تەڭگەگە اسەر ەتەتىن فاكتورلار

ۇلتتىق بانكتىڭ مونەتارلىق وپە­راتسيالار دەپارتامەنتى دي­رەك­تورىنىڭ ورىنباسارى يۆان سەرديۋك تامىز ايىنىڭ باسى­­­نان اقش تا­ۋارلىق قورلارىنىڭ ازايۋى, بەيرۋتتاعى جارىلىس سىن­­­­­دى فاكتورلارعا بايلانىس­تى مۇ­­ناي باعاسى شامالى كوتەرىل­گەنىن, بۇل فاكتور ۇلت­تىق ۆاليۋ­تا­مىز­­دىڭ ءبىراز ۋاقىت بويى تۇ­راق­تانۋىنا سەبەپ بولاتى­­نىن ايت­­قان ەدى. سونداي-اق ي.سەرديۋك مەم­­لە­كەتتىك باعالى قاعازدار نا­رى­عى ءبىزدىڭ ۆاليۋتانى قول­داي­تىن نەگىزگى فاكتورلار بولاتىنىن دا ەسكە سالعان. قىسقاسى, 2020 جىل­دىڭ تامىزى ۇلتتىق بانكتى دە, تەڭگەمىزدى دە ۇيالتقان جوق.

قىركۇيەكتىڭ باسىندا تامىز­داعى ۆاليۋتا نارىعىنداعى جاع­دايدارعا شولۋ جاساپ, جۋرناليس­تەرمەن كەزدەسكەن ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ءاليا مولدابەكوۆا دا تامىز ايىن­دا شەتەل ۆاليۋتاسىنىڭ تەڭ­­گەگە قاتىستى جاڭالىقتارى نەيت­­رالدى سيپاتتا بولعانىن ايت­­تى. مۇناي باعاسىندا دا اسا وز­گە­­رىس بولمادى, باررەل 44,15-45,86 دوللار ارالىعىندا شاما­دان تىس قۇبىلماي ساۋدالان­دى. تا­مىز­دىڭ باسىندا اقش پەن ەۋ­روايماقتىڭ وندى­رىستىك سەك­­تورىنداعى ىسكەرلىك بەلسەن­دىلىك تۋرالى مالىمەتتەردىڭ بەتالىسى بەلگىلى بولىپ قالدى. قولايلى ماكروەكونوميكالىق ستاتيستيكا اياسىندا الەمدىك قور يندەكستەرى ءوسۋىن جالعاستىردى. مىسالى, امەريكالىق S & P500 اكتسيالار يندەكسى تامىزدا 7%-عا ءوستى, الەمدىك قور نارىعىنىڭ جاعدايىن بەينەلەيتىن MSCI World يندەكسى تامىزدا 6,5%-دان استام ءوستى. الايدا ينۆەستورلار تاۋەكەلىنىڭ ودان ءارى وسۋىنە پاندەميانىڭ بەتى قايتپاۋى جانە الپاۋىت ەلدەر اراسىنداعى ساۋدا قاقتىعىستارىنىڭ كۇشەيۋى سەبەپ بولعان.

– تامىز ايىندا اقش دول­لارىنىڭ ارزانداۋى الەمنىڭ نازارىن اۋداردى. بۇل جاعدايدا فەدە­رالدىق رەزەرۆ جۇيەسى ۇزاق ۋاقىت بويى يكەمدى اقشا-نەسيە ساياساتىن جۇرگىزۋى مۇمكىن. سەبەبى اقش-تىڭ قازىناشىلىق مىن­دەت­تەمەلەرى ناقتى ستاۆكالارىنىڭ تومەندەۋىنە دە اسەر ەتتى جانە التىن باعاسىنىڭ كوتەرىلۋىن ۋنتسيا­سىنا 2 مىڭ دوللاردان جوعارى دەڭگەيگە دەيىن جەتكىزدى, – دەيدى ءا.مولدابەكوۆا.

دوللاردىڭ السىرەۋى دامىعان ەلدەردىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاسىنا قالاي اسەر ەتەدى؟ بۇل دامىعان ەل­دەردىڭ ساراپشىلارى ءۇشىن ماڭ­گىلىك تاقىرىپ. تەڭگەنىڭ تاع­دىرى تەك مۇناي باعاسى نەمەسە اقش دوللارىنا عانا تاۋەلدى ەمەس ەكەنى ەندى بەلگىلى بولىپ جاتىر. ساراپشىلار تەڭگە تەك ەكى فاكتوردىڭ ەمەس, كورشى ەل رەسەيگە قارسى باعىتتالعان با­تىس­­­تىڭ سانكتسياسى, سىرتقى ساۋ­دا­­داعى يمپورتتىڭ ۇلەسىنىڭ قىس­­­­پ­اعىندا ەكەنىن ايتادى. ءبىر ايدا قازاق­ستاندىق ۆاليۋتا دول­لارعا قا­تىستى 8 تەڭگەگە السى­رەدى, بىراق رۋبلگە قاتىستى نى­­­عاي­­دى. قازاقستان قور بيرجا­سى تور­اعاسىنىڭ ورىنباسارى ناتاليا حوروشەۆسكايا قىر­كۇ­يەك­تىڭ باسىندا جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇقباتىندا تەڭگە تامىز ايىندا نەگىزگى ۆاليۋتالارعا قاتىستى السىرەگەنىمەن, رۋبلگە شاققاندا كۇش جيناپ العانىن ايتقان-دى.

