ءمامس: كىم, قانشا تولەيدى؟

– بۇل كەزەڭدە ەل ازاماتتارى مەدي­تسي­نالىق ساقتاندىرۋ قورىنا اۋدارىمدار مەن جارنا تولەگەن-تولەمەگەنىنە قارا­ماستان جاپپاي مىندەتتى الەۋمەتتىك مەدي­تسي­نالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىندە شارتتى تۇردە ساقتاندىرىلعان دەپ ەسەپتەلەدى. ياعني 1 شىلدەگە دەيىن ءار ادامعا تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمى (تمككك) جانە ءمامس پاكەتتەرى بويىنشا مەديتسينالىق قىزمەتتەر تەگىن جانە تولىق كولەمدە كورسەتىلەدى. الايدا ازاماتتار مەن جۇمىس بەرۋشىلەر اي سايىن مىندەتتى تولەمدەردى تولەۋى قاجەت. ەگەر ادام قانداي دا ءبىر سەبەپتەرمەن مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە قاتىسۋ ءۇشىن تولەم جاساي الماسا, جەڭىلدىك كەزەڭى وتكەننەن كەيىن ول ساقتاندىرىلماعان بولىپ ەسەپتەلەدى جانە مەديتسينالىق قىزمەتتەردى تەك ءبىر پاكەتتە, ياعني تمككك بويىنشا عانا الا الادى. جۇيەگە ءارى قاراي قاتى­سىپ, ساقتاندىرىلعان مارتەبەسىن الۋ ءۇشىن 2020 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ ءمامس پاكەتى بويىنشا پايدالانىلعان قىزمەتتەردىڭ 6 ايلىق اقىسىن تولەۋى شارت.

– ءمامس جارناسىن تولەۋدەن كىم­دەر تولىق بوساتىلدى؟ قاشانعا دە­يىن؟

– ءىرى بيزنەستىڭ 10 ساناتى وسى جىلدىڭ 1 شىلدەسىنە دەيىن, ال شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ 29 ساناتى 1 قازانعا دەيىن بوساتىلدى. پرەزيدەنتتىڭ 16 ناۋرىزداعى «ەكونوميكانى تۇراقتاندىرۋ جونىندەگى ودان ارعى شارالار تۋرالى» №287 جارلىعىن سالىق سالۋ ماسەلەلەرى بو­يىنشا ىسكە اسىرۋ تۋرالى ۇكىمەتتىڭ 20 ساۋىردەگى №224 قاۋلىسىنا سايكەس كاسىپكەرلەر اتالعان كەزەڭدە جالدامالى قىزمەتكەرلەر ءۇشىن اۋدارىمدار جاسامايدى جانە وسى ارالىقتا ولاردا بەرەشەك بولمايدى. ال كاسىپورىنداردىڭ قىزمەتكەرلەرىندە ساقتاندىرۋ مارتەبەسى ساقتالادى. نولدىك ستاۆكامەن سالىقتىق ەسەپ تاپسىرعان جاعدايدا كاسىپ يەسىنە جارنا تولەمەگەنى ءۇشىن وسىماقى مەن ايىپپۇل دا سالىنبايدى. ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ بولجامدىق ەسەپتەرى بويىنشا 923 مىڭ ادام تولەمنەن بوساتىلدى. سونداي-اق ەپيدەمياعا قارسى ءىس-شارالارعا قاتىسقان مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنە 1 ناۋرىزدان باستاپ تولەنەتىن ۇستەمەاقىدان دا مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ءۇشىن جارنا ۇستالمايدى.

– ءىرى بيزنەستىڭ قاي ءتۇرى ءمامس تولەمىن جاساۋدان بوساتىلدى؟

– ۇكىمەت قاۋلىسىمەن بيزنەستىڭ 10 ءتۇرى توپتاستىرىلدى. وعان اۆتومو­بيل­دەر­دىڭ, جەڭىل اۆتوكولىك قۇرالدارىنىڭ, مىسالى, موتوتسيكلدىڭ, اۆتوموبيل بولشەكتەرىنىڭ جانە ساۋدا الاڭى 2 مىڭ شارشى مەتردەن از جانە ودان كوپ ساۋدا وبەكتىلەرىندەگى كەرەك-جاراقتاردىڭ بولشەك ساۋداسى, جول بويىنداعى تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ ستانسالارى وندىرىسىنەن باسقا اۆتوكولىكتەرگە تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ جانە جوندەۋ قىزمەتى كىرۋى مۇمكىن. ءدارىحانالار, تاماق ونىمدەرى, سۋسىندار مەن تەمەكى ونىمدەرىنىڭ ساۋداسىن قوسپاعاندا, ءىرى ساۋدا جەلىلەرىندەگى, ستاتسيونارلىق ساۋ­دا وبەكتىلەرىندەگى, ساۋدا وبەكتىلەرى بولىپ تابىلاتىن مامانداندىرىلماعان دۇكەندەردەگى بولشەك ساۋدا دا جاتادى.

