قازاقستاننىڭ ءبىلىم بەرۋ تاريحىندا العاش رەت جاڭا وقۋ جىلى قاشىقتان وقىتۋ فورماتىندا باستالعالى وتىر. بۇل جونىندە ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتى الاڭىندا جان-جاقتى ماعلۇمات بەرىلدى.
كونفەرەنتسيادا ءسوز العان ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ بۇرىنعىدان بولەكتەۋ جاڭا وقۋ جىلىندا ەڭ باستىسى بالالار مەن پەداگوگتەردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە ايرىقشا ءمان بەرىلگەنىن جەتكىزدى.
– ءبىز جاڭا وقۋ جىلىن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى بەكىتكەن سانيتارلىق-ەپيدەميالىق تالاپتارعا ساي ۇيىمداستىرۋدى قولعا الدىق. 1 قىركۇيەك – ءبىلىم كۇنى. مەكتەپتەردە وقۋ جىلىنىڭ باستالۋىنا ارنالعان ونلاين جيىندار وتەدى. بالالار مەكتەپكە كەلمەيدى, جيىنعا قولجەتىمدى قۇرىلعىلار مەن بايلانىس قۇرالدارى ارقىلى قاتىسادى. وقىتۋدى ۇيىمداستىرۋعا كەلسەك, 1-4 سىنىپتاردىڭ اتا-انالارىنا تاڭداۋ ەركىندىگى بەرىلىپ وتىر. اتا-انالار باستاۋىش سىنىپتا وقيتىن بالالارىنىڭ قاي فورماتتا وقيتىنىن ءوزى تاڭدايدى. ەگەر اتا-انالار بالاسىنىڭ ءداستۇرلى فورماتتا وقىعانىن قالاسا, وندا مەكتەپتە كەزەكشى سىنىپتار اشىلادى. كەزەكشى سىنىپتاردا ءۇزىلىس ءارتۇرلى ۋاقىتتا بولادى. ساباق ۇزاقتىعى 40 مينۋتقا دەيىن. بالالار ءبىر كابينەتتە وقىتىلادى. ءار كۇن سايىن دەزينفەكتسيالىق شارالار جۇرگىزىلەدى. وتكەن «توتەنشە» IV توقسانداعى تاجىريبەگە سۇيەنىپ, شالعاي اۋىلدارداعى شاعىن جيناقتالعان مەكتەپتەرگە ءداستۇرلى فورماتتا وقىتۋعا رۇقسات بەرىلىپ وتىر. مۇندا دا سول وڭىردەگى پاندەميانىڭ جاعدايى ەسەپكە الىنۋى ءتيىس. ال قالعان سىنىپتار قاشىقتان وقىتۋ فورماتىندا وقىتىلادى. بۇل جاعدايدا ارنايى 8 ينتەرنەت-پلاتفورما بار. وسى جازدا مەكتەپتەر, قالالىق, اۋداندىق ءبىلىم بولىمدەرى پلاتفورمالاردى تاڭداپ, جۇمىس ىستەۋ بويىنشا ارىپتەستىك ورناتۋعا شەشىم قابىلداپ, قول قويدى. ەكىنشىدەن, قاشىقتان وقىتۋدى تەلەديدار بويىنشا بەرىلەتىن ساباقتار ارقىلى جالعاستىرامىز. تەلەارنالاردان بەرىلەتىن بەينەساباقتاردى «حابار» اگەنتتىگى ءتۇسىردى. جاڭا وقۋ جىلىندا وسى ساباقتار «ەلارنا» جانە «بالاپان» تەلەارنالارى ارقىلى ارنايى كەستەگە ساي كورسەتىلەدى. اتالعان ەكى ارنادا ساباقتارعا 9 ساعاتقا دەيىن ەفير بەرىلىپ وتىر, – دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.
