كەشە ءماجىلىس سپيكەرى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن جالپى وتىرىستا دەپۋتاتتار التىنشى سەسسياعا ارنالعان نەگىزگى پارلامەنتتىك ءىس-شارالار جوسپارىن بەكىتتى.
حالىقارالىق زاڭدار راتيفيكاتسيالاندى
جيىن بارىسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ادامداردى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ شەگىنەن تىس جەرگە شىعارىپ جىبەرۋ كەزىندە ۇستاۋ مەرزىمدەرىن رەتتەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى.
زاڭ جوباسىن قابىلداۋ ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىنداعى ۇلتتىق زاڭناماعا حالىقارالىق ستاندارتتاردى ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ ادامداردى (شەتەلدىكتەر مەن ازاماتتىعى جوق ادامداردى) ەلىمىزدەن تىسقارى جەرلەرگە شىعارىپ جىبەرۋ كەزىندە ۇستاپ الۋ مەرزىمدەرىن قوسىمشا زاڭنامالىق رەتتەۋ تۋرالى ۇسىنىستارىن ورىنداۋ, ولاردى ۇستاپ الۋ جانە كەيىننەن ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ ارناۋلى مەكەمەلەرىنە ورنالاستىرۋ ءتارتىبىن رەگلامەنتتەۋدى قاراستىرادى.
زاڭ جوباسىنا قاتىستى دەپۋتات ۆاسيلي ولەينيك بايانداما جاساپ, بىرقاتار ماسەلەگە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە 1,3 مىڭنان استام شەتەلدىك ازامات جازاسىن وتەپ جاتىر جانە پروباتسيالىق باقىلاۋعا الىنعان.
«ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, كەيىنگى ەكى جىل مەن بيىلعى سەگىز ايدا قازاقستان زاڭناماسى تالاپتارىن ورىنداماعانى ءۇشىن ەل اۋماعىنان 25,5 مىڭ شەتەلدىك شىعارىلدى. ونىڭ ىشىندە ەكى مىڭعا جۋىعى سوت اكتىسىن ورىنداماعان. ولاردىڭ اراسىندا اكىمشىلىك ءارى قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساعاندار بار. مينيسترلىك اقپاراتىنا قاراعاندا, اتالعان مەرزىمدە قازاقستانعا كەلەتىن شەتەلدىكتەر تاراپىنان 220 مىڭنان استام اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق پەن 4 مىڭعا جۋىق قىلمىس جاسالدى», دەدى ۆ.ولەينيك.
وسى مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋ ازاماتتاردىڭ, سونداي-اق شەتەلدىكتەر مەن ازاماتتىعى جوق ادامداردىڭ بوستاندىعىنا جانە جەكە باسىنا قول سۇعىلماۋشىلىعىنا قۇقىقتاردى قورعاۋ سالاسىنداعى ۇلتتىق زاڭنامانى ودان ءارى جەتىلدىرۋدى قامتاماسىز ەتەدى.
سونداي-اق دەپۋتاتتار بىرقاتار راتيفيكاتسيالىق زاڭ جوبالارىن ماقۇلدادى. اتاپ ايتقاندا, قازاقستان مەن ليۋكسەمبۋرگ اراسىنداعى تابىس پەن كاپيتالعا سالىناتىن سالىقتارعا قاتىستى قوسارلانعان سالىق سالۋدى بولدىرماۋ جانە سالىق سالۋدان جالتارۋعا جول بەرمەۋ تۋرالى كونۆەنتسياعا تولىقتىرۋ ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسى ماقۇلداندى.
بۇل حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ ينۆەستيتسيالار ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋعا, ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا جانە سالىق سالۋ ماسەلەلەرى بويىنشا اقپارات الماسۋ ارقىلى ەكى مەملەكەتتىڭ سالىق قىزمەتىنىڭ ىنتىماقتاستىعىن كەڭەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
«قولدانىستاعى كونۆەنتسياعا تولىقتىرۋ ەنگىزۋ مەملەكەت يەلىگىنە بايلانىستى تولەنەتىن ديۆيدەندتەردى سالىق سالۋدان بوساتىپ, ەل بيۋدجەتىنىڭ مۇددەcىن قورعاۋ قاجەتتىلىگىنەن تۋىندادى», دەدى قارجى ءمينيسترى ەرۇلان جاماۋباەۆ.
ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ سوزىنە قاراعاندا, ەلىمىزدە ليۋكسەمبۋرگتىڭ قاتىسۋىمەن 27 زاڭدى تۇلعا, فيليالدار مەن وكىلدىكتەر قىزمەت ەتەدى. بۇل مەكەمەلەر 2019 جىلى 37 ملرد تەڭگە سالىق تولەگەن.
حاتتامادا تابىس كوزى سانالاتىن مەملەكەتتە ديۆيدەندتەردى, ەگەر مۇنداي ديۆيدەندتەردىڭ ناقتى يەسى ۇكىمەت نەمەسە ورتالىق نەمەسە جەرگىلىكتى بيلىك ورگانى, ورتالىق (ۇلتتىق) بانك نەمەسە ۇكىمەتكە تولىعىمەن تيەسىلى كەز كەلگەن باسقا مەكەمە بولسا, سالىق سالۋدان بوساتۋ كوزدەلەدى.
سونىمەن قاتار شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر اراسىنداعى بىرلەسكەن اسكەري وقۋ-جاتتىعۋلار وتكىزۋ تۋرالى كەلىسىمگە تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋعا قاتىستى زاڭ جوباسى ماقۇلداندى.
حاتتاماعا سايكەس, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەر اراسىنداعى بىرلەسكەن اسكەري وقۋ-جاتتىعۋلار وتكىزۋ تۋرالى كەلىسىمگە ۇيىم قۇرامىنداعى كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ قاتىسۋىنا قارسى كەلمەيدى.
«حاتتامانىڭ ماقساتى – ۇيىم اياسىندا اسكەري وقۋ-جاتتىعۋلاردى وتكىزۋ ءۇشىن قۇقىقتىق نەگىز بولاتىن كەلىسىمگە ۇيىمعا ەنگەن كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ قوسىلۋىن قاتاماسىز ەتۋ. 2017 جىلعى ماۋسىمدا ەلوردادا شىۇ سامميتىندە ۇيىمنىڭ وڭىرلىك ءارى حالىقارالىق ارەنادا ءرولىن ايتارلىقتاي نىعايتقان شىۇ-عا ءۇندىستان مەن پاكىستاننىڭ قوسىلۋى تۋرالى تاريحي شەشىم قابىلداندى. وسىعان بايلانىستى كەلىسىمگە تولىقتىرۋ ەنگىزۋ قاجەتتىگى تۋىندادى», دەدى قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى تيمۋر داندىباەۆ.
ءىس-شارالار جوسپارى بەكىتىلدى
بۇدان بولەك, جالپى وتىرىستا پالاتا «نوتاريات تۋرالى» زاڭ جوباسىن جۇمىسقا الدى. وسىنىڭ قاتارىندا ەاەو-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ەڭبەكشىلەرىن زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ جانە كەدەن وداعىنا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ كەدەن قىزمەتتەرىنىڭ بىرىككەن القاسى تۋرالى شارتقا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى قۇجاتتاردى راتيفيكاتسيالاۋعا قاتىستى زاڭ جوبالارى بار.
سونىمەن قاتار بۇگىنگى جالپى وتىرىستا دەپۋتاتتار التىنشى سەسسياعا ارنالعان نەگىزگى پارلامەنتتىك ءىس-شارالار جوسپارىن بەكىتتى. ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين اتاپ وتكەندەي, اعىمداعى سەسسيا جۇمىسى اۋقىمدى بولادى دەپ كۇتىلىپ وتىر.
