ماسكەۋدەگى اسكەري پارادقا قاتىستى

رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ باستاماسىمەن مەملەكەتتەر باسشىلارى جانە ۇكىمەتتەر جەتەكشىلەرى دەڭگەيىندە وتكەن سالتاناتتى ءىس-شاراعا قاسىم-جومارت توقاەۆپەن قاتار, بەلارۋس پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكو, مولدوۆا پرەزيدەنتى يگور دودون, سەربيا پرەزيدەنتى الەكساندر ۆۋ­چيچ, تاجىكستان پرەزيدەنتى ەمومالي راح­مون, وزبەكستان پرەزيدەنتى شاۆكات مير­زيوەۆ, سەربتەردەن بوسنيا جانە گەر­تسەگو­ۆينا پرەزيديۋمىنىڭ توراعاسى مي­­لوراد دوديك, سونداي-اق بىرقاتار حا­لىق­­­ارالىق ۇيىمداردىڭ جەتەكشىلەرى قا­تىستى.

سالتاناتتى شەرۋدە 13 مىڭنان استام اسكەري قىزمەتشى, 216 اسكەري تەحنيكا جانە ءارتۇرلى 75 اسكەري ۇشۋ اپپاراتى ساپ تۇزەدى. قىزىل الاڭنان 53 جاياۋ اسكەر كولونناسى, تمد ەلدەرى جانە باسقا دا شەت مەملەكەتتەردىڭ قارۋلى كۇشتەرىنەن قۇرالعان 13 توپ سالتاناتتى تۇردە ساپ قۇراپ ءوتتى.

ءساۋىر ايىنىڭ ورتاسىندا رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين ەلدەگى كۇردەلى ەپيدەميالىق جاعدايعا بايلانىستى جەڭىستىڭ 75 جىلدىعىنا ارنالعان شەرۋدى كەيىنگە قالدىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان ەدى. دەگەنمەن, 9 مامىر كۇنى رەسەيدە اۋە پارادى مەن مەرەكەلىك وت-شاشۋ ۇيىمداستىرىلدى. بۇل اۆياشەرۋ جىلداعىدان وزگەرەك بولدى, سەبەبى اسكەري ۇشاقتار ماسكەۋ كوگىندە عانا ەمەس, ەلۋدەن استام قالانىڭ ۇستىنەن ۇشىپ ءوتتى. ءداستۇرلى «ماڭگىلىك پولك» شەرۋى العاش رەت ونلاين فورماتتا ۇيىمداستىرىلدى. 20 كۇن بويى تۇرعىندار ۇلى وتان سوعىسىندا قازا تاپقان, ءىز-ءتۇزسىز جوعالعان جاقىندارىن ەسكە الىپ, رۋحىنا تاعزىم ەتتى.

ال مامىر ايىنىڭ سوڭىندا ۆ.پۋتين جەڭىس شەرۋى 24 ماۋسىمدا وتەتىنىن جا­ريالادى. بۇل شاراعا قازاقستان پرەزي­دەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ تا شاقىرتۋ الىپ, قاتىسۋعا كەلىسىمىن بەرگەن بولاتىن.

ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستاعى جەڭىسكە ارنالعان ءىس-شارانىڭ ءدال وسى كۇنى ءوتۋى كەزدەيسوق ەمەس. 1945 جىلى 24 ماۋسىم كۇنى وسىدان تۋرا 75 جىل بۇرىن جەڭىمپازداردىڭ ەڭ العاشقى لەگى ءدال وسى قىزىل الاڭمەن ءجۇرىپ وتكەن. سوندىقتان بۇل كۇننىڭ ءمان-ماڭىزى ەرەكشە. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا جەڭىسكە جەتكەن قۇراما پولكتەر مارشىن فاشيستىك ارميانىڭ تۇتقىندالعان اسكەري بولىم­دەرىنىڭ تۋىن ۇستاعان سولداتتار لەگى اياقتاعان. ۆەرماحتتىڭ شتاندارتتارى لەنين كەسەنەسىنىڭ ماڭىنا قويىلدى. تاريحي شەرۋدى كەڭەس وداعىنىڭ مارشالى گەورگي جۋكوۆ قابىلداپ, مارشال كونستانتين روكوسسوۆسكي باسقارعان ەدى. ودان كەيىنگى جەڭىسكە ارنالعان اسكەري شەرۋ 9 مامىردا تەك مەرەكەلىك داتالاردا – 1965, 1985 جانە 1990 جىلدارى ۇيىمداستىرىلدى. 1996 جىلدان باستاپ قىزىل الاڭدا اسكەري پاراد جىل سايىن وتكىزىلە باستادى. 2000 جىلى 9 مامىردا سوعىس ارداگەرلەرىنىڭ شەرۋى سوڭعى رەت ۇيىمداستىرىلدى.

كەلەسى جىلدان باستاپ ولار مىنبەرگە وتىرعىزىلدى. 2010 جىلى جەڭىستىڭ 65 جىلدىعىنا ارنالعان اسكەري پاراد بۇرىن-سوڭدى بولماعان كولەمدە ءوتتى. تاريحي بولىمىنە العاش رەت انتيگيتلەرلىك كواليتسيانىڭ وداقتاستارى قاتىستى. 2015 جىلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعى اتالىپ ءوتتى. قىزىل الاڭعا 30-عا جۋىق ەلدىڭ پرەزيدەنتتەرى جينالدى.

