العا ارتتا قالماۋعا تىرىسادى

تاعى ءبىر كەمشىلىگى – شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ ۇلەسى از, جىل سايىن شارۋا قوجا­لىقتارى مەن اۋىل تۇرعىن­دارى اراسىندا جايىلىم ءۇشىن داۋ تۋىنداپ جاتادى. اۋداننىڭ شارۋالارى بيداي, مال ازىعى داقىلدارىن ەگۋدى كەلىستىرە الماي ءجۇر.

– ءيا, جايىلىمدىق, شابىن­دىق جەرلەر يەلىگى كۇردەلى ماسە­لەلەردىڭ ءبىرى. ايتالىق, بىر­نەشە جىل بويى يگەرىلمەگەن, بوس جاتقان جەر تەلىمدەرىنىڭ يە­لەرىن تابۋ قيىن. اۋىل تۇر­عىن­دارى سونداي جەردىڭ ءشوبىن شابا باستاسا, اياقاستى­نان قوجا­يىنى جەتىپ كەلەدى. اۋدان اۋما­عىن­داعى بىرنەشە جىل بويى پاي­دالانىلماي جات­قان كوپ­تە­گەن جەر تەلىمدەرىن مەم­لەكەت­كە قايتارۋ ءۇشىن سوتقا بەر­­دىك. الايدا كوپ جاعدايدا اۋدان­­دىق سوت جەردى پايدالانۋ قۇ­­قى­عىن ءبىر جىلعا سوزىپ, جە­كە ادام­نىڭ پايداسىنا شە­شىپ بەرىپ ءجۇر,– دەيدى اۋدان اكىمى­­نىڭ ورىنباسارى انۋاربەك قونجار.

سۋارمالى شارۋاشىلىق­تار­دى دامىتۋعا بايلانىس­تى اۋداندا قولعا الىنعان 13 جوبانىڭ ەڭ ءىرىسى – تامدى سۋ توعانىن قالپىنا كەلتىرۋ. ال­عادا جەراستى بۇلاقتارى كوپ بولسا دا, سول بۇلاقتارمەن جالعاسقان وزەن ارنالارى كەۋىپ جاتىر. سەبەبى سۋ كوزدەرى, شليۋزدەر تازالانبايدى, سۋى تايىزدانىپ, جىڭىشكەرگەن وزەن ارنالارى قامىس, قوقىستان ارشىلمايدى. بۇل كۇندە ەگىس القاپتارىنا كوڭ توگۋ, ەرتە كوكتەمدە قار توقتاتۋ جۇمىستارى ۇمىتىلدى.

نۋبيا ەشكىسى, افريكالىق جايىن

بيىلعى جارتى جىلدا «جۇمىسپەن قامتۋ باعدار­لا­ماسىمەن» اۋداندا 600 جۇمىس ورنى اشىلدى. «اتامەكەن» كاسىپ­كەرلەر پالاتاسىنىڭ «باستاۋ بيز­نەس» كاسىپكەرلىك باعدار­لاماسى بويىنشا جەرگىلىكتى فيليالىنان وقىپ شىققان 350 ازاماتتىڭ ىشىنەن 10 ادام بيزنەس جوبالارىن ماقۇلداتىپ, ارقايسىسى 550 مىڭ تەڭگەدەن قايتارىمسىز گرانت الدى. ءسويتىپ, ەشكى, سيىر, قويان ءوسىرىپ, جىلىجاي سالۋعا كىرىسكەن.

ەشكى وسىرۋمەن شۇعىلدانعى­سى كەلگەن ءبىر ازامات شەكشەك اتا ت ۇلىگىنىڭ زاانەن تۇقىمىن ساتىپ الۋدى جوسپارلاعان. ءبىر ساۋعاندا 4 ليتر ءسۇت بەرەتىن بۇل ەشكىنىڭ بىرەۋى 100 مىڭ تەڭگە تۇرادى ەكەن. كۇنىنە ەكى ساعات دالادا جايىلادى, كوپ جەمدى قاجەت ەتپەيدى. العادا ەشكىنىڭ 1 ليتر ءسۇتى – 800 تەڭگە, ال سيىر ءسۇتى – 200 تەڭگە تۇرادى.

– زاانەن ەشكىلەرىن ەڭ اۋەلى مارجانبۇلاقتا تۇراتىن اندرەي دەگەن جىگىت ورىنبور­دان ساتىپ اكەلىپ, تۇقىمىن كوبەيت­تى. كەيىن باسقالار اندرەيدەن ساتىپ الدى. قازىر اندرەيدىڭ ءسۇتتى ەشكىلەرىن افريكالىق ەشكىلەرمەن بۋدانداستىرىلعان نۋبيا ەشكىلەرى ىعىستىرا باس­تادى, – دەيدى ءا.قونجار.