كوميتەتتەردىڭ كەڭەيتىلگەن تاقىرىپتىق وتىرىستارىندا, دوڭگەلەك ۇستەلدەرىندە قوعامنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى قارالادى. ولاردىڭ قاتارىندا ەكولوگيا, اگروونەركاسىپتىك كەشەن, عىلىم, حالىققا قىزمەت كورسەتۋدى جەتىلدىرۋ جانە باسقا دا ماسەلەلەر بار.
وسى ماسەلەگە بايلانىستى بايانداما جاساعان ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى گۇلميرا يسيمباەۆا الداعى جۇمىس جوسپارى تۋرالى جان-جاقتى بايانداپ بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, جوسپار بىرنەشە بولىمنەن تۇرادى. ماسەلەن, بيىلعى قاراشادا «قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ 2020 جىلعى 1 قىركۇيەكتەگى جولداۋى اياسىندا ازاماتتارعا زاڭ كومەگىن كورسەتۋ سالاسىن جەتىلدىرۋ» تاقىرىبىندا پارلامەنتتىك تىڭداۋ وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.
سونداي-اق ەلدەگى سانيتارلىق-ەپيدەميالىق جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ, كوميتەتتەردىڭ كوشپەلى وتىرىستارىن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ, بيزنەس قۇرىلىمداردىڭ قاتىسۋىمەن بەينەكونفەرەنتسيا فورماتىندا كەڭەيتىلگەن تاقىرىپتىق وتىرىستارعا اۋىستىرۋ ۇسىنىلادى.
«ەكولوگيا كوميتەتى بەيىندى مينيسترلىك پەن بىرنەشە وبلىستاردى تارتىپ, ەكولوگيالىق كودەكستى تالقىلاۋ بويىنشا وتىرىس وتكىزۋ جوسپارلانعان. بۇل وتىرىس مەملەكەت باسشىسىنىڭ جىل سوڭىنا دەيىن ەكولوگيالىق كودەكستى قابىلداۋعا قاتىستى تاپسىرماسى اياسىندا وزەكتى سيپات الىپ وتىر. اگرارلىق ماسەلەلەر كوميتەتى مينيسترلىكتەردىڭ, الماتى جانە جامبىل وبلىستارى ماماندارىنىڭ قاتىسۋىمەن, الەۋمەتتىك ءمانى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىمەن حالىقتىڭ ءوزىن ءوزى قامتاماسىز ەتۋى ماقساتىندا اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتسياسىن دامىتۋ ماسەلەلەرىن قاراۋدى ۇسىندى. وسىلايشا وبلىستاردىڭ پروبلەمالارى تالقىلانىپ, وڭىرلەرمەن بايلانىس ساقتالادى», دەدى گ.يسيمباەۆا.
ءماجىلىس توراعاسى دەپۋتاتتاردىڭ جۇمىسى اۋقىمدى ەكەنىنە نازار اۋدارىپ, ەڭ الدىمەن مەملەكەت باسشىسى جولداۋىنداعى مىندەتتەردى زاڭنامالىق تۇرعىدا جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالاتىنىنا توقتالدى.
«ەلدەگى قالىپتاسقان جاعدايعا قاراماستان ءبىز وسى سەسسيادا ادەتتەگىدەي كوپتەگەن ءىس-شارا جوسپارلاپ وتىرمىز. ونىڭ ىشىندە, «ۇكىمەت ساعاتتارى», پارلامەنتتىك تىڭداۋلار, ءارتۇرلى كەزدەسۋلەر جانە وتىرىستار دا بار. ولاردىڭ بارلىعىندا ەڭ الدىمەن, ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك ماڭىزدى ماسەلەلەر تالقىلانادى. ارينە, ءىس-شارالاردى ۇيىمداستىرۋ, وتكىزۋ فورماتىنداعى وزگەرىستەر جۇمىس ساپاسىنا ەشقانداي اسەر ەتپەيدى. ول جاعىنان وتكەن سەسسيادان دا تاجىريبەمىز بار», دەدى سپيكەر.
