ۇلتتىق بانك بازالىق مولشەرلەمەنى ساقتاپ قالدى

كەلەسى جوسپارلانعان شەشىمى 2020 جىلدىڭ 20 شىلدەسىندە ساعات 15: 00-دە جاريالانادى. ۇلتتىق بانككە وسىنداي شەشىم قابىلداۋعا قانداي فاكتورلار سەبەپ بولعانى جونىندە توقتالىپ وتسەك:

"الەمدىك ەكونوميكاداعى جاعداي تۇراقتاندى, كەيبىر تاۋارلىق جانە قارجىلىق نارىقتاردا ول جاندانا باستادى. ەۋروپاداعى كەيبىر ەلدەر مەن اقش-تاعى كارانتين شارالارىن جەڭىلدەتىپ, قىتايداعى ەكونوميكالىق قالپىنا كەلۋ بەلگىلەرى پايدا بولعان كەزدە مايدى تۇتىنۋ بىرتىندەپ قالپىنا كەلە باستادى.  وپەك + ەلدەرى مۇناي ءوندىرۋدى ازايتۋ ءۇشىن مامىلە پارامەترلەرىن كەڭەيتۋ تۋرالى الدىن الا كەلىسىمگە كەلدى. تاۋلىگىنە 9,7 ملن ​​باررەل ءوندىرۋدىڭ تومەندەۋى 2020 جىلدىڭ شىلدەسىنىڭ سوڭىنا دەيىن جالعاسادى. سونىمەن بىرگە, ينفەكتسيانىڭ تارالۋىنا قارسى كۇرەس جونىندەگى COVID-19 پاندەمياسىنىڭ جانە شەكتەۋ شارالارى الەمدىك ەكونوميكاعا كەرى اسەرىن تيگىزۋدە. 2020 جىلعى مامىرداعى ىسكەرلىك بەلسەندىلىك كورسەتكىشتەرى بۇرىنعىداي تاريحي دەڭگەيگە جاقىن دەڭگەيدە. بۇل جاعداي قازاقستانداعى ەكونوميكالىق بەلسەندىلىك پەن ينفلياتسيالىق پروتسەستەرگە تەرىس اسەر ەتەدى", - دەپ ءتۇسىندىردى ۇلتتىق بانك.

سىرتقى فاكتورلاردان باسقا, قازاقستانداعى تۇتىنۋ باعالارىنا قىسىم ىشكى فاكتورلارمەن دە اسەر ەتەدى. ءىرى فيسكالدىق جانە كۆازيسفيسكالدىق يمپۋلس ۆاليۋتا باعامىنىڭ ىشكى باعالارعا اۋىسۋى جانە ءالسىز ساقتالعان ينفلياتسيالىق كۇتۋلەر ناتيجەسىندە تۋىنداعان ينفلياتسيالىق قىسىمداردى كۇشەيتەدى. سونىمەن بىرگە, ءالسىز تۇتىنۋشىلىق سۇرانىس ينفلياتسيانى تەجەيتىن اسەر ەتەدى. اقشا-كرەديت ساياساتى سالاسىنداعى ودان ءارى شەشىمدەر الەمدىك تاۋار نارىقتارىنداعى دامۋ فاكتورلارىنىڭ ديناميكاسىنا, ەلدەگى ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتىڭ وسۋىنە, سونداي-اق ينفلياتسيانىڭ ناقتى ديناميكاسىنىڭ بولجامدى جولدان اۋىتقۋ دارەجەسىنە نەگىزدەلەتىن بولادى.

جىلدىق ينفلياتسيا 2020-2021 جىلدارعا بەلگىلەنگەن 4-6% دەڭگەيدەن جوعارى. مامىر ايىندا جىلدىق ينفلياتسيا 6,7% قۇرادى (2020 جىلعى ساۋىردە 6,8%). ينفلياتسيالىق پروتسەستەر قازاقستاندا جانە ساۋدا سەرىكتەس ەلدەردە كارانتيندىك شارالاردىڭ اسەرىنەن, سونداي-اق تەڭگەنىڭ السىرەۋى جانە ونىڭ ىشكى باعالارعا اۋىسۋى جاعدايىندا قالىپتاسادى.

