الەمدى ابىگەرگە سالعان ىندەت

 

جۇقتىرعاندار سانى ازايار ەمەس

Reuters اگەنتتىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, قازىرگى تاڭدا كوروناۆيرۋس جۇق­تىر­عاندار سانى دۇيسەنبىدە 13 ميلليوننان استى. ايتا كەتەرلىگى, كەيىنگى بەس كۇندە بۇل كورسەتكىش ءبىر ميلليونعا ارتقان. جالپى, كوروناۆيرۋس پاندەمياسى باستالعالى التى جارىم اي ىشىندە جارتى ميلليوننان استام ادام قايتىس بولدى.

دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ باسشىسى تەدروس گەبرەيەسۋس شەكتەۋ جانە الدىن الۋ شارالارىنا جەتكىلىكتى ءمان بەرىلمەسە, جاقىن ارادا قالىپتى جاعدايعا ورالمايتىنىمىزدى مالىمدەدى.

بۇگىندە ىندەت لاتىن امەريكاسىندا قارقىندى تارالىپ جاتىر. وعان قوسا, اقش-تا دا جاعداي ءالى كۇردەلى. الەمدە انىقتالعان ناۋقاستار جانە قازا تاپقان­داردىڭ جارتىسىنان استامى امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ ۇلەسىنە تيەسىلى. بۇگىنگە دەيىن وسى ەلدە كوروناۆيرۋستى جۇق­تىرعان 3,3 ميلليوننان استام ادام انىقتالعان.

كاليفورنيا شتاتىندا بارلىق مەي­­رامحانا, كوڭىل كوتەرۋ ورىندارى, حايۋا­ناتتار باعى مەن مۇراجايلار جابىلدى. بۇدان بولەك, شتاتتا قۇلشىلىق ۇيلەرى, جاتتىعۋ زالدارى, شاشتاراز, ويىن-ساۋىق ورتالىقتارىنىڭ قىزمەتى دە توقتاتىلدى.

مۇنداي قادامعا بارۋعا شتاتتاعى ناۋقاستار سانىنىڭ كوبەيۋى سەبەپ بو­لىپ وتىر. قازىرگى تاڭدا مۇندا كۇنى­نە 8 مىڭنان استام ادامنىڭ ۆيرۋس جۇق­تىرعانى انىقتالادى. The New York Times باسىلىمىنىڭ حابارلاۋىنشا, پاندەميا باستالعالى بەرى 5,4 ميلليو­ن امەريكالىق مەديتسينالىق ساقتان­دى­رۋىنان ايىرىلعان.

ۇلىبريتانياداعى جاعداي دا ءماز ەمەس. ساراپشىلاردىڭ پايىمداۋىنشا, الداعى قىستا كوروناۆيرۋس ينفەك­تسياسىنىڭ ەكىنشى تولقىنى باستالادى. سول كەزدە قايتىس بولعاندار كۇرت ارتۋى مۇمكىن.

بريتانيالىق مەديتسينا عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ بايانداماسىنا ساي, پاندەميا مەن الداعى تۇماۋ ىندەتىنە بايلانىستى ەلدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىندە تۋىنداعان قيىندىقتارمەن قاتار كوروناۆيرۋستىڭ ەكىنشى تولقىنى «تۇماندى البيون» ازاماتتارى ءۇشىن ايتارل­ىقتاي قاۋىپ توندىرمەك. وسىعان بايلانىستى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيە­سىنىڭ شامادان تىس جۇكتەمە قاۋ­پىن ازايتۋ ءۇشىن جانە قىستا دەمىك­پە, ينفاركت, وكپەنىڭ سوزىلمالى وبسترۋكتيۆتىك اۋرۋى مەن ينسۋلت سياقتى باسقا دا ينفەك­تسيالاردىڭ تارالۋ قاۋپى ارتاتىندىقتان جەدەل دايىندىقتى قازىردەن باستاۋ قاجەتتىگى تۋىنداپ تۇر.