ۇلتتىق بانك تامىز ايىندا ۆاليۋتا نارىعىنا قاتىسپاسا دا پايىزدىق مولشەرلەمەلەر وز­گەردى. بيرجاداعى ساۋدا شىلدە ايىن­داعى 2,1 ملرد اقش دوللارىنان 2,2 ملرد اقش دوللارىنا دەيىن ءوستى. تامىز ايىنداعى تەڭگەنىڭ كەنەتتەن كۇش الىپ, ءبىر باعانى ۇزاق ۋاقىت ۇستاپ تۇ­رۋىنا وسى فاكتورلار دا اسەرىن بەرىپتى. ۇلتتىق بانك وكىلىنىڭ پا­يىمداۋىنشا, تامىز ايىنداعى ماۋسىمدىق فاكتوردان دا تەڭگە جىل سايىن بىرازعا دەيىن قور جيناپ الاتىن. بىراق بيىلعى پاندەمياعا قاتىستى ماۋسىمدىق فاكتور تەڭگەگە اسەر ەتە المادى.

– تامىز ايىندا كەپىلدەندى­رىلگەن ترانسفەرتتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ۇلتتىق بانك ۇلت­تىق قوردان 681 ملن دوللار­دى ساتتى. ترانسفەرتتىڭ كونۆەرسيا مولشەرى وتكەن ايلارمەن سا­­لىس­تىرعاندا ايتارلىقتاي تو­مەن بولدى. بىراق بۇل ۆاليۋتا نارىعىندا تەڭگەرىمسىزدىككە, باس­­قاشا ايتقاندا, تەڭگەنىڭ تىم قاتتى ارزانداپ كەتۋىنە جول بەر­مەدى. كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور كومپانيالارى وزدەرىنىڭ مىن­دەتتەمەلەرى شەڭبەرىندە ۆاليۋتا تۇسىمدەرىنىڭ ءبىر بولىگىن – 266 ملن دوللاردى ساتتى. بۇل ۆاليۋتا نارىعىندا ۇسىنىس پەن سۇرا­نىستى تەڭەستىردى, – دەيدى ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى.

تامىز ايىنىڭ سوڭىندا الدىن الا مالىمەتتەر بويىن­شا قازاق­ستاننىڭ حالىقارالىق رە­زەرۆ­تەرى ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆ­تەرىن قوس­قاندا 94,1 ملرد دوللاردى قۇ­رادى. ۇلتتىق بانكتىڭ ال­تىن-ۆاليۋتا رەزەرۆتەرى ءبىر اي­دا 22 ملن دوللارعا ءوسىپ, 35,4 ملرد دوللارعا جەتتى. التىننىڭ ۇلەسىندە دە وزگەرىس جوق.

تامىزدىڭ تەڭگەگە دەگەن قابا­عى ءتۇزۋ بولعانىمەن, قىر­كۇيەك ايى اسا جايلى باستالمادى. اي­دىڭ با­سىنان بەرى تەڭگەمىز تۇراق­تى­لى­­عىن ساقتاي المادى. ۇلتتىق بانك وكىلى مۇنىڭ سەبەبىن مۇناي با­عا­سىنىڭ ارزانداۋىنان دەپ بىلەدى.

قىركۇيەك ايىنىڭ باسىنان باستاپ مۇناي باعاسى كۇرت تو­مەن­دەي باستادى. ارتىنشا ءبىر اي بويى ءمىز باقپاعان تەڭگە دە قۇ­بىلىپ شىعا كەلدى. ساراپ­شى­لار مۇنىڭ سەبەبىن ينۆەستور­لار­دىڭ كومىرسۋتەككە دەگەن سۇرا­نىسى­نىڭ تومەندەۋىندە دەپ وتىر. سەبەبى ينۆەستوردىڭ «ەرتەڭ باعا قان­داي بولادى؟» دەگەن الاڭ كو­ڭىلىن قالىپقا تۇسىرەتىن جاع­داي­دىڭ اۋىلى ازىرگە الىس سياقتى.

COVID-19-عا قارسى AstraZeneca ۆاكتسيناسىنىڭ سىناق­تارىن توقتاتا تۇرۋ تۋرالى حابارلامالار تۋىنداعان كەزدە ينۆەستورلار ءالىپتىڭ سوڭىن كۇتۋگە ىڭعاي تانىتقان. قىركۇيەكتىڭ ورتا­سىندا مۇناي باعاسى قالىپقا كە­لەتىن ىڭعاي تانىتىپ, قور بير­جاسىندا قوزعالىس باستالدى. بۇل ۋاقىتشا الدامشى ءۇمىت پە, ال­دە سەنۋگە بولاتىن فاكتور ما؟ ەش­كىم ءدوپ باسىپ ايتا الماي وتىر.