ءمينيستردىڭ مالىمدەۋىنشە, جالپى وقۋشىلاردىڭ 80%-ى (2,6 ملن وقۋشى) قاشىقتان وقىتىلادى. تامىز ايىنىڭ سوڭىنداعى دەرەكتەرگە سايكەس وقۋشىلاردىڭ 15%-ى (اتا-انالار وتىنىشتەرى بويىنشا), ياعني 530 مىڭى كەزەكشى سىنىپتارعا بارادى. ال ەلىمىزدەگى ورتا ءبىلىم الۋشىلاردىڭ نەبارى 5%-ى عانا, ياعني شاعىن جيناقتى مەكتەپتەردەگى 202 مىڭ وقۋشى ءداستۇرلى فورماتتا وقىماق.
– جاڭا باعىتتا جۇمىس جۇرگىزۋ ءۇشىن مۇعالىمدەردى دايارلاۋ ماڭىزدى بولدى. 323 مىڭ مۇعالىم وسى ۋاقىتقا دەيىن قاشىقتان وقىتۋ فورماتى بويىنشا كۋرستاردان ءوتتى. بۇل كۋرستار نەگىزىنەن كيبەرقاۋىپسىزدىك پەن كومپيۋتەرلىك ساۋاتتىلىققا باعىتتالدى. ياعني قانداي ينتەرنەت-پلاتفورمانى قالاي, قاي جولمەن ءتيىمدى پايدالانۋعا بولادى؟ نەمەسە سينحروندى, اسينحروندى وقىتۋ دەگەن نە؟ قاشىقتان وقىتۋدا باعالاۋ قالاي بولادى؟ تىكەلەي ەفيردە قالاي ساباق وتۋگە بولادى؟ مىنە, اتالعان كۋرستار وسىنداي ماڭىزدى سۇراقتارعا جاۋاپ بەرەتىن شەبەرلىك ساعاتتارى ەسەبىندە ۇيىمداستىرىلدى. بۇدان بولەك اتا-انالاردى وقىتۋدى دا كوزدەدىك. ويتكەنى وتكەن توقساندا ءبىز تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق جاعدايلارىنىڭ كوبەيگەنىنە كوز جەتكىزدىك. وسى رەتتە اتا-انالارعا ارنالعان كۋرستار ۇيدە بالالاردىڭ وقۋىنا جاعداي جاساۋ, ينتەرنەت ارقىلى وقىعاندىقتان كيبەرقاۋىپسىزدىكتى قالاي قامتاماسىز ەتۋگە بولاتىنى, پسيحولوگيالىق كەڭەستەر توڭىرەگىندە وتكىزىلدى, – دەدى ا.ايماعامبەتوۆ.
ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ينتەرنەتى, تەحنيكالىق قۇرالدارى جوق ستۋدەنتتەر جاتاقحانالارعا بارىپ, وقۋىن سول جەردە قاشىقتان جالعاستىرا الادى. ۋنيۆەرسيتەتتەر ءبىلىم الۋشىلارىن جوعارى جىلدامدىقتاعى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتەدى. ولار ءۇشىن جەكە باعدارلامالار مەن جاتاقحانا قابىرعاسىندا ءومىر ءسۇرۋدىڭ ارنايى مۇمكىندىكتەرى قاراستىرىلماق.
ال جاڭا وقۋ جىلىنداعى سانيتارلىق تالاپتار تۋرالى تۋىنداعان جۋرناليستەردىڭ سۇراقتارىنا ەلىمىزدىڭ باس سانيتار دارىگەرى ايجان ەسماعامبەتوۆا جاۋاپ بەردى.