باياندامادا ۇلىبريتانياداعى كورونا­ۆيرۋستىڭ ەكىنشى تولقىنى قالاي داميتىنىنا قاتىستى بەلگىسىزدىكتىڭ جوعارى دارەجەسى بار ەكەنى كورسەتىلگەن. وندا اۋرۋ جۇقتىرعان ادامداردىڭ ورتاشا سانىن كور­سەتەتىن R رەپرودۋكتسيا يندەكسى 2020 جىلدىڭ قىركۇيەگىنەن باستاپ 1,7-گە دەيىن وسەدى. 2021 جىلدىڭ قاڭتار-اقپانىندا ۇلى­بري­تانيادا اۋرۋحاناعا ءتۇسۋ مەن ءولىم وقي­عالارى وتە كوپ بولادى دەپ بولجانىپ وتىر.

سونداي-اق بيىلعى قىركۇيەك ايىنان باستاپ 2021 جىلدىڭ ماۋسىمىنا دەيىنگى كە­زەڭدە كوروناۆيرۋستان تۋىنداعان اتو­پيالىق پنەۆمونيامەن بايلانىس­تى COVID-19 ۆيرۋسىنان قايتىس بولۋ جاع­داي­لارىنىڭ سانى 119 900 ادامعا جەتۋى مۇمكىن. ايتا كەتەيىك, ۇلىبريتانيادا ىندەتكە شالدىققانداردىڭ جالپى سانى 290 مىڭ ادامنان استى. COVID-19 ۆيرۋسىنان 44,8 مىڭ ادام كوز جۇمعان.

اۋستراليادا قاۋىپتى دەرتكە شالدىق­قاندار سانى 10 مىڭنان استى. وسىعان بايلانىستى جاڭا وڭتۇستىك ۋەلس شتاتىندا شەكتەۋ شارالارى كۇشەيتىلىپ, مەي­رامحانالار مەن ءدامحانالار جابىلدى. ون ادامنان ارتىق جينالۋعا, قوعام­­دىق ءىس-شارالار وتكىزۋگە تىيىم سالىندى.

دەگەنمەن «جاسىل قۇرلىقتاعى» جاع­داي سالىستىرمالى تۇردە قالىپتى دەۋگە تولىق نەگىز بار. بۇگىندە بۇل ەلدە تىر­كەلگەن ناۋقاستار سانى ايتارلىقتاي كوپ ەمەس. وسىعان قاراماستان ەل بيلىگى ەرتە قامدانىپ جاتىر.

رەسەيگە دە كوروناۆيرۋس ىندەتى وڭايعا سوقپاي تۇر. روسپوترەبنادزوردىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, قازىرگە دەيىن سولتۇستىكتەگى كور­شىمىزدە 733 699 ۆيرۋس جۇقتىرۋ وقيعا­سى تىركەلدى. سوڭعى ءبىر تاۋلىكتە 6 537 ادامنان ۆيرۋس انىقتالعان. جالپى ينفەكتسيا­دان 11 439 ناۋقاس قايتىس بولىپ, 504 021 ادام جازىلىپ شىقتى. سىرقاتقا شال­دىققاندار سانى ماسكەۋ مەن سانكت-پەتەربۋرگتە كۇن سايىن ءوسىپ جا­تىر. رەسەيدە ۆيرۋس جۇقتىرعاندار سانى بو­يىن­شا ەل استاناسى كوش باستاپ تۇر. مۇندا 230 029 ادام ينفەكتسيا جۇقتىرعان.

وسىعان بايلانىستى, قوعامدىق ورىندا الەۋمەتتىك قاشىقتىق ساقتاۋ, بەتپەردە تاعۋ مىندەتتەلگەن. رەسەي دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ باس ينفەكتسيونيسى, پروفەسسور ۆلاديمير چۋلانوۆ كورو­ناۆيرۋستىڭ ەكىنشى تولقىنىنان قورعانۋ ءۇشىن شەكتەۋ شارالارىن ساقتاۋعا شا­قىرىپ وتىر. اتاپ ايتقاندا, ماس­كا تاعۋ, قولدى ءجيى جۋ, الەۋمەتتىك قا­شىق­تىق ساقتاۋ جانە ناۋقاستانعان ادام­داردىڭ وقشاۋلانۋى قاجەت. سونداي-اق ادام كوپ جينالاتىن ورىنداردىڭ جۇمىسىنا تىيى­م سالىنباق.

