ورگانيكالىق اۋىل شارۋاشىلىعى – ەكوجۇيەنى جاقسارتاتىن, توپىراق قۇنارىن ساقتايتىن, ادام دەنساۋلىعىن قورعايتىن ءوندىرىس جۇيەسى. وندا سونىمەن قاتار جەرگىلىكتى جاعدايلار ەسكەرىلەدى, ەكولوگيالىق تسيكلدەر نازارعا الىنادى.
ايتالىق, ورگانيكالىق ەگىنشىلىك قاعيداتتارىن قولدانۋ ءداستۇرلى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىمەن سالىستىرعاندا ەكولوگيالىق تازا, قاۋىپسىز ءونىم الۋعا كەپىلدىك بەرەدى. وندا اگروحيميكات, پەستيتسيد, انتيبيوتيك, ءوسۋ ستيمۋلياتورى, گورموندىق پرەپاراتتار, گەندىك موديفيكاتسيالانعان اعزالار قولدانىلمايدى.
2013 جىلى تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ جارلىعىمەن بەكىتىلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «جاسىل ەكونوميكاعا» كوشۋى جونىندەگى 2013-2020 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداما ەكولوگيالىق تازا ءوندىرىستى دامىتۋعا جول اشقان-دى. ۇكىمەت ونى ىسكە اسىرۋ شارالارىندا حالىقارالىق تالاپتارعا ساي ورگانيكالىق اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىنىڭ ستاندارتتارىن ازىرلەۋدى كوزدەدى.
ەلىمىزدە ورگانيكالىق ءونىم ءوندىرىسىن زاڭنامالىق رەتتەۋ 2015 جىلدىڭ سوڭىندا ءتيىستى زاڭنىڭ قابىلدانۋىمەن باستالدى. سودان باستاپ نەگىزگى قۇقىقتىق اكتىلەر مەن نورماتيۆتىك-تەحنيكالىق قۇجاتتار ازىرلەنىپ, قابىلداندى. اتاپ ايتقاندا 2018 جىلى ورگانيكالىق ءونىمنىڭ سايكەستىگىن راستاۋ بەلگىسىن قوسا العاندا ءتورت ستاندارت كۇشىنە ەندى. وكىنىشكە قاراي, ەلىمىزدە ونى دامىتۋ باياۋ جۇرۋدە. الەمدىك ستاتيستيكاعا سايكەس (FIBL&IFOAM, 2020) قازاقستاندا ورگانيكالىق ەگىنشىلىك الاڭى 2018 جىلى شامامەن 192,134 مىڭ گا قۇراپ, 186 ەلدىڭ ىشىندە 29-ورىندى الدىق.
جوعارىدا كورسەتىلگەن دەرەكتەر قازاقستانداعى ورگانيكالىق ءونىم نارىعىنىڭ جاي-كۇيىن قانشالىقتى ناقتى كورسەتەتىنىن ايتۋ قيىن, ويتكەنى زاڭنامالىق دەڭگەيدە ورگانيكالىق ءونىم ءوندىرىسىن ەسەپكە الۋدى جۇرگىزۋ تەتىگى جوق. بۇگىنگى تاڭدا مۇنداي ونىمدەردىڭ ىشكى نارىعى دامىماعان. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, وعان ىشكى نارىقتا سۇرانىس تومەن.
الايدا ىشكى نارىقتا شاعىن كولەمدە, نەگىزىنەن ۇزاق ساقتاۋ مەرزىمى بار يمپورتتىق ورگانيكالىق ءونىم بار. مىسالى, ەۋروپالىق ستاندارتتاردىڭ تالاپتارىنا سايكەس سەرتيفيكاتتالعان قايتا وڭدەلگەن تاماق ونىمدەرى. ءبىر ايتا كەتەرلىگى, ونىڭ باعاسى ورگانيكالىق ءونىم ستاندارتتارىنا سايكەس سەرتيفيكاتتالماعان جەرگىلىكتى ونىمنەن الدەنەشە ەسە قىمبات.
