جاسامپاز عىلىم – جاڭا تەحنولوگيادا

تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان ىلكىمدى جو­با­عا سودان بەرى 5 000-نان استام ادام قاتىسىپتى. ولار قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان 30 جىلعا جۋىق كەزەڭ ىشىندە ەلىمىزدىڭ ءار تۇكپىرىندە تىنىمسىز ىزدەنىس پەن تاباندى ەڭ­بەككە بوي ۇرىپ, وزىق تابىس ۇلگىسىن كورسەتكەن ءار الۋان جاستاعى ءتۇر­لى ۇلت وكىلدەرى. «100 جاڭا ەسىم» جوباسىنا بىلتىر قاتىسقان 1673 ادامنىڭ ىشىنەن 32 وتانداسىمىز وزىپ شىقتى. جەڭىمپازدار قاتارىندا قوستاناي قۇرىلىس كوللەدجىنىڭ ستۋدەنتى ماك­سيم ريۋمين دە بار.

اقپاراتتىق تەحنولوگيا سالاسىندا ءبىرتالاي بيىكتى باعىندىرىپ ۇلگەرگەن جاس باعدارلاماشىنىڭ ەسىمى 2018 جىلدان بەرى كوپشىلىككە تانىس. ول 2018 جىلى 18 جاسىندا «قوستاناي وبلىسىنىڭ التىن جاس­تارى» كىتابىنا ەندى. سول جىلى رەسەيدىڭ تۇمەن قالاسىندا وتكەن «IT-پلانەتا» اتتى ءىرى حالىق­ارا­لىق وليمپياداعا قاتىسىپ, «روبو­فابريكا» اتالىمىندا ءۇشىنشى, «شەكسىز مۇمكىندىكتەر» اتالىمى بويىنشا ەكىنشى ورىندى جەڭىپ الدى. بۇل وليمپيادادا نەگىزىنەن مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ ءومىرىن جەڭىلدەتۋگە كومەكتەسەتىن IT جوبالارعا ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى. جاس عالىم بايقاۋعا قۇلاعى ەستى­مەيتىن ادامدارعا اينالاسىمەن ىم ارقىلى بايلانىسۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن بىرەگەي جوباسىن ۇسىنعان.

ول قوستاناي قالاسى اكىمدىگىنىڭ جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار ءبولىمىنىڭ ءوتىنىشى بويىنشا «ينۆاتاكسي» قىزمەتىن ازىرلەدى. الەۋمەتتىك جوبانىڭ ماق­ساتى – مۇمكىندىگى شەكتەۋلىلەرگە قىزمەت كورسەتۋ, وزدىگىنەن ءجۇرىپ, تۇرا المايتىن جانداردىڭ قاجەت­تىلىكتەرىن جاقسارتۋ بولىپ تابىلادى. تاعدىرى ارباعا تاڭىلعان جاندار بۇگىندە جاس ونەرتاپقىش جاساپ شىعارعان «ينۆاتاكسي» قوسىمشاسىنىڭ يگىلىگىن كورۋدە. مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جان ءبىر جاققا باراتىن بولسا, قوسىمشانى ءبىر رەت باسۋ ارقىلى ءوزى قالاعان ۋاقىتقا «ينۆاتاكسي» شاقىرتا الادى. بۇگىن­دە جاس عالىمنىڭ بۇل جوباسى قوس­تاناي وبلىسى بويىنشا ءساتتى ىسكە اسىرىلىپ, جۇزدەگەن مۇمكىندىگى شەك­تەۋلى جاننىڭ وڭتايلى ءجۇرىپ-تۇرۋى­نا, ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋىنا مۇم­كىندىك بەرۋدە.