ۆ.چۋلانوۆتىڭ پايىمداۋىنشا, الدىن الۋ شارالارىنىڭ ارقاسىندا رە­سەيدە كوروناۆيرۋس ىندەتىنىڭ تارالۋ قارقىنى باسەڭدەدى. سوعان قاراماستان, ەلدەگى جاعداي كەز كەلگەن ۋاقىتتا وزگەرۋى مۇمكىن. «مۇنى ءبىر شايقاستاعى كىشىگىرىم جەڭىس دەپ ايتۋعا بولادى, بىراق «سوعىس» ءالى اياقتالعان جوق. ءبىز كۇندە جاڭا ۆيرۋس جۇقتىرۋ وقيعالارىن تىركەپ جاتىرمىز. كەي ايماقتاردا ىندەت ءورشىپ تۇر, ياعني ينفەكتسيانىڭ تارالۋ قاۋپى ساقتالادى. وڭ وزگەرىستى ساقتاپ قالۋ ءۇشىن قاراپايىم ساقتىق ەرەجەلەرىن ورىنداۋ قاجەت. ونىڭ نەگىزگىسى – قوعامدىق ورىندا ماسكا تاعۋ», دەيدى ول.

 

كەلەسى كەزەڭگە قامدانۋدا

ەۋروپادا كەيىنگى بىرنەشە اپتادا جاعداي تۇراقتالىپ قالعان ەدى. بىراق قازىرگى تاڭدا قارت قۇرلىق پاندە­ميانىڭ ەكىنشى تولقىنىنا ازىرلەنىپ جاتىر. جاعدايدىڭ قالپىنا كەلىپ جاتقانىنا قاراماستان, جەكەلەگەن ەلدەردە اۋرۋدىڭ ءورشۋى بايقالادى.

ماسەلەن, سەربيادا جۇقتىرعاندار سانى كۇرت ارتتى. اۋرۋحانالار اۋزى-مۇرنىنا شىعىپ تولعان. كوپشىلىك بۇعان ەل بيلىگىن كىنالايدى. مامىردا ۇكىمەت شەكتەۋ شارالارىن جەڭىلدەتىپ, ماۋسىمدا سايلاۋ وتكىزگەن. ال بيلىك وكىلدەرى كارانتين تالاپتارىن ساقتاماعان حالىقتىڭ ءوزىن كىنالايدى. ۆيرۋستى ودان ءارى تاراتپاۋ ماقساتىندا بەلگرادتا 10-13 شىلدە ارالىعىندا كومەندانتتىق ساعات رەجىمى ەنگىزىلدى. سەربيانىڭ 19 قالاسى مەن اۋدانىندا توتەنشە جاعداي جاريالاندى.

يسپانيانىڭ گاليتسيا وڭىرىندە قاي­تادان لوكداۋن ەنگىزىلدى. اتالعان اۋداندا ۆيرۋس جۇقتىرعاندار سانى كۇرت ارتقان. وسىعان بايلانىستى, قوعامدىق ورىنداردا بەتپەردە تاعۋ مىندەتتەلىپ, كوپشىلىكتىڭ جينالۋىنا تىيىم سالىندى. جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ پايىمداۋىنشا, ىندەتتىڭ ورشۋىنە مەيرامحانا مەن بارلاردىڭ اشىلۋى سەبەپ بولعان.

ال كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىنا بايلانىستى يتاليادا ەنگىزىلگەن توتەنشە جاعداي رەجىمى بيىلعى 31 قازانعا دەيىن ۇزارتىلۋى مۇمكىن. ىندەتكە قاتىستى احۋال­عا وراي يتاليا ۇكىمەتى توتەنشە جاع­دايدى سوزۋ ماسەلەسىن قاراستىرىپ جاتىر.

بۇل ۇسىنىس وسى اپتادا وتەتىن مينيسترلەر كابينەتىنىڭ وتىرىسىندا ەنگىزىلەدى. يتاليادا وتكەن جەكسەنبى كۇنى كورو­ناۆيرۋستى جۇقتىرۋ بويىنشا جاڭادان 234 جاعداي تىركەلدى. دۇيسەنبى كۇنى كورسەتكىش ءسال تومەندەپ, 169 ادام­نىڭ ناۋقاستانعانى انىقتالدى. بۇگىنگە دەيىن ەلدە ۆيرۋستان 34 967 ادام قايتىس بولدى. جالپى COVID-19 ناۋقاسىنا 243 230 ادام شالدىققان.

