جول جاۋاپسىزدىقتى كوتەرمەيدى

حالىقارالىق, رەسپۋبليكالىق كولىك دالىزدەرى تۋرالى ايتپاعان­نىڭ وزىندە جامبىل وبلىسى ورتا­لىعىنداعى كەيبىر كوشە­لەر­دىڭ كونە زاماننان كەلە جاتقان­داي ەلەستەيتىنى شىن. تاراز قالا­سىن­داعى باستى كوشەلەردىڭ ءبىرى – اباي داڭعىلىنىڭ جوندەۋدى قاجەت ەتەتىنى جىل سايىن ايتىلادى. ال كوپ جاعدايدا بۇگىن سالىنعان جول­دىڭ ەرتەڭ تەسىلىپ جاتقانىن كورە­مىز. ونى قانشا جاماپ-جاسقاعان­مەن, ءبارىبىر ساپانىڭ سىن كوتەر­مەيتىنى بىردەن كوزگە ۇرىپ تۇرادى.

وبلىستىق جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى باس­قارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, وڭىر­دە اۆتوموبيل جولدارى مەن ەلدى مەكەن كوشەلەرىنىڭ جەلىسى 9989 شاقىرىمدى قۇرايدى. ونىڭ ىشىندە 1152 شاقىرىم – رەسپۋبليكالىق, 1987 شاقىرىم – وبلىستىق, 1188 شاقىرىم – اۋداندىق جانە 5662 شاقىرىم جول اۋىلدىق كوشەلەرگە جاتادى.

جول سالاسىنا جالپى 30,2 م­لرد تەڭ­گە بولىنگەن. جىل باسى­نان بە­رى جالپى 122 جوبانىڭ ىسكە اسى­­رىلۋىنا رەسپۋبليكالىق جانە جەر­گىلىكتى بيۋدجەتتەردەن 10,7 ملرد تەڭگە بولىنسە, قوسىمشا «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلا­ما­سى اياسىندا 84 جوباعا 2,4 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. اتالعان باسقارمانىڭ باسشىسى باقىتجان جانىبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, جالپى اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە اعىمداعى جىلدىڭ قورىتىندىسىمەن جاقسى جانە قاناعاتتانارلىق جاعدايداعى جەرگىلىكتى اۆتوجولداردىڭ ۇلەسىن 85 پايىزدان 90 پايىزعا جەتكىزۋ مەجەلەنىپتى. «بۇل تۇرعىدا وبلىس اكىمى مەن اۋدان اكىمدەرى اراسىندا, باسقارما مەن اۋدان اكىمدەرى اراسىندا مەجەلەرى بەلگىلەنگەن ءتيىستى كەلىسىمدەر جاسالدى. جول جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ ساپاسى باس­تى نازاردا. بۇل تۇرعىدا, ساپانى جاڭا قۇرىلعان «جول اكتيۆتەرىنىڭ ۇلتتىق ساپا ورتالىعى» مەكەمەسى تۇراقتى تەكسەرەدى. بۇعان بيۋدجەتتەن 66,6 ملن تەڭگە بولىنگەن. بۇگىندە بىرلەسىپ نىساندارعا شىعۋ كەستەسى بەكىتىلىپ, ءتيىستى جۇمىس­تار جۇرگىزىلۋدە», دەدى ب.جانىبەكوۆ. ماسەلەن, وبلىستىق جولاۋشى­­لار كولىگى جانە اۆتوموبيل جول­­دارى باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, بىلتىر اتالعان كاسىپورىن 125 جەرگە زەردەلەۋ جۇرگىزىپ, 283 سىناما العان ەكەن. ناتيجەسىندە, 68 كەمشىلىك انىقتالىپ, ولارعا ەسكەرتۋ بەرىلگەن. كەيىننەن ولار جوبالاردى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا جويىلعان.