ينفلياتسيالىق پروتسەستەر ديناميكاسىنا نەگىزگى ۇلەستى ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ قىمباتتاۋى جالعاسۋدا,  مامىردا جىلدىق كورسەتۋدە 10,7% -عا ارتىپ, 2016 جىلعى قازاننان باستاپ ەڭ جوعارى دەڭگەيگە جەتتى. ازىق-ت ۇلىك ينفلياتسياسىنىڭ ءوسۋى كارانتيندىك شارالار اياسىندا شيكىزات پەن ونىمدەردى جەتكىزۋ تىزبەگىنىڭ ءۇزىلۋى سالدارىنان بەلگىلى ءبىر تاۋارلارعا سۇرانىستىڭ ارتۋىمەن جانە شەكتەۋلى ۇسىنىسپەن بايلانىستى بولدى. ازىق-ت ۇلىككە جاتپايتىن ينفلياتسيا ديناميكاسى قالىپتى دەڭگەيدە قالىپ وتىر, جىلدىق ءوسىم 5,3% قۇرادى. اقىلى قىزمەتتەرگە باعانىڭ ءوسۋى رەتتەلەتىن كوممۋنالدىق قىزمەتتەردىڭ تەرىس سالدارىنان 3,0% -عا دەيىن باياۋلادى. ۇلتتىق بانك وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ينفلياتسيا بولجامىن قايتا قارادى. مۇناي باعاسىنىڭ باررەلىنە 20-25 اقش دوللارىنان تۇراتىن ستسەناريىن ۇسىنعان جانە ۇكىمەت داعدارىسقا قارسى جوسپاردىڭ نەگىزى رەتىندە قارالعان 2020-2024 جىلدارعا ارنالعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ بولجامىن ازىرلەۋ اياسىندا ينفلياتسيا اعىمداعى جىلدىڭ اياعىندا 9-11% دەڭگەيىندە باعالاندى. جىلدىڭ. مۇناي نارىعىنىڭ جاڭارتىلعان باعالارى مەن ۇلتتىق بانكتىڭ بازالىق ستسەناريىنە سايكەس, مۇنايدىڭ ورتاشا باعاسى باررەلىنە 35-40 دوللاردى قۇرايدى, 2020 جىلى جىلدىق ينفلياتسيا 2020 جىلى 8,0-8,5% دەڭگەيىندە بولادى. حالىقتىڭ ينفلياتسيالىق كۇتۋلەرى سالىستىرمالى تۇردە تۇراقتى بولىپ قالادى. 2020 جىلعى ناۋرىزدا ينفلياتسيالىق كۇتۋلەردى جىلىنا 6,4% دەيىن ساندىق باعالاۋ جوعارىلاعاننان كەيىن, ءساۋىر-مامىردا بۇل كورسەتكىش 6,0-6,2% ارالىعىندا بولدى, بۇل دامۋ پەرسپەكتيۆالارىنا وڭ كوزقاراستاردىڭ وسۋىنە بايلانىستى تۇتىنۋشىلاردىڭ كوڭىل-كۇيىنىڭ جاقسارعانىن كورسەتەدى. كارانتيندىك شارالاردى بىرتىندەپ جەڭىلدەتۋ جاعدايىندا ەكونوميكا مەن قارجىلىق جاعداي. اعىمداعى باعانىڭ ءوسۋ قارقىنىنىڭ جالعاسۋىن جانە تومەندەۋىن كۇتكەن رەسپوندەنتتەردىڭ ۇلەسى ساۋىردەگى 56% -دان مامىردا 62% -عا دەيىن ارتادى. قالاي بولعاندا دا, ينفلياتسيالىق كۇتۋلەر ءالسىز تۇردە ساقتالىپ وتىر, بۇل قىسقا مەرزىمدە تۇتىنۋ باعالارىنا قىسىم كورسەتۋى مۇمكىن. ناۋرىزدا COVID-19 پاندەمياسىمەن كۇرەسۋ ءۇشىن توتەنشە جاعداي مەن كارانتيندىك شارالاردىڭ ەنگىزىلۋى ەكونوميكالىق قىزمەتتىڭ ايتارلىقتاي ناشارلاۋىنا سەبەپ بولدى. ۇەم كونستيتۋتسيالىق سوتىنىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا, 2020 جىلعى قاڭتار-ساۋىردە ساۋىردە كوتەرمە جانە بولشەك ساۋدا كولەمىنىڭ 34,8% -عا, كولىك قىزمەتتەرىنىڭ - 36,6% -عا تومەندەۋى ناتيجەسىندە ءجىو جىلدىق كورسەتۋدە 0,2% -عا تومەندەدى. سىرتقى جانە ىشكى سۇرانىستىڭ تومەندەۋى اياسىندا جەكەلەگەن ءوندىرىس سالالارىندا ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتىڭ باسەڭدەۋى بايقالدى.  سونىمەن قاتار, جۇمىسشىلاردى قاشىقتىقتان جۇمىسقا اۋىستىرۋ جانە ونلاين-وقىتۋدى ەنگىزۋ بايلانىس جانە جەتكىزۋ قىزمەتتەرى كولەمىنىڭ وسۋىنە اكەلدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ, مەملەكەتتىك, ءوندىرۋشى جانە اۋىلشارۋاشىلىق سالالارى دا وڭ ۇلەستەرىن قوستى.