برازيليادا دا جاعداي وتە قاۋىپتى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى تاراتقان مالىمەتكە سۇيەنسەك, كۇن سايىن ۆيرۋس جۇق­تىرعاندار سانى 40 مىڭنان تۇسەر ەمەس. سونداي-اق كۇن سايىن مىڭ­نان اسا ناۋقاس كوز جۇمادى. ءتىپتى ەل پرەزي­دەنتى جاير بولسونارۋ دا Covid-19 جۇق­تىردى. برا­زيليا باسشىسى تالاي مارتە كوروناۆيرۋس­تى قاراپايىم تۇماۋدان ايىرماشىلىعى جوق دەپ ەسەپتەپ كەلگەن ەدى.

جالپى, ەل اۋماعىندا 1,9 ميلليون ادام ىندەتكە شالدىققان. سونىڭ 74 مىڭى اقتىق ساپارعا اتتاندى. ءولىم كوەففي­تسيەنتى 4 پايىزدى قۇراپ وتىر. بۇگىندە سان-پاۋلۋ جانە ريو-دە-جانەيرو شتاتتارىندا قازا تاپقاندار سانى وتە كوپ. برازيليا كوروناۆيرۋس جۇقتىرۋ جانە ءولىم سانى بويىنشا الەمدە اقش-تان كەيىنگى ەكىنشى ورىندا تۇر.

گونكونگ اۋرۋدىڭ تومەندەۋىنە قارا­ماستان, ءۇشىنشى تولقىنعا جول بەرمەۋ ماقساتىندا الەۋمەتتىك قاشىقتىق شارالارىن كۇشەيتۋدى كوزدەپ وتىر. سوعان سايكەس, سەيسەنبىدەن باستاپ اراقاشىقتىق ساقتاۋدى مىندەتتەدى. ەل بيلىگىنىڭ ايتۋىنشا, كوروناۆيرۋستىڭ كەڭ كولەمدە تاراۋىنىڭ ىقتيمالدىلىعى جوعارى. وسىعان بايلانىستى, قوعامدىق كولىكتە, قوعامدىق ورىندا بەتپەردە تاعىلۋى ءتيىس. الدا-جالدا بەتپەردە تاقپاعان ادام قوعامدىق كولىككە مىنسە, وعان 645 دول­لار كولەمىندە ايىپپۇل سالىنادى. سون­داي-اق مەيرامحانالار مەن ءدامحا­نالار جۇمىسى توقتاتىلىپ, تاماق جەت­كىزۋ قىزمەتى عانا قالدى. پاندەميا باستالعالى بەرى گونكونگ كارانتيندىك شەكتەۋدى مۇنشالىقتى كۇشەيتپەگەن ەدى.

بۇدان بولەك, گونكونگ قالاسىندا ءبىر ايعا جۋىق ۋاقىت بۇرىن اشىلعان ديسنەيلەند قايتا جابىلدى.ساياباق كوروناۆيرۋستىڭ ازيا ەلدەرىندە كەڭ تارالۋىنا بايلانىستى قاڭتار ايىنىڭ سوڭىندا جابىلعان. بىراق ەلدەگى ناۋ­قاستانعاندار سانى ازايعان سوڭ سايا­باقتى 18 ماۋسىمدا اشۋ جونىندە شەشىم قابىلدانعان ەدى. ايتسە دە, سارسەنبى كۇنى ديسنەيلەند قايتا جابىلدى.

«ۇكىمەت جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ ور­گاندارىنىڭ تالاپتارى, سونداي-اق گون­كونگتا وتكىزىلىپ وتىرعان الدىن الۋ شا­رالارىنا سايكەس, گونكونگتاعى ديس­­نەيلەند ساياباعى وسى جىلدىڭ 15 شىلدە­سىنەن باستاپ ۋاقىتشا جابىلادى», دەلىن­گەن Disney مالىمدەمەسىندە.

فيليپپين دە قايتادان لوكداۋن ەنگىز­بەك. سوعان بايلانىستى, مانيلا قالا­سىندا 250 مىڭ ادام قايتادان ۇيگە وقشاۋلانادى. قازىرگى تاڭدا بۇل ەلدە ناۋ­قاستار سانى 57 مىڭنان اسقان. 1600 ادام قاۋىپتى دەرتتىڭ سالدارىنان ومىرىمەن قوش­­تاستى. ايتا كەتەرلىگى, فيليپپين – وڭ­تۇستىك-شىعىس ازيادا ۆيرۋس ەڭ كوپ تىر­كەل­گەن ەكىنشى مەملەكەت.