ءىرى بيزنەسكە اۋە جولاۋشىلارى كولىگىنىڭ قىزمەتى, قوناق ۇيلەر مەن ۇقساس قىزمەت كورسەتۋ, مەيرامحانالار جانە تاماق ونىمدەرىن جەتكىزۋ بو­يىنشا قىزمەت, مەنشىكتى نەمەسە جالعا الىنعان جىلجىمايتىن م ۇلىكتى جال­داۋ جانە باسقارۋ, ءدارىحانالاردى جانە تاماق ونىمدەرىن, سۋسىندار مەن تەمەكى ونىمدەرىنىڭ بولشەك ساۋداسىن قوسپاعاندا كوممەرتسيالىق ءۇي-جايلاردى جالعا بەرۋ جاتادى. ولاردىڭ بارلىعى 2020 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنە دەيىن ءوز قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن اۋدارىم تولەۋدەن بوساتىلدى.

– ال شاعىن جانە ورتا بيزنەس بو­يىنشا قانداي قىزمەتتەر بوساتىلادى؟

– شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە دە ءىرى بيزنەسكە جاتاتىن قىزمەتتەر كىرەدى. سونداي-اق بۇعان قۇقىق سالاسىنداعى قىزمەتتى, اتاپ ايتقاندا زاڭ كەڭەسشىلەرى, نوتاريۋستار, ادۆوكاتتار, جەكە سوت ورىنداۋشىلارى, مەدياتورلاردى قوسىڭىز. كوممەرتسيالىق قىزمەت جانە باسقارۋ ماسەلەلەرى بويىنشا كونسۋلتانتتار, تۋريستىك اگەنتتىكتەر مەن تۋروپەراتورلار, سانيتارلىق-ەپيدەميالىق, اۋرۋحانالىق جانە ساناتورلىق-كۋرورتتىق ۇيىمدار, مەكتەپكە دەيىنگى جەكەمەنشىك, باستاۋىش جانە ورتا وقۋ ورىندارى, جەكە دارىگەرلىك پراكتيكا, ستوماتولوگيا, كونتسەرت جانە تەاتر زالدارى, فيتنەس-كلۋبتار, توقىما جانە حيميالىق تازالاۋ, شاشتاراز جانە سۇلۋلىق سالوندارى دا قامتىلادى. ولاردىڭ بارلىعى وسى جىلدىڭ 1 قازانىنا دەيىن جالدامالى قىزمەتكەرلەر ءۇشىن اۋدارىمدار تولەۋدەن بوساتىلدى.

– جەكە كاسىپكەرلەر ءمامس جۇيە­سى­نە جارنانى قالاي تولەيدى؟

– ەگەر جەكە كاسىپكەر جالدامالى قىزمەتكەرلەرى بولسا جانە قىزمەتى ءىرى نەمەسە شاعىن جانە ورتا بيزنەس ساناتىنا جاتسا, ولار جەڭىلدىك كەزەڭىندە اۋدارىمداردى تولەۋدەن تولىق بوساتىلادى. وزگە جاعدايدا جەكە كاسىپكەر ءوزى ءۇشىن اي سايىن 1,4 ەڭ تومەنگى جالاقىنىڭ (ەتج) 5%-ىن تولەۋگە مىندەتتى, ونىڭ مولشەرى بيىل – 2 975 تەڭگە.

– ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان ازاماتتار ءمامس-كە قانشا تولەيدى جانە بۇل ساناتقا كىمدەر كىرەدى؟

– ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعاندارعا جەكە كاسىپكەر رەتىندە تىركەلمەگەن, بىراق 1175 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشكە (اەك) دەيىن نەمەسە جىلىنا 3,2 ملن تەڭگەگە دەيىن تابىسى بار بارلىق جەكە تۇل­عا­لار جاتادى. مۇنداي ازاماتتار ءۇشىن ارنايى وڭايلاتىلعان سالىق رەجىمى – بىرىڭعاي جيىنتىق تولەم قاراس­تىرىلعان, وسى ارقىلى بىردەن ءۇش قورعا, اتاپ ايتقاندا, زەينەتاقى جيناقتاۋ, الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جانە مەديتسينالىق ساقتاندىرۋعا قاتىسۋعا بولادى. سوڭعى ەكى ايدا جۇيەدە 1,8 ملن-نان استام بىرىڭعاي جيىنتىق تولەم تولەۋشى تىركەلگەن. ال رەسپۋبليكالىق جانە وبلىستىق ماڭىزى بار قالالاردا تۇراتىن جەكە تۇلعالار ءۇشىن بجت مولشەرى – 1 اەك نەمەسە 2651 تەڭگە. باسقا ەلدى مەكەندەردە تۇراتىن ادامدار ءۇشىن – 0,5 اەك نەمەسە 1326 تەڭگە. سالىق كودەكسىنىڭ 775-بابىنا سايكەس بۇل تولەم 1 قاڭتارداعى اەك مولشەرىنە قاراي بەلگىلەنەدى. سونداي-اق بۇل تولەمدى ءاربىر ەسەپتىك ايدا تولەۋ قاجەت ەكەنىن ەسكەرگەن دۇرىس. ەگەر تولەم قانداي دا ءبىر سەبەپتەرمەن دەر كەزىندە تولەنبەگەن جاعدايدا, بەرەشەكتى دەربەس تولەۋشى رەتىندە 1 ەتج-دان 5% نەمەسە 2125 تەڭگە تولەۋگە بولادى.

– ەگەر ادام ازاماتتىق-قۇقىقتىق سيپاتتاعى جانە مەزگىلدىك ەڭبەك شارتى بويىنشا جۇمىس ىستەسە شە؟

– ازاماتتىق-قۇقىقتىق سيپاتتاعى شارت بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن جەكە تۇلعا ءۇشىن سالىق اگەنتى نەمەسە قىزمەتكە تاپسىرىس بەرۋشى شارت سوماسىنىڭ 1%-ىن ءمامس جۇيەسىنە ۇستاپ قالادى. ۇستالاتىن اقشا 2021 جىلى شارت سوماسىنىڭ 2%-ى بولادى. ەگەر ازامات ەڭبەك شارتىمەن ەكىنشى كومپانيا­دا ەڭبەك ەتسە, ول ءۇشىن جۇمىس بەرۋشى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنا اۋدارىمدار جاساسا, وندا ول نەگىزگى جۇمىس ورنىنان انىقتاما الىپ, ازاماتتىق-قۇقىقتىق سيپاتتاعى شارت بويىنشا تىركەلگەن كومپانياعا كورسەتۋى ءتيىس. بۇل رەتتە, اۋدارىمدار ۇستالعان شەكتى تابىس 10 اەك نەمەسە 425 مىڭ تەڭگەدەن اسپاۋى ءتيىس.

– جۇمىسسىز جانە تابىسى جوق ازاماتتار نە ىستەيدى؟

– مەملەكەت حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارىن 15 جەڭىلدىك جاسالعان ساناتقا ءبولىپ, ونىڭ ىشىندە جۇمىسسىز رەتىندە رەسمي تىركەلگەندەردى انىق­تادى. ولار اقشا تولەمەيدى, بىراق «ساقتاندىرىلعان» دەگەن مارتەبەسى بار. ەگەر ازامات جەڭىلدىك جاسالعان ساناتتاردىڭ بىرىنە جاتاتىن بولسا, بىراق جۇيەدە «ساقتاندىرىلماعان» دەپ شىعىپ تۇرسا, ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەتكە جۇگىنۋ قاجەت. نەگىزىندە مارتەبە اۆتوماتتى تۇردە بەرىلەدى.

– ەگەر ازامات جەڭىلدىك جاسالعان ساناتقا كىرمەسە, جەكە كاسىپكەر رەتىندە دە تىركەلمەسە نە ىستەيدى؟

– مۇنداي جاعدايدا دەربەس تولەۋشى رەتىندە كەز كەلگەن ەكىنشى دەڭگەيلى بانك, كاسسا24, Qiwi, حالىق بانك تەرمينالدارى, Kaspi موبيلدىك قوسىمشاسى ارقىلى 1 ەتج-نىڭ 5%-ىن نەمەسە 2125 تەڭگە مولشەرىندە جارنا اۋدارا الادى.

اڭگىمەلەسكەن

مايگۇل سۇلتان,

«Egemen Qazaqstan»