا سەكىلدى تابىسى تومەن جانە ورتاشا ەلدەردەگى اشتىقتان قينالىپ جۇرگەندەر سانى بيىل ەكى ەسەلەنۋى مۇمكىن ەكەنىن كورسەتىپ وتىر. وسىلايشا, پاندەميا سالدارىنان 265 ميلليون ادام اشتىققا ۇشىراماق. افريكانىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى جۇيەسىن كۇشەيتۋ قۇرلىقتىڭ ءوز-ءوزىن قامتاماسىز ەتۋىنە جاعداي جاساپ, كەلەشەكتەگى داعدارىستارعا توتەپ بەرۋگە كومەكتەسەدى. ايتپەسە, وڭىردەگى مەملەكەتتەردىڭ ەكونوميكاسى توقىراپ, سالىقتان تۇسەتىن تابىسى ازايىپ, ءال-اۋقات جۇيەسى COVID-19 سەكىلدى پاندەميا كەزىندە حالىقتى قولداۋعا جەتپەي قالۋى مۇمكىن.
بىراق افريكا مەن باسقا دا كەدەي ايماقتارداعى اۋىل شارۋاشىلىعى مەن تاماقتانۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ – G20 مەن ەۋروپا, ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمى باستاعان بۇكىل ەلدىڭ اعارتۋشىلىق مۇددەسىنە دە بايلانىستى. سەبەبى تاماقتانۋ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى الەمدىك دەنساۋلىقتى, ەكونوميكانى جانە قاۋىپسىزدىك جۇيەسىن XXI جانە XXII عاسىرعا لايىقتى ەتۋدە ەرەكشە ماڭىزعا يە.
بىرىنشىدەن, قۇنارلى تاعام مەن اۋىلشارۋاشىلىق سالاسى – كەز كەلگەن اۋرۋدىڭ باستى جاھاندىق سەبەبىنە اينالعان ازىق-ت ۇلىك جەتىسپەۋشىلىگىنىڭ الدىن الۋدا ەرەكشە ورىنعا يە. سونداي-اق ولاردى كۇشەيتۋ پاندەميامەن كۇرەسۋدە دە ماڭىزدى. COVID-19 لوكداۋندارى مەن الەۋمەتتىك قاشىقتى ساقتاۋ قارا نارىققا يەك ارتقان دامىماعان مەملەكەتتەردە قيىنعا ءتۇستى. ونىڭ باستى سەبەبى, مۇنداي شارالار وتباسىن اسىراۋعا جەتكىلىكتى تاماق تابۋعا ايتارلىقتاي كەدەرگى كەلتىرەدى دەگەن قورقىنىش بولدى.
اۋىل شارۋاشىلىعى ەكونوميكانى وزگەرتۋدە دە ەرەكشە ءرول وينايدى. ەگەر افريكا جانە باسقا دا دامۋشى مەملەكەتتەر وندىرىستىك سالاعا دەن قويماسا, الەمدە جاھاندىق ەكونوميكالىق تۇراقتىلىق, «جاسىل» ەكونوميكا جانە جاپپاي اشارشىلىقتى جويۋعا قول جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. اقش, ەۋروپا جانە ازيا تاجىريبەسى كورسەتكەندەي, يندۋستريالاندىرۋ ەڭ اۋەلى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ رەفورماسىن تالاپ ەتەدى. ال افريكا مۇنى ءالى باستان وتكەرگەن جوق.
جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتۋ دە اۋىل شارۋاشىلىعى مەن تاماقتانۋ جۇيەسىن وزگەرتۋگە بايلانىستى. تەرروريزم سالدارىنان ساحەل سەكىلدى وڭىرلەردەگى جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ قۇقىعى تاپتالىپ, زاڭدى ەكونوميكا مەن قوعامدىق قىزمەتتە جۇمىس ىستەگەننەن گورى زاڭسىز ارەكەتپەن تابىس تابۋ جۇيەگە اينالعان.
بۇدان بولەك, اۋىل شارۋاشىلىعىن جاڭعىرتۋ, اسىرەسە افريكادا, وسى عاسىردىڭ سوڭىندا 11 ميللياردقا جەتەتىن الەم حالقىن جەتكىلىكتى تاماقتاندىرۋداعى باستاپقى قادام.