– قوعام اراسىندا ءتۇرلى قاۋەسەتتەر نەمەسە قاتە پىكىرلەر تاراپ ءجۇر. ايتالىق, كەيبىر مەكتەپتەر بالالار مەن مۇعالىمدەردەن پتر تەستتىڭ قورىتىندىسىن نەمەسە انتيدەنەنىڭ بار-جوعىن انىقتايتىن تەستتىڭ ناتيجەسىمەن ساباققا كەلۋدى تالاپ ەتىپ جاتقانى جونىندە اڭگىمەلەر ايتىلدى. بۇل – قاتە پىكىر. ءبىز ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنا مۇنداي تالاپ قويعان جوقپىز. ال سانيتارلىق ەرەجەلەردە «شتاتتىق رەجىمدە جۇمىس ىستەيتىن مەكتەپتەردەگى سانيتارلىق تالاپتاردىڭ ساقتالۋىنا جاۋاپتى ادام انىقتالۋى كەرەك» دەگەن تارماقتىڭ بار ەكەنى راس. بەكىتىلگەن ادام مەكتەپتىڭ وزىنە, مەكتەپتەگى دەزينفەكتسيالىق رەجىمنىڭ ەنگىزىلۋىنە, مەكتەپ ۇجىمىنا, مەكتەپكە باراتىن بالالارعا, وقۋ پروتسەسىنە جاۋاپ بەرەدى. وسى باعىتتاردىڭ بارلىعىنا جاۋاپتى تۇلعاعا زاڭ بۇزۋشىلىقتار انىقتالعان كەزدە شارالار قولدانىلادى. بارلىعى قانداي تالاپتارعا, قانداي سانات بۇزىلاتىنىنا بايلانىستى بولادى, – دەدى باس سانيتار.
ەندى ارنايى ءبىلىم بەرەتىن ۇيىمداردىڭ وقۋ پروتسەسىن ۇيىمداستىرۋ جاعدايىنا توقتالايىق. ءبىلىم جانە جانە عىلىم مينيسترلىگى بۇدان بۇرىن حابارلاعانداي, ەلىمىزدە جالپى 420 ارنايى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمى بار, ونىڭ ىشىندە 195 پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق تۇزەتۋ كابينەتى, 98 ارنايى مەكتەپ, 14 وڭالتۋ ورتالىعى جانە 38 ارنايى مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىم, 75 پسيحولوگيالىق-مەديتسينالىق-پەداگوگيكالىق كونسۋلتاتسيا (پمپك) جۇمىس ىستەيدى. پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق تۇزەتۋ كابينەتتەرى مەن وڭالتۋ ورتالىقتارىندا 24 503 بالا قولداۋ الادى, 2415 بالا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنا بارمايدى.
مەكتەپكە دەيىنگى جانە ورتا ءبىلىم كوميتەتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ايگەرىم كۇدەرينوۆا وسىعان دەيىن ۇيىمداستىرىلعان بريفينگتە جاڭا وقۋ جىلى قارساڭىندا ەرەكشە ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىكتەرى بار وقۋشىلار مەن اتا-انالارعا ارنالعان ادىستەمەلىك ۇسىنىستار دايىندالعانىن ايتقان ەدى. سونداي-اق تۇزەتۋ پەداگوگيكاسىنىڭ ۇلتتىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعىنىڭ رەسمي سايتىندا ەرەكشە ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىكتەرى بار بالالارعا ارنالعان وقۋلىقتاردىڭ ەلەكتروندىق نۇسقالارى مەن بەينەساباقتار ورنالاستىرىلعان. جاڭا 2020-2021 وقۋ جىلىندا ءتيىستى اۋماقتاردىڭ باس مەملەكەتتىك سانيتارلىق دارىگەرلەرىنىڭ كەلىسىمى بويىنشا ارنايى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنا قاشىقتان, شتاتتىق, سونداي-اق جابىق رەجىمدە جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىك بەرىلەدى. ارنايى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى وقىتۋ فورماتىن اتا-انالارمەن كەلىسە وتىرىپ وزدەرى تاڭدايدى.
ءسوز سوڭىندا ماڭىزدى مالىمەتتى قوسا كەتەيىك. وتكەن «توتەنشە» توقسانداعى قاشىقتان وقىتۋ كەزىندە ءبىلىم بەرۋ ينتەرنەت-رەسۋرستارىن كەز كەلگەن ازامات تەگىن پايدالاندى. بۇل تاجىريبە جاڭا وقۋ جىلىندا دا جالعاسادى. ايتا كەتەرلىگى, ءار قالا نەمەسە وبلىس ءبىلىم بەرۋ پلاتفورماسىن ءوزى تاڭدادى. وتاندىق ءبىلىم بەرۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋ بارىسىندا ۇيالى بايلانىس پايدالانۋشىلارىنان مەگابايت الىنبايدى.