كاسىپكەرلەر پالاتاسىنان 550 مىڭ تەڭگەگە قايتارىمسىز گرانت العان تاعى ءبىر ازامات العانىڭ سۋلارىنا افريكالىق جايىن ءوسىرىپ جاتىر. بۇگىندە ەلى­مىزدىڭ وڭتۇستىك وبلىستارىندا بالىقتىڭ وسى ءتۇرىن ءۇش اي ءوسىرىپ, ساتىلىمعا شىعارادى. 

اۋداندىق جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار ءبولىمىنىڭ باسشىسى نۇركەن بەردىباەۆتىڭ ايتۋىنشا, بيىل «ەڭبەك» باعدارلاماسى بويىنشا جاستاردىڭ, از قامتىلعان وتباسىلار, كوپبالالى انالار جانە مۇگەدەكتىگى بار ازاماتتار اراسىنان 80 ادامدى كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىنە وقىتۋ جوسپارلانعان. «اتامەكەننىڭ» العا اۋداندىق فيليالىنداعى وقۋ ورتالىعىنان شىلدە مەن ماۋسىم ايلارىندا 40 تۇر­عىن ونلاين وقىدى. 30 ازامات 130 ملن تەڭگەگە شاعىن نەسيە رەسىمدەدى.

– ءبىر كۇردەلى ماسەلە – نەسيە العان كەزدە كەپىلدىككە قوياتىن جىلجىمايتىن م ۇلىك تالاپقا ساي كەلمەي جاتادى. بانكتەر اۋىل ۇيلەرىن كەپىلگە الۋعا ق ۇلىقسىز. مۇنداي كەزدە بانكتەر سۇرالعان سومانىڭ تەك 50 پايىزىن بەرەدى. ماسەلەن, تۇرعىن ءۇي 5 ملن تەڭگە دەپ باعا­لانسا, بانك نەسيەنى 2,5 ملن تەڭگەگە رەسىمدەيدى, – دەيدى ن.بەردىباەۆ.

اقتوبەدەگى «تابىس» كوممۋ­نال­دىق بازارىندا جىل بويى وتكىزىلەتىن اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار وندىرۋشىلەرىنىڭ جارمەڭ­كەسىنە العالىق شارۋالار ۇنەمى قاتىساتىن. كارانتين كەزىندە كوممۋنالدىق بازار جابىق بول­عانىمەن, قايتارىمسىز گرانت­قا سيىر, ەشكى, تاۋىق ساتىپ العان شارۋالاردىڭ ونىمدەرىن قالا تۇرعىندارىنا جەتكىزۋ قىزمەتىن قازىرگى كەزدە العانىڭ تاكسيستەرى اتقارىپ ءجۇر.

ارەكەتكە – بەرەكەت

 2019 جىلى العا اۋدانىندا 1500 وتباسى اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك السا, بيىل كومەك 259 وت­باسىنا عانا ماقۇلدانعان. كومەك الۋشىلار قاتارىنىڭ سيرە­گەن سەبەبىن ءا.قونجار:

– اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك تولەۋ ءتارتىبى وزگەرگەندىكتەن, ازامات­تاردىڭ ەڭبەككە قۇلشى­نىسى ارتتى. بۇل كومەك بۇگىندە وتباسى تابىسىنىڭ جەتپەيتىن بولىگىنە عانا تولەنەدى, ءار ازا­ماتقا ءارتۇرلى شىعادى. سوعان قاراماستان 1000 تەڭگە شىقسا دا, كومەك الۋعا قۇجات تاپسىراتىن وسال توپتار بار. بۇعان قوسا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الاتىن وتباسىلاردىڭ 1-6 جاس اراسىندا قانشا بالاسى بولسا, ءار بالاعا بولەك ازىق-ت ۇلىك پاكەتى بەرىلەدى. مۇنداعى ءار پاكەتتىڭ قۇنى – 4700 تەڭگە. بەكىتىلگەن نۇسقاۋلىققا سايكەس وسى سوماعا كەرەك-جاراق سالامىز. ماسەلەن, كومەك الاتىن وتباسىنىڭ 2 بالاسى بولسا – ەكى پاكەت, ءۇش بالاسى بولسا – ءۇش پاكەت بەرىلەدى. قازىر ءار توقسان سايىن اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الۋعا قۇجات تاپسىرۋ كەرەك. جۇمىسسىز ازاماتتارعا جۇمىس ۇسىنامىز, باس تارتسا – مەملەكەتتەن بەرىلەتىن جاردەماقى توقتايدى. Nur Otan پارتياسى فيليالى توتەنشە جاعداي كەزىن­دە العادا تۇراتىن كوپ­بالا­لى انالارعا, الەۋمەتتىك جاع­دايلارى ناشار وتباسىلارعا 50 مىڭ تەڭگەدەن تاراتتى. بىراق سۇرامساقتانىپ كەلە بەرەتىن ازاماتتار دا بار. كەي جاعدايدا الەۋمەتتىك كومەك ناعىز مۇق­تاج ادامدارعا بەرىلمەگەن جاع­داي­لار دا كەزدەسەدى. ويتكەنى بۇل ادامدار جوق بولسا دا سۇراۋعا ارلانادى, – دەپ ءتۇسىندىردى.