كوپتەگەن افريكا ەلدەرى باسشىلارى اۋىل شارۋاشىلىعىن جاڭعىرتۋعا دەن قويىپ, ءبىرشاما تابىسقا دا جەتتى. سەنەگالدىڭ كۇرىش جانە وسىعان قاتىستى باسقا سالالاردى دامىتۋى, گانانىڭ «ازىق-ت ۇلىك جانە جۇمىس» باعدارلاماسى, ەفيوپياداعى اۋىل شارۋاشىلىعى ترانسفورماتسياسى اگەنتتىگىنىڭ جۇمىسى – وسى باعىتتاعى مىقتى مەملەكەتتىك باسشىلىقتىڭ جارقىن مىسالدارى.
ۇكىمەت دۇرىس نازار اۋدارسا, ساياساتكەرلەر اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ باسىم باعىتىن انىقتايدى. وسىلايشا, تەحنولوگيا مەن جاڭا تاجىريبەنى ەنگىزىپ, ينۆەستيتسيا تارتىپ, ونىڭ ەسەسىنە جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلىپ, ەكونوميكا دامىپ, سالىق تابىسى وسەدى. بۇل دامۋعا قولايلى جاعداي تۋعىزادى. ىشكى جانە سىرتقى ينۆەستيتسيا مەن رەفورما وزگەرىستى جەدەلدەتەدى.
ماسەلەن, گانا مەن ءپىل سۇيەگى جاعالاۋى ەلى كاكاونى وزدەرى شوكولادقا اينالدىرۋى كەرەك, نيگەريا اۋىل شارۋاشىلىعىن مەحانيكالاندىرىپ, ءىرى-قارا مال شارۋاشىلىعىن وزگەرتۋى ءتيىس. موزامبيك ءتۇرلى اۋىل شارۋاشىلىعى دالىزدەرىن دامىتۋدى قاجەت ەتسە, كەنيانىڭ الەمدىك تاماق ءوندىرىسىنىڭ ورتالىعى اتانۋعا مۇمكىندىگى مول.
الدا كەلە جاتقان بىرقاتار جاھاندىق شارا وسى ماسەلەلەردى كۇن تارتىبىنە شىعارۋعا زور مۇمكىندىك بەرمەك. ماسەلەن, رۋاندا بيلىگى ۇيىمداستىرعان جاسىل افريكا رەۆوليۋتسياسى فورۋمى وسىنىڭ دالەلى. مۇنداي جيىندار افريكانىڭ قاجەتىن انىقتاۋدا ماڭىزعا يە. حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ قولداۋىمەن مۇنداي قادام افريكانىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى مەن ازىق-ت ۇلىك جۇيەسىن وزگەرتۋگە ىقپال ەتىپ, الەمدى «تۇراقتى دامۋ ماقساتتارى-2030» باستاماسىندا ايتىلعان مىندەتتەرگە قول جەتكىزۋگە جاعداي جاسايدى. بيىلعى فورۋمدا افريكانىڭ جەدەل ءوسىپ كەلە جاتقان قالالارى مەن ورتالىقتارىنا تاماق جەتكىزۋ ماسەلەسى تالقىلانباق. بۇل جاھاندىق ەكونوميكانىڭ كەلەشەكتە دامۋىنىڭ قاينار كوزىنە اينالۋى مۇمكىن.
مەن بۇل فورۋمعا ءۇشىنشى جىل قاتارىنان قاتىسىپ كەلەمىن, بيىل ءبىرىنشى رەت قاشىقتان وتپەك. مەن توبىممەن بىرگە افريكانىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىنا ينۆەستيتسيا تارتۋ مەن تاماق ءوندىرىسى سالاسىن وزگەرتۋگە نازار اۋدارىپ وتىرمىن. وسىلايشا, قۇرلىقتىڭ پاندەميا مەن كليمات وزگەرۋى سەكىلدى داعدارىستارعا توتەپ بەرىپ, يندۋستريالاندىرۋ مەن تەحنولوگيالىق رەۆوليۋتسياعا ۇمتىلۋىنا جاعداي جاساۋ كوزدەلگەن. سونداي-اق وسى ايدىڭ سوڭىندا بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ جيىنى, قاراشادا G20 ءسامميتى, كەلەر جىلى بۇۇ تاماقتانۋ جۇيەسى ءسامميتى كەلە جاتىر.