اعىمداعى جىلدىڭ مامىر-ماۋسىم ايلارىندا كارانتيندىك شارالاردىڭ بىرتىندەپ السىرەۋىنە قاراماستان, ەكونوميكالىق بەلسەندىلىك ەنگىزىلگەن شەكتەۋلەردىڭ تەرىس ىقپالىندا قالىپ وتىر. سوعان قاراماستان, قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ءبىرشاما قالپىنا كەلۋى ۇلتتىق بانكتىڭ جۇرگىزەتىن اي سايىنعى ساۋالنامالارى نەگىزىندە قۇرىلعان وپەراتسيالىق باعالاۋلارعا سايكەس, 2020 جىلعى مامىردا ىسكەرلىك بەلسەندىلىك يندەكسىنىڭ 44,0 تارماققا (2020 ج. ساۋىردە - 37,2) ارتۋىمەن سيپاتتالادى.  

جيىنتىق سۇرانىس 2020 جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىندا تومەندەپ, ينفلياتسيانى ۇستاپ تۇردى. ۇەم وك باعالاۋى بويىنشا, 2020 جىلدىڭ ساۋىرىندە جۇمىس ىزدەۋدە جۇمىسپەن قامتۋ ورگاندارىنا جۇگىنگەن ادامدار سانىنىڭ ءوسۋى كەزىندە جالاقىنىڭ ءوسۋ قارقىنى كۇرت تومەندەدى. ەكونوميكاداعى ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىك باياۋلاۋدا. 2020 جىلعى قاڭتار-ساۋىردە نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالاردىڭ ءوسۋى جىلدىق كورسەتۋدە 0,9% قۇرادى. ۇلتتىق بانكتىڭ نەگىزگى بولجامىنا سايكەس, 2020 جىلى ىشكى سۇرانىس پەن تازا ەكسپورتتىڭ تەرىس اسەرىنىڭ ناتيجەسىندە جالپى مەملەكەتتىك سەكتوردىڭ تۇتىنۋ كولەمىنىڭ ەداۋىر ۇلعايۋىمەن قامتاماسىز ەتىلەتىن قولداۋدى (بيۋدجەتتىك جانە كۆازيسفيسكالدىق يمپۋلس) ەسكەرە وتىرىپ, ءجىو ناقتى كورىنىستە 1,8% تومەندەيدى. كەيىن ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتى قالپىنا كەلتىرۋ ەلدەگى ەپيدەميولوگيالىق جاعدايدىڭ جاقسارۋى, ەڭبەك نارىعىنىڭ جاندانۋى, سونداي-اق حالىقتىڭ كىرىستەرىنىڭ ءوسۋى اياسىندا بولادى.

ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىك ىشكى جانە سىرتقى سۇرانىستىڭ ءوسۋى, الەمدىك تاۋار نارىقتارىنداعى باعانىڭ جاقسارۋى, سونداي-اق اعىمداعى جىلى كەيىنگە قالدىرىلعان ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ جاندانۋى ناتيجەسىندە قالپىنا كەلەدى.