 

موڭعوليادا بۋبون وباسى ءورشىدى

ساۋد ارابياسىندا كوروناۆيرۋستى جۇقتىرعاندار سانى 235 مىڭنان استى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ كەلتىرگەن مالىمەتتەرىنە سۇيەنسەك, سوڭعى تاۋلىكتە 20 ناۋقاس كوز جۇمىپ, 2243 ادام ىندەتتىڭ قۇربانى بولعان. وسىلايشا, ساۋد ارابياسى پارسى شىعاناعى ەلدەرى اراسىندا ۆيرۋس جۇقتىرعاندار سانى بويىنشا كوش باستاپ تۇر. بۇعان دەيىن ساۋد ارابياسى شەتەلدەن قاجىلىققا كەلەتىندەرگە تىيىم سالعان. بيلىك بۇل قادامدى ۆيرۋستى باقىلاۋدا ۇستاۋمەن تۇسىندىرگەن.

دەگەنمەن تاياۋدا ساۋد ارابياسى قاجىلىق جانە ۋمرا مينيسترلىگى بيىل قاجىلىق جاساۋدى كوزدەگەندەرگە تىركەۋ اشىلعانىن حابارلادى. نەگىزىنەن قا­جىلىق پارىزىن وتەگىسى كەلگەندەردىڭ سانى شەكتەلمەك. ونىڭ ۇستىنە, ساۋد ارا­بياسىنىڭ ازاماتتارىنا باسىمدىق بەرىلەدى.

بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا تاراعان مالىمەتكە سۇيەنسەك, ساۋد ارا­بياسى ازاماتتارى اراسىندا قاجى­لىق­قا كوروناۆيرۋسپەن اۋىرىپ قويعان تاجى­ريبەلى دارىگەرلەر مەن قاۋىپسىزدىك قىزمەتكەرلەرى عانا بارا الادى. ازىرگە قاجىلىقتىڭ قالاي جاسالاتىنى, كاران­تيندىك شەكتەۋ مەن الەۋمەتتىك قاشىقتىق قالاي ساقتالاتىنى تۋرالى مالىمەت ناقتى ەمەس.

موڭعوليا دا كارانتيندىك شارالاردى 31 شىلدەگە دەيىن سوزدى. بۇعان سەبەپ, ەلدەگى ۆيرۋس جۇقتىرعانداردىڭ سانى كو­بەيۋى. بۇگىنگە دەيىن وسى ەلدە 227 ادام عانا ناۋ­قاستانعان-دى. وسىعان قاراماس­تان, ەل بيلىگى الاڭداۋلى.

موڭعوليا كوروناۆيرۋسقا توتەپ بەر­گەنىمەن, ەل اۋماعىندا وبا تاراپ جاتىر. سينحۋا اگەنتتىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, ۇلان­-باتىردا جۇرگىزىلگەن زەرتحانالىق تالداۋ موڭعوليانىڭ وڭتۇستىك-باتىسىن­داعى گوۆ-التاي ايماعىندا 15 جاستاعى ءجاسوسپىرىم بۋبون وباسىنان قايتىس بولعانىن راستاعان.

«دۇيسەنبى كۇنى كەشكە پتر-تەست ناتي­جەسى 15 جاستاعى بوزبالانىڭ ولىمىنە بۋبون وباسى سەبەپ بولعانىن كورسەتتى», دەدى موڭعوليا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيس­تر­لىگىنىڭ وكىلى د.نارانگەرەل.

ءجاسوسپىرىم وتكەن جەكسەنبىدە اۋرۋحا­ناعا كەلە جاتقان جولدا كوز جۇمدى. مار­قۇم ءۇش كۇن بۇرىن دوستارىمەن بىر­گە سۋىر ەتىنەن جاسالعان تاعام جەگەن. ەكى دوسى مەن بايلانىستا بولعان 15 ادام وقشاۋلانىپ, اۋرۋحانالاردا ەم الىپ جاتىر. ءولىم تىركەلۋىنە بايلانىستى موڭعوليانىڭ گوۆ-التاي پروۆينتسياسىندا كارانتين ەنگىزىلىپ, كولىك قوزعالىسى توقتاتىلدى. بۇعان دەيىن حوۆ­دا ايماعىندا (باتىس موڭعوليا) بۋبون وباسىن جۇقتىرعان ەكى ادام انىق­تالعان-دى.