COVID-19 پاندەمياسى كەدەي مەملەكەتتەردەگى اۋىل شارۋاشىلىعى حالىقتىڭ نەگىزگى قاجەتتىلىگىن وتەي الماسا, ۇلكەن گەوساياسي سالدارى بولاتىنىن انىق اڭعارتىپ, جەدەل ارەكەت ەتۋدىڭ قاجەتتىلىگىن كورسەتتى. قۋانىشقا وراي, الدا كەلە جاتقان جاھاندىق مەملەكەتتەردىڭ باسقوسۋى جەدەل ءارى ناقتى شەشىم قابىلداۋدىڭ ءتيىمدى جولدارىن تالقىلاۋعا جاعداي جاساماق. ءبىز بۇل مۇمكىندىكتى جىبەرىپ الماۋىمىز كەرەك.
توني بلەر,
ۇلىبريتانيانىڭ 1997-2007 جىلدارداعى پرەمەر-ءمينيسترى, جاھاندىق وزگەرىس ينستيتۋتىنىڭ توراعاسى
Copyright: Project Syndicate, 2020. www.project-syndicate.org
Covid-19-بەن قالاي كۇرەسكەن ءجون
مەلبۋرن, تۋسون – Covid-19 ۆيرۋسى العاش پايدا بولعان كەزدە قاتاڭ كارانتيندىك شارالار مەن قىسقا ءارى كۇشەيتىلگەن لوكداۋندار ونى تىزگىندەۋگە جەتكىلىكتى بولار ەدى. پاندەميا سالدارىنان 213 مەملەكەت پەن ايماقتاعى 26 ميلليون ادامعا ۆيرۋس جۇققان قازىرگى كەزدە بىزگە ونى باقىلاۋدا ۇستاۋدىڭ ءتيىمدى ءارى پارمەندى جولىن تاپقان ءجون.
ىندەتتىڭ اۋقىمى كەڭەيىپ كەتپەس ءۇشىن باسقالارعا زيانى ءتيۋى مۇمكىن ادامداردى تاۋىپ, مۇمكىندىگىنشە ولاردىڭ ۇيدەن شىقپاي, كارانتيندىك شەكتەۋلەردى ساقتاۋىن باقىلاۋىمىز قاجەت. بۇل ۆيرۋس جۇقتىرعاندارمەن بايلانىستا بولعانداردى انىقتاپ قانا ەمەس, سولاردىڭ قايسىسىنىڭ اۋىرۋ ىقتيمالدىلىعى جوعارى ەكەنىن ايىرا ءبىلۋدى قاجەت ەتەدى.
مۇندايدا تەحنولوگيا كومەكتەسەدى. ادامدار ۆيرۋس جۇقتىرۋ ىقتيمالدىعىن حابارلايتىن جاڭا باعدارلامالار مەن جۇكتىلىكتى انىقتايتىن تەست سەكىلدى جەدەل, وڭاي ءارى جىلدام ازىرلەنەتىن جاڭا تەست ءادىسىن جاساپ شىعارۋ كەرەك. ناۋقاسپەن بايلانىس جاساعانداردى انىقتاۋ جىلدام تەست ناتيجەسى بولماسا ءتيىمسىز. سونداي-اق قازىرگىدەي ناۋقاستى ناقتى انىقتاي المايتىن جەدەل تەستتەر دە پايداسىز. باعدارلامالار بايلانىستا بولعانداردىڭ اۋقىمىن كەڭەيتىپ قانا قويمايدى, سونىمەن بىرگە ونىڭ جىلدامدىعىن دا ارتتىرا تۇسەدى.
باعدارلاما نە ەسكى ادىسپەن انىقتالعان كونتاكتىلەردى انىقتاۋ جۇيەسى تەست قورىتىندىسى وڭ ناتيجە كورسەتكەندەرمەن تىعىز بايلانىستا بولعانداردى كارانتينگە جاتقىزۋدى ۇسىنادى. اقش-تا اۋرۋلاردى باقىلاۋ جانە الدىن الۋ ورتالىعى بەكىتكەن ەرەجەگە سۇيەنسەك, ۆيرۋس جۇقتىرعان اداممەن التى فۋت (1,8 مەتر) قاشىقتىقتا 15 مينۋت بىرگە وتكىزگەن ءار ادام 14 كۇنگە كارانتيندە وتىرۋى ءتيىس. وسى ەرەجەگە سايكەس, ءار ناۋقاستىڭ ورتاشا ەسەپپەن 59 اداممەن تىعىز بايلانىس جاسايتىنى كۇتىلەدى. ياعني قازىرگى تاڭدا اقش حالقىنىڭ 2 پايىزعا جۋىعى ۆيرۋس جۇقتىرىپ ۇلگەرگەنىن ەسكەرىڭىز. سونى 59-عا كوبەيتسەڭىز, اقش-تا كارانتيندە وتىرۋى ءتيىس, بىراق ونى ساقتاماعان ادامداردىڭ سانى شىعادى.