العا اۋدانى اۋىل شارۋا­شىلىعى داقىلدارىن وسىرۋگە وتە قولايلى. از عانا حالقى بار تالدىساي اۋىلىنىڭ تابيعاتى تاماشا, مۇندا توعىز جىلدىق مەكتەپ پەن مەديتسينالىق امبۋلاتوريا بار. جەرى قارا توپىراقتى, اۋىل ورتاسىنان بۇلاق اعىپ جاتىر, جان-جاعى قايىڭ, ۇيەڭكى, تەرەك, جابايى قاراقات, تاڭقۋراي. لاي كەسەكتەن قۇيىلعان, قامىسپەن مۇقيات جابىلعان توقال تامدار, تالدان توقىلعان شارباقتار بۇرىن وسى ولكەدە ۋكراين ۇلتىنىڭ ادامدارى بىرلەسە تىرشىلىك ەتكەنىن ايعاقتاعانداي, ءبىر قاراعان­دا حۋتورلاردى ەسكە تۇسىرەدى. وسى اۋىل­دىڭ تۇرعىنى, اتاۋلى الەۋ­­­مەتتىك كومەككە ەكى سيىر ساتىپ العان كوپبالالى انا گۇل­نۇر قوش­قارباەۆا مال باسىن ءبىر جارىم جىلدىڭ ىشىندە جەتى باسقا جەتكىزىپتى.

– مەن 2018 جىلدىڭ كوكتە­مىندە 7 بالاما 300 مىڭ تەڭگە اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الدىم. ونىڭ 250 مىڭ تەڭگەسىنە باسپاعىمەن قوسا ءبىر سيىر, قالعانىنا جەمشوپ الدىم. ەكىنشى جارتى جىلعا وسىنداي سوما تاعى تۇسكەندە, ەش ويلانباستان تاعى ءبىر سيىر الدىم. بالالارىمنىڭ الدى ازامات بولىپ قالدى. بيىل اتاۋ­­لى الەۋمەتتىك كومەك قىس­قار­عانىمەن, كوپبالالى جانە از قامتىلعان وتباسىلار ءۇشىن گرانت بولىنەتىنىن ەستىپ, اۋدان­دىق جۇمىسپەن قامتۋ ورتا­لىعىنا باردىم. ونىڭ الدىندا بەستاماق اۋىلىنىڭ الەۋمەت­تىك قامسىزداندىرۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى بولاتبەك قانعوجين گرانت الۋدىڭ ءتارتىبىن ءتۇسىن­دىردى. مەن «كەلىسپەيتىن شارۋا عوي» دەگەنىمدە, بولاتبەك اعاي: «ارينە ارەكەت ەتپەي وتىرا بەرسەڭىزدەر, ەشقاشان دا شارۋا كەلىسپەيدى. العا ۇمتىلىس جاساپ كورمەيسىزدەر مە!» دەدى. وسى كىسىنىڭ ءسوزى قامشى بولىپ, «اتامەكەننىڭ» العا­داعى فيليالىندا كاسىپكەر­لىك نەگىزدەرىنە ءبىر اي وقىپ, 555 مىڭ تەڭگە گرانت الدىم. وقىپ جۇرگەن ۋاقىتىمدا 14 مىڭ تەڭگە ستيپەنديا دا بەردى. ءوزىم قويشىنىڭ قىزىمىن, مالدىڭ جايىن جاقسى بىلەمىن. ەندى وسى گرانتقا مەرينوس تۇقىمدى قويلار الۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. كۇيەۋىم ەكەۋمىز حرومتاۋ اۋدانىنداعى مەرينوس وسىرەتىن ءبىر شارۋاشىلىقتان ساتىپ الامىز. مەرينوس قويدىڭ جۇنىنەن كورپە تىگىپ, ش ۇلىق, كەۋدەشە توقىپ ساتقىم كەلەدى, – دەيدى جەتى بالانىڭ اناسى.