بيىلعى پارادقا شاقىرىلعان قوناقتار سانى ادەتتەگىدەن از بولعانىمەن, ءبىر جارىم ساعاتقا سوزىلعان ءداستۇرلى پاراد­تى ميلليونداعان ادام ونلاين تاماشالادى. بيىلعى پاراد كۇردەلى ەپيدە­ميالىق جاعدايعا بايلانىستى قاتاڭ تارتىپكە ساي ءوتتى. شارا قوناق­تارىنىڭ جانە قىزىل الاڭمەن ءجۇرىپ وتەتىن سار­باز­داردىڭ قاۋىپسىزدىگى ەسكەرىلدى. جيىن­نىڭ باستى ەرەكشەلىگى جاڭادان تانىس­تىرىلعان 24 رەكوردتىق جاڭا تەحنيكا بولدى. قاتىسۋشىلار شارا باسىندا سو­عىس جاۋىنگەرلەرىنىڭ ەرلىگىن ءبىر مينۋت ۇنسىزدىكپەن ەسكە الدى. قىزىل الاڭدا اس­كەري شەرۋگە جينالعانداردىڭ الدىندا رەسەيدىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى ءارى پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين ءسوز سويلەدى.

«الەمدەگى بەيبىتشىلىكتى ساقتاپ قال­عاندارعا قۇرمەت كورسەتۋ ءۇشىن ماسكەۋ­گە ءارتۇرلى ەلدەن كەلگەن دوستارىمىزدى قۇرمەتپەن قارسى العانىمىز ءۇشىن قۋانىشتىمىز. 1944 جىلدىڭ ماۋسى­مىندا باستالعان ەكىنشى مايداننىڭ ماڭى­زىن, جەڭىستى جاقىنداتۋعا ۇلەس قوسقان وداقتاستارىمىزدىڭ ۇلەسىن ەشقاشان ۇمىتپايمىز. انتيگيتلەرلىك كوا­لي­تسيا مەملەكەتتەرىنىڭ قارۋلى كۇش­تەرىن­دەگى جاۋىنگەرلەرگە, ەۋروپا ەلدەرىن­دە ۇرەيسىز ارەكەت ەتكەن كۇرەسكەر­لەرگە قۇر­مەت كورسەتەمىز», دەدى ۆ.پۋتين. ول ءوز سوزىن­دە بۇگىنگى كۇنى ءارتۇرلى ەلدەگى سوعىس اردا­گەرلەرى تۇتاس حالىقتاردى ولىمنەن قۇتق­ارىپ قالعانىن ايتىپ ءوتتى. «سول ەرلىك ۇمىتىلماس ءۇشىن قولدان كەلگەنن­ىڭ ءبارىن جاسايمىز. بۇل – ءبىزدىڭ ار-وجدانى­مىزدىڭ الدىنداعى پارىزىمىز», دەدى ول.

قىزىل الاڭدا قوناقتارعا 1945 جىلعى 24 ماۋسىمداعى تاريحي شەرۋدىڭ كەيبىر ەلەمەنتتەرى كورسەتىلدى. مىسالى, شەرۋدىڭ باسىندا 900 مۋزىكانتتان قۇرالعان سالتاناتتى وركەستر «مەرەيتويلىق كەزدەسۋ مارشىن» ورىندادى. ودان بولەك جاياۋ اسكەرلەر سول كەزدەگى تاريحي فورمانى كيىپ شىقتى. 1941-1945 جىلدارداعى ۇزدىك قۇرامالار مەن اسكەري بولىمدەردىڭ جاۋىنگەرلىك تۋلارى دا قىزىل الاڭدا جەلبىرەدى. الاڭداعى بۇل كورىنىستى شەتەلدەردەن كەلگەن قۇرمەتتى قوناقتارمەن قاتار مىنبەردەن 80-گە جۋىق سوعىس ارداگەرى تاماشالادى.

سونداي-اق شەرۋگە ازەربايجان, ارمەنيا, بەلارۋس, ءۇندىستان, قازاقستان, قىرعىزستان, قىتاي, مولدوۆا, موڭعوليا, سەربيا, تاجىكستان, تۇرىكمەنستان جانە وزبەك­­ستان سىندى 13 مەملەكەتتىڭ اسكەري قىز­­مەتكەرلەرى قاتىستى. اتالعان شاراعا قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اتىنان دە­سانتتىق شابۋىلداۋشى اسكەري ءبولىمىنىڭ 55 ساربازى باردى. سالتاناتتى ساپتى بريگادا كومانديرى, پودپولكوۆ­نيك ۇلان نۇرعازيەۆ باستاپ ءوتتى. مىن­بەر­دە وتىرعان مەملەكەت باسشىسى قا­سىم-جومارت توقاەۆ قازاقستاندىق اسكەري­لەرگە ور­نى­نان تۇرىپ قۇرمەت كورسەتتى. ال قازاق­ستان پرەزيدەنتىنىڭ گەورگي لەن­تا­سىن تاق­پا­عانىنىڭ ءوزى نازاردان تىس قالعان جوق.

شەرۋدەن كەيىن قازاقستان پرەزيدەنتى شايقاستا ەرلىكپەن قازا بولعان جاۋىن­گەر­لەر­­دى ەسكە الىپ, «بەلگىسىز سولدات» قابىرى­نە گۇل شوعىن قويدى. « ۇلى وتان سوعى­­سى كەزىندە قازا بولعان جاۋىنگەرلەر­گە قۇر­مەت رەتىندە كرەملدىڭ ىرگەسىندەگى «بەلگى­سىز سولدات» قابىرىنە گۇل شوعىن قويدىم. ولاردىڭ ەرلىكتەرى ءبىزدىڭ ەسىمىز­دە ءاردايىم ساقتالادى», دەپ جازدى قاسىم-جومارت توقاەۆ الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشا­سىندا.

ۇلى جەڭىسكە ارنالعان مەرەكەلىك كۇن ون مىڭنان استام وت-شاشۋمەن اياقتالدى.