– ءوز ەڭبەگىڭنىڭ شىنايى ومىر­دە تاجىريبەگە ەنگەنىن كورۋ ەرەكشە قۋانىش. سودان بولار, سوڭعى جىلدارى جاستاردىڭ اقپاراتتىق تەحنولوگياعا دەگەن قىزىعۋشىلىعى ارتىپ كەلەدى. كەز كەلگەن IT-مامان­نىڭ ارمانى – تسيفرلى تەحنولوگيا مۇمكىندىكتەرى ارقىلى الەم­دى جاقسارتۋ. قازىر ەكولوگياعا, قور­شاعان ورتانى قورعاۋعا قاتىستى كوپتەگەن جوبانى ازىرلەپ جاتىرمىن. ماسەلەن, ماسكەۋدە «عالامشار  سۋىن زەرتتەۋگە ارنالعان اۆتونومدى زەرتحانا» جوباسىن ۇسىندىم. جوباعا كوپتەگەن ساراپشىلار قىزى­عۋشىلىق تانىتۋدا, – دەگەن ماكسيم مۇنىڭ ءالى بولاشاقتا اشىلاتىن قىرلارى كوپ ەكەنىن, سوندىقتان ازىرشە قۇپيا ۇستاي تۇرۋدى ءجون سانايتىنىن اڭعارتتى.

جاس ونەرتاپقىش ەلوردادا وتكەن ەكسپو-2017 جاھاندىق كورمەسىنە دە قاتىسىپ, اقىلدى ۇيلەردەگى ءورت قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەتىن روبوت جوباسىن جاسادى. بۇل جوبا سوچيدە وتكەن «IT-پلانەتا» حالىقارالىق وليمپياداسىندا جەڭىسكە جەتتى. ماكسيم – رەسپۋبليكالىق IT-عالام­شار وليمپياداسىنىڭ ءابسوليۋتتى جەڭىمپازى.

ماكسيم ريۋمين 2018 جىلى «دامۋ بانكى» مەن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ «Zhas Project» اتتى بىرلەسكەن جوباسىنا قاتىسىپ, بۇل جولى دا توپ جا­رىپ, وزىپ شىقتى. تالانتتى جاس وزىنە بەرىلگەن 1 ملن تەڭگە گرانت قارجىسىنا «Unitorzero» عىلى­مي ورتالىعىن اشىپ, 7-15 جاس ارا­لى­عىنداعى دارىندى بالالاردى ىرىك­تەپ الىپ, وقىتا باستادى. بۇگىن­دە ماكسيمنىڭ سىنىبىندا جيىر­ما شاقتى بالا روبوتتەحنيكا نەگىزدەرىنە, مەحاترونيكا مەن باع­دار­­لاما جاساۋعا ماشىقتانۋدا.

– بۇل سالانىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى, ءوز ىسىڭە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك بولماسا, وندا ەشقانداي تابىسقا جەتە ال­مايسىڭ. تەوريا كەرەك, بىراق تاجىريبە مەن داعدى ودان دا ماڭىزدىراق. سوندىقتان ادام ءوز-ءوزىن ۇزدىكسىز دامىتىپ وتىرۋى قاجەت. ەگەر ينتەرنەتتە وتىرساڭ, باعدارلاما جاساۋ بويىنشا قانداي دا ءبىر كىتاپتى تاۋىپ الىپ, سونى مەڭگەر. كەز كەلگەن باعدارلامانىڭ قالاي جۇمىس ىستەيتىنىنە ءۇڭىلىپ, ونى تۇسىنۋگە ۇمتىل. ەگەر ينجەنەر بولعىڭ كەلسە, كوبىنە راديوبولشەكتەر مەن ميكروپروتسەسسورلاردى زەرتتە. باستىسى – تاباندىلىق كەرەك. سوندا عانا ناتيجە بولادى. تابىس ەشقاشان ءوزى كەلمەيدى. مەن شاكىرتتەرىمە ۇنەمى وسىنى قايتالاپ ايتىپ وتىرامىن, – دەيدى IT-مامانى.