قىركۇيەك ايىنىڭ سوڭىنا قاراي فەدەرالدىق اشىق نارىق كوميتەتىنىڭ جيىنى وتەدى. بۇعان دەيىن اقش-تىڭ فەدەرالدى رەزەرۆتىك جۇيەسى ستاۆكالاردىڭ ۇزاق ۋاقىت بويى تومەن دەڭگەيدە بولاتىنىن ەسكەرتكەن بولاتىن. دەمەك, اقش دوللارىنىڭ جاعدايى ەندى بەلگىلى بولا باس­تايدى. ۇلتتىق بانكتىڭ دە تەك سىرتتاي باقىلاپ وتىراتىنىن دا, ۆاليۋتانى رەتتەۋ ءۇشىن قوسىمشا تەتىكتەردى پايدالانۋعا شەشىم قابىلدايتىنىن دا سول كەزدە بىلەتىن بولامىز. الەمدىك نارىق كوروناۆيرۋستىق پاندەميا مەن ونىڭ سالدارى, سونداي-اق وسى جىلدىڭ قاراشاسىندا اقش-تاعى پرەزيدەنت سايلاۋىنىڭ كەرى سالدارىنىڭ ىقپالىن السىرەتۋگە دايىندىقتى باستاپ كەتتى. رەسەي ءرۋبلى دە گەوساياسي تاۋەكەلدەردىڭ ىقپالىندا قالدى. ساراپشىلار ءرۋبلدىڭ السىرەۋى الداعى ۋاقىتتا جالعاسا بەرەتىنىن ايتىپ وتىر.

مۇناي باعاسىنىڭ شەشۋشى فاكتورلارىن COVID-19 جانە وپەك+ مۇشەلەرىنىڭ ساياساتتاعى ەندىگى باعىتى انىقتايدى.

– ۇلتتىق بانك سىرتقى جانە ىشكى نارىقتارداعى وقيعالارعا باقىلاۋدى جالعاستىرادى جانە توتەنشە جاعدايلار تۋىنداعان كەزدە قارجىلىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قولدا بار قۇرالداردىڭ بارلىق سپەكترىن پايدالانۋعا دايىن, – دەيدى ءا.مولدابەكوۆا.

رەسەيلىك ەكونوميستەر رۋبل قىركۇيەك-قازان ايلارىندا قۇن­سىزدانادى دەپ بولجام جاساپ وتىر. كورشى ۆاليۋتانىڭ السىرەۋى تەڭگەنىڭ تەرىس ديناميكاسى قاۋپىن تۋدىرادى. اپتا باسىنان بەرى سا­راپ­شىلار «قازاق تەڭگەسىنىڭ با­عامى قالاي وزگەرەدى جانە مەم­­لەكەت تەڭگەنىڭ نىعايۋىنا قا­لاي تۇرتكى بولا الادى؟» دەگەن ماسە­لەگە الاڭداي باستادى. رەسەي ءرۋب­لى­نىڭ السىرەۋى جاڭا دەۆالۆاتسيا قاۋ­پىن ەسەلەتىپ جىبەرگەنىن كورىپ وتىرمىز.

جىل باسىنان بەرى رۋبل 21%-عا السىرەدى, تۇرىك ليراسى, برا­زي­ليالىق رەال جانە وڭتۇستىك اف­ريكالىق راندپەن بىرگە ەڭ كوپ زارداپ شەككەن ۆاليۋتالار توبىنا كىردى. وتكەن اپتادان باستاپ عالامتوردىڭ رەسەيلىك بلوگىندا دا ءرۋبلدىڭ تاعدىرى تۋرالى قاراما-قايشى بولجامدار پايدا بولدى – كەيبىر ساراپشىلار ونىڭ ۋاقىتشا نىعايۋىن بولجايدى, ال باسقالارى رەسەيلىك بانكتەر ەسەپ ايىرىسۋدىڭ دوللارمەن ەسەپتەلەتىنىن ايتىپ جاتىر. قازىردىڭ وزىندە رەسەيلىك ۆاليۋتا G-20 ەلدەرىنىڭ ىشىندەگى ەڭ قۇبىلمالىسى بولىپ شىقتى.

تامىز ايىندا كەز كەلگەن ەلدىڭ ۆاليۋتاسى سالىق دەمالىسى, ادام­داردىڭ ەڭبەك دەمالى­سىن الۋى, ساياحاتتاۋى ءتارىزدى ماۋ­سىم­دىق فاكتوردان كۇش الىپ, قازان ايىنا دەيىن ەس جيىپ قالاتىن. بۇل جولى ەكى فاكتور­دىڭ دا اسەرى از بولعان ءتارىزدى. پاندەميا قىسپاعىنان شوب-تىڭ 80 پايىزى سالىقتى از تولەدى, شەتەلگە ساياحاتتاۋ شەكتەلدى. تەڭگەمىزدىڭ قىركۇيەك ايى باستالماي جاتىپ القىنىپ قالۋىنا وسى فاكتورلار اسەر ەتكەنگە ۇقسايدى.

الماتى