 بۇگىندە مەملەكەت تاراپىنان ءتيىستى قاراجات ءبولىنىپ, وڭىردە جۇزدەگەن شاقىرىم جول سالىنۋدا. دەگەنمەن, سالىنعانىنا كوپ وتپەي-اق كەيبىر تۇرعىندار ساپاسىنىڭ ناشارلىعىن ايتىپ شاعىمدانىپ جاتادى. وت­كەن جىلى ەل ۇكىمەتى تاراپىنان «جول اكتيۆتەرىنىڭ ۇلتتىق ساپا ورتالىعى» رەسپۋبليكالىق مەم­لە­كەتتىك كاسىپورنى قۇرىلعان بولاتىن. اتالعان مەكەمە جۇمىس پەن ماتەريالداردىڭ ساپاسىنا ساراپتاما جۇرگىزىپ, جول-كولىك ينفراقۇرىلىمىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن باقىلايدى. ياعني جولدىڭ ساپاسىنا تەكسەرىس جۇرگىزەدى. بۇل ءبىر جاعىنان جۇمىستىڭ ساپالى ورىندالۋىن قاداعالاسا, ەكىنشى جاعىنان بيۋدجەت قاراجاتىن ۇنەمدەۋگە ۇلەس قوسادى. جىل سايىن ب ۇلىنگەن جەردى جوندەۋگە قاراجات بولگەنشە, باسىنان باستاپ ساپا ماسەلەسىن قاداعالايدى. «جۇمىستىڭ دا, پايدالانىلعان ماتەريالداردىڭ دا ساپاسىن باقىلاۋ جۇمىستارى جاڭادان قۇرىلعان ساپا ورتالىقتارىنا جۇكتەلەدى. ورتالىق تەك رەسپۋبلي­كا­لىق ماڭىزى بار اۆتوموبيل جولدارىنداعى جۇمىستار مەن ماتەريالدار ساپاسىنا ساراپتاما جۇرگىزىپ قانا قويمايدى, سونىمەن قاتار جەرگىلىكتى ماڭىزى بار اۆتوجولدار مەن ەلدى مەكەندەردىڭ كوشەلەرىن دە قامتيدى. قۇرىلعان ورتالىقتار ماماندارمەن جانە قاجەتتى جابدىقتارمەن, سونداي-اق مامانداندىرىلعان جىلجىمالى زەرتحانامەن تولىق جابدىق­تال­عان», دەيدى «جول اكتيۆتەرىنىڭ ۇلت­تىق ساپا ورتالىعىنىڭ» جام­بىل وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى مىرزاحمەت يبراگيموۆ.

2019 جىلى اتالعان مەكەمە تاراپىنان 300 ءىسساپار جاسالىپ, 312 سىناما الىنعان. ونىڭ 4 ۇلگىسى ەلىمىزدىڭ ساپا تۋرالى جانە جوبالىق سمەتالىق قۇجاتتارىنا سايكەس كەلمەي, 92 ەسكەرتۋ جاسالىپتى. «الماتى – تاشكەنت – تەرمەز» تاسجولىنىڭ بىرقاتار شاقى­رىم­دارىن­دا الىنعان ۇلگىدە اسفالت قالىڭدىعى جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاماعا سايكەس كەلمەيتىن بولىپ شىقتى, 355-393 شاقىرى­مىن­دا توسەلگەن بەتوننىڭ تومەن­گى جانە جوعارعى قاباتىندا جارىق­تار بولعان. سونىمەن قاتار «الماتى – تاشكەنت – تەرمەز» تاسجولىنىڭ قورداي اسۋى­نىڭ اينالما جولىنداعى اسفالت­بەتون جابىندىسىنداعى اقاۋ­لارى جويىلماعان. اتالعان كولىك ءدا­لىزىنىڭ 350, 437 جانە 576-شاقى­رىم­دارىنان انىقتالعان تورلى جارىقشاقتار سياقتى اقاۋلار قالپىنا كەلتىرىلمەگەن. «جۇمىس ىستەۋ بارىسىندا وبلىس اكىمى بەر­دى­بەك ساپارباەۆ ءبىزدى قولداپ وتىر. اكىم وڭىردە 21 اسفالت زاۋى­تىنىڭ بار ەكەنىن ايتىپ, ماعان سول نىساننىڭ ءبارىن ارالاپ شىعۋدى تاپسىردى. سونىمەن قاتار ابىرويدىڭ بارىمىزگە ورتاق ەكەنىن ءجيى ايتىپ, جۇمىسىمىزعا قولداۋ بىلدىرەدى», دەيدى مىرزاح­مەت يبراگيموۆ. دەگەنمەن, «جول اك­تيۆ­تەرىنىڭ ۇلتتىق ساپا ورتا­لى­عىنىڭ» جەرگىلىكتى فيليالى­نىڭ مالىمەتىنشە, ورتاشا جو­ن­دەۋ بويىنشا دا بىرقاتار كەمشى­لىك­تەر انىقتالعان. قورداي اۋدانى­نىڭ اۋماعىنداعى «بەتقاي­نار – سوعاندى» جولىنىڭ 25-28 شاقىرىمىندا مەردىگەر كوم­پانيا رەزەرۆتەگى ماتەريالدى پاي­دالان­عان بولسا, ت.رىسقۇلوۆ اۋدانى اۋما­عىنداعى «شولاق-قايىڭ­دى – تەرەڭوزەك» جولىنداعى جيەك­تەردىڭ استى تومەندەتىلگەن جانە ەنى جوبالىق-سمەتالىق قۇجات­تارعا سايكەس كەلمەيتىن بولىپ شىققان. سونىمەن قاتار جۋالى اۋدانىنىڭ اۋماعىنداعى «ب.مومىش ۇلى – كولتوعان – قوشقاراتا – قىزتوعان» تاسجولىنىڭ 15-33 شاقىرىمىندا ءوندىرىس تەحنولوگياسى بۇزىلعان. تالاس اۋدانىنان مويىنقۇم اۋدانىنا قاراي جالعاساتىن «اقكول – ويىق – ۇلانبەل» جولىنداعى جۇمىستىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇ­جات­تاماداعى ماتەريالعا ساي­كەس ەمەستىگى انىقتالعان. مۇنداي كوپ­تەگەن كەمشىلىك تالاي جىلدان بەرى «جىرى» بىتپەي كەلە جاتقان «مەركى – شۋ – بۋرىلبايتال», «الماتى – تاشكەنت – تەرمەز» جانە رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ شە­كا­را­سىنان بەرى «نۇر-سۇلتان – قا­راعاندى – الماتى» باعىتىن­داعى اۆتوجولداردا دا كەزدەسەدى ەكەن.