قازاقستاننىڭ ساۋدا سەرىكتەستەرى بولىپ تابىلاتىن ەلدەردىڭ 2020 جىلعا قاراي ءوسۋ پەرسپەكتيۆالارىنىڭ بولجامى جاعىمسىز بولىپ قالادى. Consensus Economics بولجامدارىنا سايكەس, 2020 جىلى ەو ەكونوميكاسى 7,7% -عا, رەسەي - 4,1% -عا قىسقارادى, ال قىتاي ەكونوميكاسى 1,4% دەيىن تومەندەيدى. 2021 جىلى بارلىق سەرىكتەس ەلدەردە كۇرت قالپىنا كەلتىرۋ كۇتىلۋدە, اتاپ ايتقاندا ەو ەكونوميكاسى 6,2% -عا, رەسەي ەكونوميكاسى 3,8% -عا, قىتاي ەكونوميكاسى 8,1% -عا وسەدى. مۇناي نارىعىنداعى احۋال بىرتىندەپ جاقسارىپ كەلەدى, الايدا باعا دەڭگەيى سالىستىرمالى تۇردە تومەن بولىپ وتىر, ال قالىپتاسقان ديناميكا ءالى دە تۇراقسىز. Brent ماركالى مۇنايدىڭ ورتاشا ايلىق باعاسى 2020 جىلعى مامىردا ءبىر باررەل ءۇشىن 32,4 دوللاردى قۇرادى, بۇل ءبىر ايداعى ءوسىمدى 20,7% كورسەتتى. وپەك + كەلىسىمى 2020 جىلدىڭ 1 مامىرىندا كۇشىنە ەندى جانە وپەك-تەن تىس ەلدەردەگى مۇناي ءوندىرىسىنىڭ قىسقارۋى, سونداي-اق قىتايدا مۇناي تۇتىنۋ, ءوندىرۋ جانە تاسىمالداۋ بويىنشا قىزمەتتەردىڭ قالپىنا كەلۋى, كەيبىر ەۋروپا ەلدەرىندەگى كارانتيندىك شارالاردىڭ رەلاكساتسياسى الەمدىك مۇناي نارىعىنداعى باعا كونيۋنكتۋراسىنا وڭ اسەرىن تيگىزدى.  وپەك + ەلدەرى مۇناي ءوندىرىسىنىڭ جوعارى تومەندەۋىنىڭ 2020 جىلدىڭ شىلدەسىنىڭ اياعىنا دەيىن كەڭەيۋى ناتيجەسىندە مۇناي نارىعىنا قوسىمشا وڭ سەرپىن بەرەدى. وسىعان قاراماستان, كەيبىر ەلدەردىڭ وپەك + كەلىسىمىنىڭ ءتارتىبىن بۇزۋىمەن, الەمدەگى مۇنايدىڭ جوعارى قورىمەن جانە اقش پەن قىتاي اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتىناستاردىڭ ناشارلاۋىمەن بايلانىستى تاۋەكەلدەر ساقتالادى. 2020 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا تولەم بالانسىنىڭ اعىمداعى شوتى, الدىن-الا باعالاۋلار بويىنشا, مۇناي ءوندىرۋدىڭ جوعارى دەڭگەيى جانە 2019 جىلدىڭ ءتورتىنشى توقسانىندا قالىپتاسقان مۇنايعا قاتىستى جوعارى فيۋچەرستەردىڭ باعاسى ناتيجەسىندە 1,2 ملرد. سوعان قاراماستان, ۇلتتىق بانك 2020 جىلدىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا الەمدەگى ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتىڭ باياۋلاۋىنا بايلانىستى مۇناي مەن مەتالدارعا باعانىڭ تومەندەۋىنەن, ولاردى ءوندىرۋ كولەمىنىڭ تومەندەۋىنەن, سونداي-اق قازاقستاننىڭ ەكسپورتتالاتىن تاۋارلارىنا سىرتقى سۇرانىستىڭ تومەندەۋىنەن تۋىندايتىن تاپشىلىقپەن اعىمداعى شوتتىڭ ەداۋىر ناشارلاۋىن كۇتەدى. يمپورتتىڭ قىسقارۋى مەملەكەتتىك باعدارلامالار مەن باستامالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا بايلانىستى از بولادى. اعىمداعى وپەراتسيالار شوتىنىڭ تەرەڭدەۋى تەڭگە باعامىنا ايتارلىقتاي قىسىم جاسايدى. سىرتقى نارىقتارداعى نەگىزگى تەندەنتسيالارعا قاتىستى بەلگىسىزدىك ازايعان سايىن جانە جاعداي ۇلتتىق بانكتىڭ بولجامىنا سايكەس دامۋدا, اقشا جاعدايلارىن جەڭىلدەتۋ قاراستىرىلعان جوق.