بىراق ۆيرۋس اۋرۋلاردى باقىلاۋ جانە الدىن الۋ ورتالىعىنىڭ قاراپايىم ەرەجەسىنە باعىنبايدى. ەندى ۆيرۋس جۇقتىرعان ادامنان 5 فۋت قاشىقتىقتا 15 مينۋت ۋاقىت وتكىزۋ دەرتى اسقىنعان بىرەۋدەن 7 فۋت قاشىقتىقتا 8 ساعات ۋاقىت وتكىزگەننەن الدەقايدا قاۋىپسىز.
اريزونا شتاتىندا اشىق دەرەك باعدارلاماسىن جاسايتىن Covid Watch كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمى اۋرۋلاردى باقىلاۋ جانە الدىن الۋ ورتالىعىنىڭ ەرەجەسىنە سۇيەنبەي-اق ناۋقاستانۋ ىقتيمالدىلىعىن ناقتى انىقتايتىن جاڭا باعدارلاما جاساۋعا كىرىسىپ كەتتى. باعدارلاما قاتەردىڭ ناقتى دەڭگەيىنەن اسقاندارعا عانا كارانتيندە وتىرۋدى ۇسىنادى. سونداي-اق تولىقتاي جەكە بايلانىس ارقىلى ولارعا قانشا ۋاقىت ۇيدە بولۋدى جانە قاشان تەست تاپسىرۋدىڭ قاجەتتىلىگىن ايتىپ بەرەدى.
14 كۇندىك كارانتيننىڭ سيقىرلى ەشتەڭەسى جوق. ەگەر ۆيرۋس جۇقتىرعان اداممەن كەزدەسكەننەن كەيىن 5 كۇن ىشىندە ەشقانداي سيمپتومدار بايقالماسا, قاتەردىڭ ىقتيمالدىلىعى ەكى ەسە ازايادى. بۇدان بولەك, تەست تەرىس ناتيجە كورسەتسە دە قاتەر ىقتيمالدىلىعى تۇسەدى (بىراق نولگە جەتپەيدى). ايتسە دە, كارانتيندە وتىرعانداردى تەستىلەگەن مەملەكەتتەر دە, تەست جاسامايتىن ەلدەر دە 14 كۇندىك ەرەجەنى ساقتايدى. ونىڭ ورنىنا, ادامداردىڭ ۆيرۋس جۇقتىرۋ قاتەرى باقىلاۋعا الىنۋى ءتيىس شەكتەن تومەندەگەندە ولاردى كارانتيننەن شىعارساق, جەكە ادامداردىڭ قالتاسىنا دا, ەل ەكونوميكاسىنا دا از سالماق ءتۇسىرۋ ارقىلى قاۋىپسىزدىككە قول جەتكىزەر ەدىك.
كارانتين شەگى قايدا ەكەنىڭىزگە دە بايلانىستى بولۋى ىقتيمال. اۋستراليا مەن جاڭا زەلانديادا سالىستىرمالى تۇردە جاڭا ناۋقاستار سانى از. سونداي-اق مۇمكىندىگىنشە تەز ارادا ۆيرۋستان قۇتىلعىسى كەلەدى. ولار شەكتى دەڭگەيدى قاتاڭداتىپ, 15 مينۋتتان دا كەم ۋاقىت بايلانىس جاساعان ادامداردى كارانتينگە وتىرعىزۋى مۇمكىن. سونىمەن قاتار بىرنەشە رەت تەست تەرىس ناتيجە كورسەتكەنىن نەمەسە ۆيرۋس جۇقتىرۋ ىقتيمالدىلىعى جوعارى ادامداردى ۇزاعىراق مەرزىمگە كارانتينگە جابۋى ىقتيمال.