نۇرلان نىعماتۋلين سونىمەن بىرگە دەپۋتاتتار جۇمىسىنىڭ اشىقتىعىنا جانە بارلىق اقپاراتتىق مۇمكىندىكتەردى پايدالانۋ قاجەتتىگىنە باسا نازار اۋداردى.
بىلىمگە بولىنگەن قارجى ءتيىمسىز جۇمسالعان
وتىرىس سوڭىندا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارىنا دەپۋتاتتىق ساۋالدار جولدادى. اتاپ ايتساق, «اق جول» فراكتسياسى شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋدىڭ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى.
ۇكىمەت باسشىسى اسقار ءماميننىڭ اتىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولداعان دەپۋتات ازات پەرۋاشەۆ مەملەكەتتىك مۇددەنى قولداۋعا قاتىستى ۇسىنىس جاساپ, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋعا ارنالعان وڭتايلى قادامداردى ىسكە اسىرۋدى سۇرادى.
ءماجىلىس دەپۋتاتى ماگەررام ماگەرراموۆ الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەر ەڭبەكاقىسىن كوتەرۋدى ۇسىندى. ونىڭ ايتۋىنشا, ۇكىمەت حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى جۇمىسىنا كوبىرەك كوڭىل ءبولۋ كەرەك.
«تومەن ەڭبەكاقى مەن الەۋمەتتىك ىنتالاندىرۋدىڭ بولماۋى جاس مامانداردى قىزىقتىرمايدى. بۇل ءوز كەزەگىندە كادر تاپشىلىعى پروبلەماسىنا اكەلەدى. مەكەمەلەردىڭ الەۋمەتتىك ءارى مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەرى ەڭبەكاقىنى كوتەرەتىن كەزدە ۇمىت قالادى», دەدى م.ماگەرراموۆ.
جالپى وتىرىستا دەپۋتاتتار ءبىلىم سالاسىنداعى ولقىلىقتارعا شۇيلىكتى. ماسەلەن, دەپۋتات يرينا سميرنوۆا قازاقستاندىق وقۋشىلاردىڭ قاشىقتان وقىتىلۋىنا نارازىلىق ءبىلدىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, گەرمانيا, فرانتسيا, ۇلىبريتانيا, رەسەي, قىتايدا پاندەمياعا قاراماستان بالالار مەكتەپكە بارىپ ءجۇر.
«وسىعان بايلانىستى سانيتارلىق نورمالاردى ساقتاي وتىرىپ, تاسىلدەردى تۇبەگەيلى وزگەرتۋدى جانە ءبىلىم بەرۋدى قاشىقتان ادەتتەگى رەجىمگە اۋىستىرۋدى تالاپ ەتەمىز. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى ءاربىر بالانىڭ ءبىلىم الۋىنا تەڭ قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋى, ءاربىر وقۋ ورنىنا مەملەكەتتىك ستاندارتتى ساقتاۋعا ەركىندىك بەرۋى, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ددۇ ۇسىنىمدارىن ورىنداۋى ءتيىس», دەدى دەپۋتات ي.سميرنوۆا.
ال ءماجىلىس دەپۋتاتى ءجاميلا نۇرمانبەتوۆا مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ جاڭا وقۋ جىلىندا قاشىقتان ءبىلىم الۋى ساپاسىز ۇيىمداستىرىلعانى ءۇشىن شەنەۋنىكتەردى جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋدى سۇرادى.
«توعىز جىل ىشىندە ءبىلىم سالاسىنداعى ءىس-شارالارعا 72 ميللياردتان استام تەڭگە ءبولىندى. سونىڭ تەك 30 ميلليارد تەڭگەسى e-learning ەلەكتروندى وقىتۋ جۇيەسىن ەنگىزۋگە جۇمسالدى. ونى ءتيىمسىز دەپ ساناۋعا بولادى», دەدى ج.نۇرمانبەتوۆا.