ماكسيم بيىل «ەسەپتەگىش تەحنيكا جانە باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋ» ماماندىعى بويىنشا قوستاناي قۇرىلىس كوللەدجىن ءتامامدايىن دەپ وتىر. قازىر ءوزى ءتورت جىلدان بەرى اينالىسىپ كەلە جاتقان الەۋمەتتىك جوبالارىنىڭ ءبىرى – «ديناميكالىق ىم-يشارات تۇرلەرىن  اۆتوماتتى زەرتتەۋ» تاقىرىبىندا ديپلومدىق جۇمىسىن قورعاۋعا ازىرلىك ۇستىن­دە. جيىرماعا ەندى عانا تولعان تالانتتى جاستىڭ عىلىمي-الەۋمەتتىك ماڭىزى زور بۇل زەرتتەۋ جۇمىسىندا ىم مەن يشارا ۇعىمدارىنىڭ قازاق جانە ورىس تىلىندەگى ەرەكشە­لىك­تەرى, ۇقساس­تىقتارى مەن ايىر­ما­شى­لىق­تارى سياقتى ماسەلەلەر قا­راس­تىرىلعان. مۇنىڭ سىرتىندا, ماك­سيم قازاقستانداعى ەڭ ءىرى اۆتو­ونەركاسىپ ورىندارىنىڭ ءبىرى – «سارىارقااۆتوپروم» سەرىكتەس­تىگىندە ينجەنەر-باعدارلاماشى بولىپ جۇمىس ىستەيدى. جەرگىلىكتى ماشينا قۇراستىرۋ زاۋىتى وندىرىستەگى تسيفرلى تەحنولوگيا ۇلەسىن ارتتىرىپ, وتاندىق اۆتوكولىكتەر مەن تراكتور, كومباين سىندى اۋىل­شارۋا­شىلىق تەحنيكالارىنىڭ ساتىلىمىن كوبەيتۋ ءۇشىن دارىندى مامان جاساپ شىعارعان باعدار­لا­مالارعا ارقا سۇيەپ وتىر.

– وسىدان ون شاقتى جىل بۇرىن جۇمىس ىزدەپ الدىنا كەلگەن ۇمىت­كەردەن جۇمىس بەرۋشى: «اعىلشىن ءتىلىن بىلەسىڭ بە؟» دەپ سۇرايتىن. قازىر مەنىڭشە, مۇنداي سۇراق قويۋ ارتىق سياقتى. ويتكەنى جاس­تار اعىل­شىن ءتىلىن بىلمەسە, دۇرىس جۇ­مىس تابا المايتىنىن الدەقاشان تۇسىن­گەن. سوندىقتان قازىر وزىق تەح­­نولوگيانىڭ ءتىلى – اعىلشىنشا بىل­­مەيتىن جاستار باسقا جۇمىس ىز­دەي­­دى. ەندى ءبىر 5-6 جىل وتكەن سوڭ, IT تەح­­­نولوگيانى مەڭگەرمەگەن جاس­تار دا جۇمىس تابا الماي قالۋى مۇم­كىن. ويتكەنى ول كەزدە تسيفرلى جۇيە, باع­دارلاما جاساۋ, جالپى IT تەح­نو­لوگيا بارلىق سالادا 100 پايىز سۇرانىسقا يە بولادى. قازىر «باع­دار­لاما جاساي بىلەسىڭ بە؟ بىل­مەسەڭ,  ارنايى كۋرسقا جىبەرەيىن, وقىپ, ۇي­رەنىپ كەل», دەيتىن كەڭپەيىل جۇمىس بەرۋ­شىنىڭ ول كەزدە بىرەۋى دە قالماي­دى. سوندىقتان كەيبىر دامى­عان مەم­لەكەتتەر سياقتى بالالارعا قاراپ­ا­يىم­نان باستاپ, ءتۇرلى ورتاشا, كۇردەلى باع­دارلامالار جاساۋدى مەكتەپ قابىر­عاسىنان ۇيرەتە باستاۋىمىز كەرەك, – دەيدى وتانداسىمىز ماكسيم ريۋمين.

قوستاناي وبلىسى