اۋىز سۋدىڭ سۇراۋى بار

جاز باستالسا العادا جىل سايىن اۋىز سۋ تاپشىلىعى تۋادى. اۋدان اكىمى مامىرعالي اققاعازوۆ بارىنە اۋىز سۋمەن باقشا سۋارعاندار كىنالى دەپ سانايدى. جازدىڭ ءۇش ايىندا سۋ ءۇشىن تۇرعىندارمەن شايقاساتىن باسشىنىڭ باس­تى ۇستانىمى – باقشا ەككەن تۇر­عىن ءوز شارباعىنان ۇڭعى قازىپ الۋعا ءتيىس.

– اۋىز سۋمەن باقشا سۋارۋ – زاڭسىز. ونىڭ سمەتالىق قۇجاتپەن بەكىتىلگەن شەكتىك مولشەرى بار. ماسەلەن, كۇنىنە قۇبىرمەن 3 مىڭ تەكشە مەتر سۋ جىبەرىلۋى كەرەك بولسا, تۇرعىندار 6 مىڭ تەكشە مەتر قولدانادى. جوبا ارتىق جاسالىپ, 3 مىڭعا تاعى 1500 تەكشە مەتر قوسىلدى. ادامدار وسى ار­تى­عىمەن بولىنەتىن قوردى دا جەپ جاتىر. نەگە؟ ويتكەنى تاڭەر­تەڭ تۇرعان بويى باقشاعا قۇ­بىر­دى اشىپ تاستايدى دا, كەتىپ قالادى. ءسويتىپ بار سۋ قۇبىر­عا جاقىن ۇيلەردەن اۋىس­پايدى. كوشەنىڭ كەيىنگى باسىن­داعىلارعا جەتپەگەسىن «سۋ جوق» دەگەن ايقاي-شۋ دا باستالادى. سۋ تاپشىلىعىنىڭ نەگىزگى سەبەبى وسى. بىزدە ماۋسىم, شىلدە, تامىزدىڭ سوڭىنا دەيىن سۋ­دىڭ داۋى قىزادى. ال جىلدىڭ باسقا مەزگىلدەرىندە مۇنداي ماسەلە جوق. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – تۇرعىندارىمىزدى اۋىز سۋ­مەن قامتاماسىز ەتۋ. اۋىز سۋدى باقشاعا پايدالانۋ مىندەتىمىزگە كىرمەيدى. باۋ-باقشا ەگۋگە ۇڭعى قازىپ السىن دەگەن نۇسقاۋدى ورىندا­ماعاندارعا ايىپپۇل سالۋ تۋرالى تاپسىرما بەردىك. سونىڭ ناتيجەسى بولار, قازىر العا قالاسىندا جەكە ادامدار 45 ۇڭعى, مارجانبۇلاقتا 34 ۇڭعى قازىپ, ۇيىنە سۋ وتكىزىپ الدى. اۋدان ورتالىعى العادا اۋىز سۋ 8-34 مەتردەن, مارجانبۇلاق اۋىلىندا 110 مەتردەن, تامدى­دا 78 مەتر تەرەڭنەن شىقتى. ال باۋ-باقشا سۋارۋعا 12-15 مەتر­دەن شىعا بەرەدى, ودان تەرەڭ­دەسە اۋىز سۋعا ىلىنەدى, – دەيدى م.اققاعازوۆ.

شاعىن جانە ورتا كاسىپكەر­لىك نىسانى از, جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ بويىنشا ءالى دە العا وزا الماي جاتقان العا اۋدانى كارانتين كەزىندە وسىلاي تىرشىلىك ەتىپ جاتىر. تۇرعىن­دار كوكونىس پەن مال ازىعى داقىل­دارىن كوپتەپ وسىرۋگە بەلسەندى ەمەس. ءبىر جاعى­نان, ءونىم جاۋىن-شاشىن­نىڭ تۇسۋىنە بايلانىستى, ەكىنشى جاعىنان ونى ساتۋ مەن تاسىمالداۋ جۇمىسى دا جۇيەگە كەلتىرىلمەگەن. بۇل جەر­دە تەحنيكاسى از شاعىن شارۋا­شى­لىقتار ۇتىلادى.

بايان سارسەمبينا

اقتوبە وبلىسى,

العا اۋدانى