ەلىمىزدە ورگانيكالىق سالانى دامىتۋ ءۇشىن اۋقىمدى ءىس-شارالار كەشەنىن وتكىزۋ قاجەت. ۇكىمەتتىڭ تاياۋ جىلدارعا ارنالعان نەگىزگى مىندەتى – ۇلتتىق ستاندارتتاردى ەكسپورتتاۋشى ەلدەردىڭ ستاندارتتارىمەن ۇيلەستىرۋ پروتسەسى. ال بۇل ۇدەرىستىڭ درايۆەرلەرىنىڭ ءبىرى ەكسپورتتاۋشى ەلدە قازاقستاندىق سەرتيفيكاتتاۋ جونىندەگى ورگاندى اككرەديتتەۋ. اككرەديتتەۋدىڭ قانداي ماڭىزى بار؟ ول بىرىنشىدەن, فەرمەر ءۇشىن سەرتيفيكاتتاۋ قۇنىن تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ناتيجەسىندە وتاندىق تاۋاردىڭ وزىندىك قۇنى تومەندەيدى. ياعني, باتىس نارىعىندا باسەكەگە قابىلەتتىلىگى ارتادى دەگەن ءسوز. تۇپتەپ كەلگەندە وسى ءىس-شارالاردىڭ بارلىعى بيزنەس تاراپىنان ورگانيكالىق ءونىم وندىرۋگە دەگەن قىزىعۋشىلىقتىڭ ارتۋىنا نەگىز بولادى.
ۇلتتىق ساراپتاما جانە سەرتيفيكاتتاۋ ورتالىعى – ورگانيكالىق ءونىمدى سەرتيفيكاتتايتىن ەلىمىزدەگى جالعىز ورگان. بۇل ورتالىق وسىمدىك تەكتەس ورگانيكالىق ونىمدەر ءوندىرىسىن, جانۋارلاردان الىناتىن ورگانيكالىق ونىمدەردى, قايتا وڭدەلگەن ورگانيكالىق ءونىمدى سەرتيفيكاتتاۋدى جۇزەگە اسىرادى.
بۇگىنگى تاڭدا ۇلتتىق اككرەديتتەۋ ورتالىعى ورگانيكالىق اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا حالىقارالىق تاجىريبەنى ەنگىزۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزۋمەن اينالىسۋدا. فەرمەرلەردى تارتۋ جانە ەلدەگى سالانى دامىتۋعا مۇددەلى مامانداردى وقىتۋ ءۇشىن سەمينارلار ۇيىمداستىرىلادى.
ورگانيكالىق ءوندىرىستى ۇلعايتۋ قارقىنى جوعارى ەلدەردىڭ تاجىريبەسى تۇتىنۋ نارىعىن رەتتەۋ, قۇقىقتىق نەگىزدەردى بەلگىلەۋ جانە ورگانيكالىق ءونىمدى نورمالاۋ مەن باقىلاۋدىڭ مەملەكەتتىك قۇرالدارىن دامىتۋ مەملەكەتتىك قۇرىلىمداردىڭ ماڭىزدى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى ەكەنىن كورسەتتى. بىزگە سولاردىڭ تاجىريبەسىن پايدالانىپ, ولار جىبەرگەن قاتەلىكتى بولدىرماۋعا جانە ءتيىستى جۇمىستاردى جۇرگىزۋ كەزىندە نەعۇرلىم ءتيىمدى شەشىمدەردى تاڭداۋعا مۇمكىندىك بەرىلىپ وتىر. بۇل ورايدا اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارىن وندىرۋشىلەردى ىنتالاندىرۋ شارالارىن جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىپ, ءونىمدى نورمالاۋدىڭ مەملەكەتتىك قۇرالدارىن دامىتۋ, وندىرۋشىلەرگە قىزمەت كورسەتەتىن كووپەراتسيانى, شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى قولداۋ نەگىزگى فاكتور بولىپ سانالادى.
اسلان جاناتحان ۇلى,
ۇلتتىق اككرەديتتەۋ ورتالىعىنىڭ جەتەكشى مامانى