كوروناۆيرۋس پاندەمياسى الەمدىك ساياسات ارەناسىنا ۇلكەن وزگەرىس ەنگىزىپ, حالىقارالىق قاتىناستى قيىنداتا تۇسكەنى بەلگىلى. اسىرەسە شارتاراپتىڭ بۇرىش-بۇرىشىنان ىندەت العاش تاراعان قىتايعا قاتىستى قاتتى-قاتتى سىن ايتىلىپ جاتىر. ايتسە دە, باتىس دەموكراتياسىنىڭ بەلدى وكىلى سانالاتىن گەرمانيا ءار سوزىنە مۇقيات ءمان بەرىپ, ايىپتاۋعا اسىعار ەمەس. بۋندەستاگتىڭ بۇلاي ەتۋىنىڭ ءمانى نەدە؟
تاياۋدا گونكونگ پەن قىتاي اراسىندا داۋ تۋعاندا اقش, ۇلىبريتانيا جانە اۋستراليا سەكىلدى مەملەكەتتەر بەيجىڭ بيلىگىن سىناپ, ادام قۇقىعىن بۇزىپ جاتقانىن العا تارتقان. بۇدان بولەك, كوروناۆيرۋستىڭ شىعۋ تەگى, قىتايدىڭ ۇيعىرلاردى قۋدالاپ, مۇسىلمانداردى ساياسي لاگەرگە قاماۋىنا قاتىستى ماسەلەلەر دە دەموكراتيالىق ەلدەردە قىزۋ تالقىعا ءتۇستى. بىراق گەرمانيا بۇل ماسەلەلەردە قالىس قالىپ, «ۇندەمەگەن ۇيدەي پالەدەن قۇتىلادى» دەگەندى ۇستانعانى انىق.
مۇنى ەل بيلىگى دە جاسىرمايدى. وسىدان ءبىراز بۇرىن گەرمانيانىڭ ەكونوميكا ءمينيسترى پيتەر التمايەر Frankfurter Allgemeine Zeitung باسىلىمىنا بەرگەن سۇحباتىندا «باسقا ەلگە اقىل ۇيرەتۋ نەمىستەردىڭ ءىسى ەمەس» دەپ ايتتى. سونداي-اق ونىڭ پايىمداۋىنشا, قىتايمەن تىعىز ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىس ورناتۋ ەل بيلىگىن اشىق ءارى ەركىن ساياسي جۇيە ورناتۋعا يتەرمەلەيدى.
پ.التمايەر مىرزانىڭ سوزىنە ەكپىن بەرۋىمىز بەكەر ەمەس. ول قازىرگى كانتسلەر انگەلا مەركەلدىڭ سەنىمدى سەرىكتەسى سانالادى. سوندىقتان ونىڭ پىكىرى رەسمي بەرليننىڭ ۇستانىمىن دا انىق اڭعارتادى. ياعني مەركەل حانىم بەيجىڭ بيلىگىمەن كەلىسسوز جاساپ, ارىپتەستىك ورناتۋدى ءجون كورەدى.
قىتاي – گەرمانيانىڭ ەڭ باستى ساۋدا-ەكونوميكالىق ارىپتەستەرىنىڭ ءبىرى. ماسەلەن, بىلتىر نەمىستەر قىتايعا 96 ميلليارد دوللاردىڭ ءونىمىن ەكسپورتتاعان. بۇل – ەلدىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ 3 پايىزىنا جاقىن. جالپى, ەكىجاقتى تاۋار اينالىمى 200 ميلليارد دوللاردان اسقان. ونىڭ ۇستىنە, وسى ەلدەگى ەكونوميكانىڭ نەگىزگى لوكوموتيۆى سانالاتىن Volkswagen, BMW جانە Siemens كومپانيالارى ءۇشىن قىتاي – ءتيىمدى ارىپتەس. ەندەشە بۋندەس-كانتسلەر بەيجىڭ بيلىگىمەن قارىم-قاتىناستىڭ بۇزىلماۋىن كوزدەيدى.
جالپى, انگەلا مەركەلدىڭ مۇنداي ۇستانىمىنا كەلىسپەيتىندەر گەرمانيادا جەتەرلىك. ولاردىڭ قاتارىندا حريستيان دەموكراتيالىق وداعى (CDU), سوتسياليستىك دەموكراتتار (SPD) جانە جاسىلدار پارتياسى بار. تاياۋدا سوڭعى اتالعان پارتيانىڭ جەتەكشىسى روبەرت حابەك Der Spiegel جۋرنالىنا بەرگەن سۇحباتىندا كوروناۆيرۋستىڭ پاندەمياعا اينالۋىنا قىتايدى كىنالادى. سونداي-اق قايتا تاربيەلەۋ لاگەرلەرى ادام قۇقىعىن بۇزىپ وتىرعانىن, وعان جاۋاپتىلارعا سانكتسيا سالىنۋى ءتيىس ەكەنىن جەتكىزدى. ر.حابەكتىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىندە دە لاۋازىمدى قىزمەت اتقاراتىنىن ەسكەرسەك, ونىڭ ءسوزى مەركەلدى قولدامايتىندار مينيسترلەر كابينەتىندە دە بار ەكەنىن اڭعارتادى.