يراندا وسى اپتادا ەكىنشى رەت كوروناۆيرۋستان كوز جۇمعانداردىڭ تاۋلىكتىك كورسەتكىشى بويىنشا رەكورد ورنادى. قازىرگى تاڭدا بۇل ەلدە ۆيرۋس قۇرباندارىنىڭ سانى 200-دەن استى. ەپيدەميالىق احۋال بىرقاتار ءدىني شارا وتكىزۋدەن كەيىن ناشارلاپ كەتكەن.

وعان قوسا, كىسى كوپ جيىلاتىن ورىن­داردىڭ قايتا اشىلۋى دا جاعداي­دى ۋشىقتىرا ءتۇستى. يران استاناسى تەگە­­راندا دا كارانتين جەتى كۇنگە ۇزار­­تىلدى. ۋنيۆەرسيتەتتەر, مەكتەپتەر, كىتاپحانالار, سۇلۋلىق سالوندارى, مەشىتتەر, كينوتەاتر­لار, تەاترلار مەن مۇراجايلار جابىلدى. بارلىق مادەني-كوڭىل كوتەرۋ جانە ءدىني شارالار ۋاقىتشا توقتاتىلدى.

ەپيدەميالىق احۋالدىڭ ناشارلاۋىنا بايلانىستى بيلىك حالىقتى قوعامدىق ورىندا ماسكا تاعىپ جۇرۋگە مىندەتتەدى. سوڭعى مالىمەت بويىنشا, يراندا 250 مىڭنان اسا ادامنىڭ ۆيرۋس جۇقتىرعانى انىقتالدى.

13 شىلدەدە ارمەنيا ۇكىمەتىنىڭ كەزەكتەن تىس وتىرىسى ءوتىپ, توتەنشە جاعداي رەجىمىن 12 تامىزعا دەيىن ۇزارتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. مۇنداي قادام ەلدەگى كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىنىڭ تارالۋ ۇزاقتىعىنا, سونداي-اق وعان قارسى تۇرۋدىڭ ءتيىمدى تەتىكتەرىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتىلىگىنە نەگىزدەلگەن. ارمەنيا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ اۋرۋدى باقىلاۋ جانە الدىن الۋ جونىندەگى ۇلتتىق ورتالىعىنىڭ مالىمەتىنشە, ەلدە 32 151 ادام كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىن جۇقتىرعان. 19 865 پاتسيەنت ساۋىعىپ شىق­سا, 11 530 ناۋقاس ەم قابىلداۋدا. قاۋىپتى ىندەتتەن 573 ادام كوز جۇمعان.

ءۇندىستاننىڭ بانگالور قالاسىندا ءبىر اپتالىق, ماروككونىڭ تانجەر قالا­سىندا كارانتين ەنگىزىلدى. وڭتۇستىك افري­كا رەسپۋبليكاسىندا كومەندانتتىق سا­عات ورناعان. كولۋمبيا استاناسى بوگوتانىڭ كەيبىر اۋداندارىندا ەكى اپتالىق كارانتين ەنگىزىلگەن. يزرايلدە دە شەكتەۋ شارالارى ءالى توقتاتىلعان جوق.

 

كوروناۆيرۋس اشارشىلىققا اكەلۋى مۇمكىن

ءبىر قىزىعى, كورشى تۇرىكمەنستاندا رەسمي تۇردە كوروناۆيرۋس ىندەتى انىق­تالعان جوق. الايدا كوپتەگەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ەل بيلىگى شىندىقتى جاسىرىپ وتىر دەپ ەسەپتەيدى. بۇعان نەگىز دە بار. ماسەلەن, تاياۋدا تۇرىكمەنستان دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە مەديتسينالىق ونەر­كاسىپ مينيسترلىگى حالىقتى ماس­كا تاعۋعا شاقىرىپ, حابارلاما جاسادى. سونداي-اق كوپشىلىك ورىندا 1 مەتر قا­شىق­تىق ۇستانۋدى, جەكە جانە قوعامدىق گيگيەنا ەرەجەلەرىن ساقتاۋ قاجەتىن ەسكەرتتى.