اۋىر جۇك كولىكتەرىنىڭ باقى­لاۋسىز جۇرۋىنەن جەرگىلىكتى ما­ڭى­زى بار اۆتوجولداردىڭ مەرزىمىنەن بۇرىن توزۋى باستى ماسەلە بولىپ تۇر. اسىرەسە «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق كولىك ءدالى­زى­نىڭ بويى­نان جۇك تيەگەن اۋىر جۇك كولىك­تەرىن ءجيى كەزدەس­تىرۋگە بو­لادى. جامبىل وبلىس­تىق جو­لاۋ­شىلار كولىگى جانە اۆتو­مو­بيل جولدارى باسقارما­سى­­­نىڭ مالى­­مەتىنشە, بۇل تۇرعى­دا وسى جىل­دىڭ ءۇش ايىن­دا وبلىس­تىق كو­لىك­تىك باقىلاۋ ينس­پەكتسيا­­سى­­مەن بىرلەسكەن رەيدتەردە 1872 اۆتو­كولىك تەكسەرىلگەن. ناتيجەسىندە, 360 اكىمشىلىك حاتتاما تولتىرىلىپ, يە­لەرىنە 9,5 ملن تەڭگە ايىپپۇل سا­لىن­عان. وب­لىستىق تابيعي رەسۋرس­تار جانە تابيعات پايدالانۋدى رەت­تەۋ باس­قارماسىمەن بىرلەسە وتى­رىپ, جۇك­تى اۆتوجولدار ارقىلى تاسى­مال­دايتىن 50 كەن ورىنىنىڭ يە­لەرى­مەن جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى كەلىسىمشارت جاسالدى. رۇق­سات ەتىلگەن جۇكتەمەدەن اساتىن جۇك تيەۋگە تىيىم سالاتىن قو­سىم­شا كەلىسىمدەر بار. سونىڭ ىشىن­دە, زاڭ بۇزۋشىلىقتار جىلىنا 2 رەت قايتالانعان جاعداي­دا جەر قوي­ناۋىن پايدالانۋ كەلىسىم­شار­تىن بىرجاقتى بۇزۋ شارالارى دا قاراستىرىلعان», دەيدى ب.جانى­بەكوۆ. سونداي-اق جامبىل وب­لىسى اكىمدىگىنىڭ تاراپىنان پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى رومان سكلياردىڭ اتىنا HOWO, SHACMAN جانە تاعى دا باسقا قىتاي ءوندىرىسىنىڭ ءوزى اۋدارعىش جۇك كو­لىك­تەرىنىڭ كارەرلەردە جۇك تيەۋ مەن تاسىمالداۋعا ارنالعان كولىك­تەر ەكەنىن العا تارتا وتىرىپ, بۇل جۇك كولىكتەرىنىڭ جالپى پاي­دا­لا­نىمداعى اۆتوجولداردا جۇرۋى­نە زاڭ جۇزىندە تىيىم سالۋ تالاپ­تارىنىڭ قابىلدانۋىنا ىقپال جاساۋ بويىنشا حات تا جول­دانعان ەكەن. ايتپەسە جاڭا سالىن­عان جول­­دىڭ تەز ءب ۇلىنىپ, توزۋ كورسەت­كى­شى ارتا بەرمەك. جولدى جاۋاپسىز سال­­عان مەردىگەرلەردىڭ دە ارەكەتى اش­­كەرە بولىپ, كەمشىلىكتەر انىق­تال­سا, ولار دا جول سالۋدا جاۋاپ­سىز­دىق­تىڭ جۇرمەيتىنىن تۇسىنەر ەدى.

جامبىل وبلىسى