بۇدان بولەك, ىشكى ىستەر ءمينيسترى حورست سيحوفەر دە قىتايلىقتارعا قىرىن قارايتىنىن Huawei كومپانياسىنا قاتىستى كوزقاراسى ارقىلى ءبىلدىردى. ەۋروپالىق وداق ەلدەرىنىڭ 5G قىزمەتىن ىسكە قوسۋعا تالپىنىپ جاتقانى بەلگىلى. گەرمانيادا بۇل جۇمىسقا ح.سيحوفەر جاۋاپتى. بيىل كۇزدە 5G قىزمەتىن قوسۋعا قاتىستى زاڭ جوباسى بەكىتىلەدى. Politico سايتىنىڭ حابارلاۋىنشا, اتالعان قۇجاتتا Huawei كومپانياسىنا ەرەكشە تالاپ قويىلىپ, اشىقتىق تالاپ ەتىلمەك.
وسى 5G ماسەلەسى مەركەلگە قيىن ءتيۋى ابدەن مۇمكىن. ويتكەنى «قارت قۇرلىقتىڭ» بىرقاتار مەملەكەتى Huawei-مەن جۇمىس ىستەمەيتىنىن اشىق ايتىپ ءجۇر. ال ەۋروپالىق وداقتا 5G-عا قاتىستى ورتاق ۇستانىم بولعانىن قولدايتىن بۋندەس-كانتسلەر ۇلىبريتانيا, فرانتسيا سەكىلدى ارىپتەستەرىنە قارسى شىعۋى ەكىتالاي.
ونىڭ ۇستىنە, تاياۋدا اقش بيلىگى Huawei-گە وزىق تەحنولوگيامەن جاسالعان چيپتەردى ساتۋعا سانكتسيا سالدى. مۇنداي قادام قىتايلىق كومپانيانىڭ 5G قىزمەتىن جەتكىزۋىنە ايتارلىقتاي كەدەرگى كەلتىرەدى. ەندەشە بۋندەس-پارلامەنتتىڭ زاڭ جوباسى قابىلدانار كەزدە Huawei-ءدى قولداۋى ەكىتالاي.
انگەلا مەركەلدىڭ قىتايعا قاتىستى ۇستانىمىنا كۇزدە اقش-تا وتەتىن سايلاۋ دا اسەر ەتۋى ابدەن مۇمكىن. قازىرگى تاڭدا دەموكراتتار وكىلى دجو بايدەننىڭ اسىعى الشىسىنان ءتۇسىپ تۇر. ول بۇعان دەيىن قىتايدى سىنعا الىپ, سي ءتسزينپيندى باسكەسەرگە تەڭەگەن ەدى. سونداي-اق قىتاي ماسەلەسىنە شىنداپ كىرىسىپ, ارىپتەستەرىمەن بەلسەنە جۇمىس ىستەيتىنىن دە جەتكىزدى. الدا-جالدا قاراشادا بايدەن جەڭىسكە جەتسە, قۇراما شتاتتارىنىڭ باستاماسىنان گەرمانيانىڭ باس تارتۋى قيىن بولماق.
مۇنداي جاعدايدا بۋندەستاگ وكىلدەرى بىردەن قىتايدى جاپپاي ايىپتاي قويماس. دەگەنمەن ۇزاق مەرزىمدىك ستراتەگيانى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا ەكونوميكادان بۇرىن, ساياساتقا ءمان بەرەتىنى تۇسىنىكتى.
ارينە ەكى اراداعى قارىم-قاتىناستىڭ قالاي ءوربيتىنى گەرمانيانىڭ كەلەسى كانتسلەرى كىم بولاتىنىنا تىكەلەي بايلانىستى. ءبىر جىلدان كەيىن فەدەرالدى سايلاۋ وتەدى. ازىرگە تىزگىندى ناقتى كىمنىڭ ۇستايتىنى بەلگىسىز. بىراق ون جىلدان استام ەلدى باسقارۋ ءۇشىن پارلامەنتتە كواليتسيا قۇرىلعانىن ەسكەرسەك, الداعى سايلاۋدان كەيىن دە بىرنەشە پارتيانىڭ بىرىگۋى ابدەن مۇمكىن. قازىرگى تاڭدا گەرمانيادا جاسىلدار پارتياسىن قولدايتىندار كوپ, ياعني جاڭا كواليتسيانىڭ قۇرامىندا ولاردىڭ جۇرەتىنى ءسوزسىز.
«جاسىلدار» قىتايدىڭ ساياساتىن ءاردايىم سىنعا الىپ كەلەدى. بۇل پارتيا ادام قۇقىعى مەن كليماتتىڭ وزگەرۋىنە باسىمدىق بەرەتىندىكتەن, ولاردىڭ بەيجىڭ بيلىگىنە قاتىستى كوزقاراسى تۇسىنىكتى. الدا-جالدا «جاسىلدار» جەڭىسكە جەتىپ جاتسا, گەرمانيانىڭ قىتايعا قاتىستى ۇستانىمىنا وزگەرىس ەنبەك.
قورىتا ايتقاندا, قازىرگى كەزدە گەرمانيا «جاتقان جىلاندى باسپاۋعا تىرىسادى». الايدا ەلدەگى جانە الەمدەگى ساياسي وزگەرىستەردەن كەيىن ءبىر تاراپتى تاڭداۋعا تۋرا كەلەدى. مۇنداي جاعدايدا «قارت قۇرلىقتىڭ» قاق ورتاسىندا ورنالاسقان نەمىستەر قاتەلەسپەۋى ءتيىس.