«سوڭعى كۇندەرى اشحاباد قالاسى مەن ءۋالاياتتاردا اتموسفەرالىق اۋانىڭ جاي-كۇيىنە جۇرگىزىلگەن تالداۋعا سايكەس تۇرىكمەنستان اۋماعىنا وڭتۇستىك-شىعىس­تان, سولتۇستىك-شىعىستان جانە سولتۇس­تىكتەن كەلگەن اۋا اعىنىنا بايلانىستى اۋاداعى شاڭنىڭ جوعارى مولشەرى تىركەلدى. بۇل ادام دەنساۋلىعىنا, ەڭ الدىمەن تىنىس الۋ جۇيەسىنە زيان. جاز مەزگىلىندە اۋا رايىنىڭ ادام اعزا­سىنا جاعىمسىز اسەرىن بولدىرماۋ ءۇشىن وتباسىلىق دارىگەرمەن ۇنەمى كەڭەسىپ, الدىن الۋ شارالارىن كۇشەيتۋ قاجەت. مۇنداي كۇندەرى اۋاداعى شاڭنىڭ كو­بەيۋىنە بايلانىستى تابيعي-ەكزوگەندى ىقپالدى تومەندەتۋ ماقساتىندا جەكە قورعانىس قۇرالدارىن – مەديتسينالىق ماسكا تاعۋعا كەڭەس بەرەمىز», دەلىنگەن مينيسترلىك تاراتقان حابارلامادا.

بۇۇ-نىڭ حابارلاۋىنشا, 2019 جىلى الەمدە شامامەن 690 ميلليون ادام اشتىقتان زارداپ شەككەن. بيىل بۇل كورسەتكىش ارتا ءتۇسۋى ىقتيمال. سەبەبى كوروناۆيرۋس پاندەمياسى الەم ەكونوميكاسىن قيىن جاعدايعا قالدىرىپ وتىر.

وتكەن دۇيسەنبىدە يۋنيسەف, دۇنيە­جۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى (دسۇ), بۇۇ ازىق-ت ۇلىك جانە اۋىلشارۋاشىلىق ۇيىمى بىرلەسىپ بايانداما جاساپ, بيىلعى جىلعا بولجام جاسادى.

اتالعان قۇجاتقا سۇيەنسەك, 2018 جىلعا قاراعاندا ىشەرگە اس تاپپاي جۇر­گەن­دەر سانى 10 ميلليون ادامعا كوبەي­گەن. وكىنىشكە قاراي, 2015 جىلدان بەرى 60 ميلليون ادام قايىرشىلىق دەڭ­گەيگە تۇسكەن.

باياندامادا 2019 جىلى ىشەرگە اس, كيەرگە كيىم تاپپاعاندار سانى شامامەن 2 ميلليارد ادامعا جاقىنداعانى ايتىلعان. مامانداردىڭ پايىمداۋىنشا, كوروناۆيرۋس ىندەتى جاعدايدى ودان سايىن ۋشىقتىردى. پاندەميا سالدارىنان جاھاندىق داعدارىس وندىرىستەرگە عانا ەمەس, شارتاراپتاعى تاماق ونىم­دەرىنىڭ تارالۋى مەن تۇتىنىلۋىنا دا اسەر ەتتى.

«COVID-19 پاندەمياسىنىڭ دەنساۋ­لىققا, الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق سالالارعا اسەرى ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى دەڭگەيىنىڭ ودان ءارى تومەندەۋىنە جانە ەڭ وسال توپتاردىڭ تاماقتانۋ جاعدايىنىڭ ناشارلاۋىنا اكەلۋى مۇمكىن», دەلىنگەن باياندامادا.

الدا-جالدا وسى ءۇردىس جالعاسا بەرسە, وندا 2030 جىلعا قاراي الەمدە اش-جالاڭاشتار سانى 840 ميلليون بولۋى مۇمكىن. بۇل جاعدايدا, اسىرەسە, بالالار قاتتى زارداپ شەگەدى. بايانداما اۆتور­لارىنىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا, ازىق-ت ۇلىكتىڭ جەتىسپەۋىنە بايلانىستى 2019 جى­لى الەمدەگى 5 جاسقا دەيىنگى ءاربىر بە­سىنشى بالانىڭ دامۋىندا اقاۋ كەزىككەن.