ۆيرۋس كەڭ تاراعان مەملەكەتتەردە ادامداردى كارانتينگە وتىرعىزۋدىڭ كوبەيۋى ەكونوميكاعا سالماق ءتۇسىرىپ عانا قويماي, پسيحولوگيالىق تۇرعىدا دا كەرى اسەرىن تيگىزەدى. بۇدان بولەك, قوعام مۇشەلەرىنىڭ ەرەجەلەردى ساقتاۋىن دا قيىنداتا تۇسەدى.
بايلانىستا بولعانداردى انىقتاۋ تەحنولوگياسى ايتىلعان سايىن ادامدار جەكە باس قۇپياسى تۋرالى اڭگىمە قوزعايدى. Google-Apple پلاتفورماسىن قولداناتىن جاڭا باعدارلاما مۇنداي قاۋىپتى دە ەسكەرگەن. سوندىقتان ۆيرۋستى جۇقتىرۋدىڭ مۇمكىن ەكەنىن كۇدىكتى ادامنىڭ اتىن اتاماي-اق ەسكەرتە الادى.
Apple كومپانياسى سەكىلدى كۇماندارىمىز بولەكشە. ۆيرۋستى كىمنەن جۇقتىرۋى مۇمكىن ەكەنىن بولجاۋدى قيىنداتۋ ماقساتىندا Apple جانە Google باقىلايتىن API تەحنولوگياسىنىڭ ءساتتى نۇسقالارى بايلانىستى تىركەۋدىڭ ماكسيمالدى ۋاقىتىن شەكتەدى. وسى قىسقاشا اقپارات ارقىلى ناۋقاستىڭ تارالۋ ىقتيمالدىلىعى انىقتالادى.
وسىنداي وزگەشە ءتاسىل ارقىلى جەكە باس قۇپياسىنىڭ بۇزىلماۋىن قامتاماسىز ەتىپ, كارانتيندىك ۇسىنىستاردى ساقتاپ قالۋعا جاعداي جاسايدى. كارانتيننەن كەلەتىن زياندى ازايتۋ – مورالدىق مىندەت. سونداي-اق ۆيرۋستىڭ دا تارالۋىن باسەڭدەتۋىمىز كەرەك. ەگەر وسى ەكى ءتاسىلدى دۇرىس ورىنداماساق, ءجۇز مىڭداعان ادام قازا تاۋىپ, لوكداۋن ۇزارتىلىپ, ميللياردتاعان ادامنىڭ ومىرىنە قيىندىق تۋادى. ەگەر كارانتيندىك ۇسىنىستى ەشتەڭەگە قاراماي ايتا بەرسەك, اقىرىندا ونى ساقتاۋعا ەشكىم ىنتا تانىتپاسا, وقيعانىڭ بۇلاي ءوربۋى ۋاقىت ەنشىسىندەگى شارۋا.
جەدەل تاراپ جاتقان پاندەميا جاعدايىندا ءبىز جەرگىلىكتى جاعدايعا, كەيىنگى ەپيدەميالىق دەرەكتەرگە جانە ۆيرۋستىڭ تارالۋىن ازايتۋعا كومەكتەسەتىن جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ دامۋىنا قاراپ جەدەل ەرەجەلەردى وزگەرتۋگە دايىن بولۋىمىز كەرەك.
ەسكىرگەن ەرەجەلەرگە سۇيەنەتىن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ساراپشىلارى, ءتىپتى شۆەيتساريا سەكىلدى ەلدەردەگىدەي ونى زاڭعا جازعانداردىڭ ءوزى قازىر جاڭا تەحنولوگياعا يەك ارتىپ, ىندەتپەن كۇرەستى يكەمدى تاسىلمەن دامىتۋعا دەن قويىپ وتىر. وسىلايشا, ناۋقاستانۋ قاتەرى جوعارىلارعا نازار اۋدارۋ ارقىلى زياندى ازايتىپ, پاندەميامەن كۇرەستى ءتيىمدى جۇرگىزە الامىز.
پيتەر سينگەر,
پرينستون ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بيوەتيكا پروفەسسورى, The Life You Can Save قايىرىمدىلىق قورىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى
يواننا مەيسەل,
اريزونا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ەۆوليۋتسيالىق بيولوگيا پروفەسسورى
Copyright: Project Syndicate, 2020. www.project-syndicate.org