باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ سىرىم اۋدانىندا XVIII عاسىردىڭ ءىى جارتىسىنداعى سىرىم دات ۇلى باستاعان ۇلت-ازاتتىق قوزعالىسى ساردارلارىنىڭ ءبىرى ەرسارى باتىر بەگەتاي ۇلىنا كەسەنە ورناتىلدى, دەپ حابارلايدى Egemen.kz
سىرىم اۋدانىنىڭ شولاقاڭقاتى اۋىلدىق وكرۋگىندەگى اۋليە دادەم اتا – جۇماعازى حازىرەت جەرلەنگەن كونە قورىم بۇعان دەيىن-اق قازاقستاننىڭ جالپىۇلتتىق كيەلى نىساندارى قاتارىنا ەنگەن قاسيەتتى توپىراق بولاتىن. سوڭعى جىلدارى وسى قورىمدا ساقتالعان اراب جازۋلى قۇلپىتاستىڭ ءبىرى سىرىم باتىر زامانىندا حالقىنىڭ ازاتتىعى ءۇشىن قولىنا قارۋ الىپ, اتقا قونعان ەردىڭ ءبىرى ەرسارى باتىر بەگەتاي ۇلىنا قويىلعاندىعى انىقتالدى. ايگىلى شولان باتىردىڭ شوبەرەسى ەرسارى باتىر ءوز كەزەڭىندە بەلگىلى تۇلعا بولعان. كىشى جۇزدەگى بەلدى رۋ – بايباقتىنىڭ تۋ كوتەرگەن باتىرى, قازاق-ورىس قاتىناسىندا ەسىمى تاريحي قۇجاتتاردا ءجيى قاتتالعان تۇلعانى كىشى ءجۇزدىڭ بيلەۋشىسى شەرعازى حان ايشۋاق ۇلى 1812 جىلى تارحان اتاعىنا دا ۇسىنعان ەكەن.
– رەسەي مەن قازاقستان ارحيۆتەرىندە 1785-1813 جىلدار اراسىندا ەرسارى باتىردىڭ ومىرىنە قاتىستى دەرەكتەر وتە كوپ. بۇل قۇجاتتاردا ەرسارى بەگەتاي ۇلىنىڭ جايىق بويىنداعى كازاك-ورىس بەكىنىستەرىنە سوققى بەرگەندىگى, ەدىل بويىنداعى قالماقتاردى ويسىراتىپ, كازاك-ورىستار مەن قالماقتاردى تۇتقىنعا العاندىعى جونىندە ايتىلادى. ەرسارى باتىر كىشى ءجۇزدىڭ ساياسي ومىرىندە بولعان وقيعالاردىڭ بەل ورتاسىندا ءجۇرىپ, 1790 جىلى كىشى جۇزدە قازاق-ورىس قارىم-قاتىناسىنداعى نەگىزگى ماسەلەلەر تالقىلانعان قازاق ستارشىندارىنىڭ سەزىنە بەلسەندى قاتىسقان, – دەيدى تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى جانىبەك يسمۋرزين.
ەل ىشىندە ەرسارىعا قاتىستى اڭىز اڭگىمەلەر, اۋىز ادەبيەتى ۇلگىلەرى دە ساقتالعان. سونىڭ بىرىندە بىلاي دەيدى:
...ءبىر شايقاستا اۋىر جارالانىپ, ولەرمەن بولعان ەرسارى باتىر نايزاسىن جەرگە تىرەپ تۇرىپ, جانىنداعى باۋىرى ەلتوق باتىرعا: "مەن ولسەم, وسى جەرگە جەرلەڭدەر, توپىراعى بۇيىرىپ تۇرعان شىعار", دەپتى. سوندا ەلتوق باتىر اعاسىن:
– قايىرلى بولسىن, ەرسەكە-اۋ,
نايزانىڭ كىرگەن جاراسى.
اللانىڭ جازعان تاعدىرى,
بولعان ىسكە نە شارا,
امان-ساۋ بولعاي ارتتاعى –
ون ەكى اتا باي ۇلى,
سۇلتانسيىق بالاسى! – دەپ جۇباتقان كورىنەدى.
بۇگىندە باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ تەرەكتى, سىرىم اۋداندارى اۋماعىندا ەرسارى باتىرعا قاتىستى ەلدىمەكەن, جەر-سۋ اتاۋلارى ساقتالعان.
– جالپى قازاقتىڭ تۇتاستىعىن تۋ ەتىپ كوتەرگەن, ەلدىڭ تاۋەلسىزدىك جولىندا قىزمەت ەتكەن تاريحي تۇلعالارعا, باتىر بابالارعا قۇرمەت كورسەتۋ ءبىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى ءىس. سونىڭ ءبىر ايعاعى – وسى ەرسارى باتىر كەسەنەسى. وتكەن جىلى اۋدان ورتالىعىندا ەرسارى باتىردىڭ ءومىرى مەن تاريحي قىزمەتىنە ارنالعان كونفەرەنتسيا وتكەن بولاتىن. سول جيىندا ايتىلعان ماقساتتىڭ ءبىرى بۇگىن ورىندالىپ وتىر. جانە ءبىر قۋانارلىعى, بۇل جۇمىستاردىڭ ءبارى حالىقتىڭ, باتىر ۇرپاقتارىنىڭ كۇشىمەن جاسالدى, بيۋدجەت قارجىسى جۇمسالعان جوق. 2017 جىلى تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ باعدارلامالىق ماقالاسىندا كوتەرگەن "رۋحاني جاڭعىرۋ" باستاماسىن ەل-جۇرتتىڭ قولداپ كەتكەنىنىڭ كۋاسى وسى. ءبىزدىڭ جىمپيتى توپىراعى كۇللى قازاققا بەلگىلى سىرىم دات ۇلى, جاھانشا دوسمۇحامەد ۇلى عانا ەمەس, بۇلان بي, تايلاق باتىر, باتىر قىز ايدانا, ەسەنگەلدى باي ت.ب. تاريحي تۇلعالار تۋعان كيەلى ولكە. سوندىقتان ەلىمىزدىڭ جالپىۇلتتىق كيەلى مەكەندەرى قاتارىنا ەنگەن دادەم اتا – جۇماعازى حازىرەت زيراتىنىڭ تاريحى ودان ءارى تەرەڭدەپ, تاعى ءبىر اقتاڭداقتىڭ ورنى تولعانىنا قۋانىشتىمىز. بۇل باعىتتاعى جۇمىستار بولاشاقتا جالعاسا بەرەتىن بولادى, – دەدى كەسەنەنىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا ارنايى كەلگەن سىرىم اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى اسىلانبەك سارقۇلوۆ.
بيىكتىگى 7 مەترلىك اقشاڭقان كەسەنە ماڭعىستاۋلىق ۇلۋتاستان كوتەرىلگەن. قۇرىلىستى ەرسارى باتىر اتىنداعى قوعامدىق قور جۇرگىزگەن. قور بەلسەندىسى نۇرلان ەرمۇحانوۆتىڭ ايتۋىنشا, قۇرىلىسقا 8 ملن تەڭگەدەي قارجى جۇمسالىپتى. بولاشاقتا قوعامدىق قور ولكەتانۋعا قاتىستى تاريحي ىزدەنىستەردى قارجىلاندىرىپ, قايىرىمدىلىقپەن دە شۇعىلدانباق ەكەن.