دەپۋتات جاۋاپتى مينيسترلىكتەردىڭ قازاقستاندىق جەتى ينتەرنەت-پلاتفورما قاشىقتان وقىتۋعا جانە ولاردى حالىقارالىق الماستىرۋعا تولىعىمەن دايىن دەپ ايتقانىنا قاراماستان, ءىس جۇزىندە مەكتەپ وقۋشىلارىنا قاشىقتان وقۋ قيىنعا سوعىپ جاتقانىن جەتكىزدى.
«بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنداعى جانە الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى اتا-انالاردىڭ شاعىمدارى مەن پىكىرلەرى مينيسترلىكتەردىڭ قامدانباعانىن دالەلدەيدى. ينتەرنەت شالعايداعى اۋىلدىق جانە قالالىق مەكتەپتەردە قولجەتىمسىز. ءبىلىم بەرۋ پروتسەسى ساپاسىز ۇيىمداستىرىلعان. ءالى كۇنگە دەيىن 835 مەكتەپتە وقيتىن 555 مىڭنان استام وقۋشى ينتەرنەتكە كىرە المايدى. ال ميلليوننان استامىنىڭ كومپيۋتەرى جوق», دەدى دەپۋتات.
«اق جول» پارتياسىنىڭ وكىلى ءدانيا ەسپاەۆا كوپبالالى وتباسىلاردىڭ بالالارى ءبىر سمارتفونعا تالاسىپ, ساباق وقىپ جۇرگەنىن, كوپتەگەن ەلدى مەكەنگە ينتەرنەت جەتكىزىلمەگەنىن حابارلادى.
«كوپتەگەن ەلدى مەكەندە كەڭ جولاقتى ينتەرنەت جوق. ماسەلەن, تامىز ايىندا الماتىدان 24 شاقىرىم قاشىقتىقتا ورنالاسقان قاسكەلەڭ قالاسىندا تۇراتىن اتا-انالارى ينتەرنەتتىڭ جوقتىعىنا شاعىمداندى. شالعاي ەلدى مەكەندەر تۋرالى مۇلدەم ءسوز قوزعاماي-اق قويالىق», دەدى د.ەسپاەۆا.
دەپۋتات كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, 2016 جىلدان بەرى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن شامامەن 28 ميلليارد تەڭگەگە ترانسفەرتتەر بولىنگەن. سونىڭ ىشىندە 6152 مەكتەپكە مۋلتيمەديالىق قۇرال-جابدىقتاردى ساتىپ الۋعا – 12 ميلليارد تەڭگە, 7160 مەكتەپتى جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋگە 16,5 ميلليارد تەڭگە جۇمسالعان.
سونداي-اق د.ەسپاەۆا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى دۇنيەجۇزىلىك بانكتەن 67,5 ميلليون تەڭگە قارىز العانىنا نازار اۋداردى. جوسپار بويىنشا قالا مەن اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ ءبىلىم بەرۋ دەڭگەيىن تەڭەستىرىلۋى ءتيىس ەدى. ياعني جوبا اياسىندا 5 مىڭ مەكتەپتى مۋلتيمەديالىق قۇرال-جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋ كوزدەلگەن-ءدى.
«الايدا قولدا بار مالىمەتكە سۇيەنسەك, وسى جوبانىڭ بىردە-ءبىر باعىتى بويىنشا كونكۋرس جاريالانعان جوق. ال كومپيۋتەرلەر مەن ينتەرنەت قۇرالدارىن ساتىپ الۋعا قاتىستى تەحنيكالىق تاپسىرما ازىرلەنبەگەن. سوعان قاراماستان, قازاقستان ءۇش جىل بويى قارىزدى رەزەرۆتەۋ ءۇشىن 160 مىڭ دوللار كوميسسيا تولەپ وتىر», دەدى دەپۋتات.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, دۇنيەجۇزىلىك بانكتەن الىنعان قارجى يگەرىلمەسە دە, شىلدە ايىندا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى ۇكىمەتتەن قوسىمشا 74,2 ميلليارد تەڭگە سۇراعان. وسى قارجىعا مەكتەپتەردى ونلاين ساباقتارعا قاجەتتى تسيفرلى تەحنولوگيالارمەن قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلانعان.