1 قازان – حالىقارالىق قارتتار كۇنى

 

قۇرمەتتى وتانداستار!

سىزدەردى بۇۇ باس اسسامبلەياسى قارتتار كۇنى دەپ جاريالاعان, بۇگىنگى مەيىرىم مەن ىزگىلىك مەرەكەسىمەن شىن جۇرەكتەن قۇت­تىقتايمىن.

الدىڭعى بۋىن اعا-اپالارىمىزعا, ەرەن ەڭبەك ۇلگىسىن كورسەتىپ كەتكەن اردا­گەر­لەرىمىزگە وسى ءبىر قايىرىمدىلىق پەن دانالىق كورىنىسى ىسپەتتى جارقىن مەرە­كەلەرىڭىز قۇتتى بولسىن دەيمىز.

سىزدەر كەيىنگى ۇرپاقتى ىزگىلىك پەن مەيىر­باندىلىققا, وتانىمىزعا ادال قىز­مەت ەتۋگە, اينالاداعى ادامداردىڭ ءومىر­گە, قوعامعا دەگەن وڭ كوزقاراسىن قالىپ­تاستىرۋعا ۇيرەتىپ كەلەسىزدەر. ەگەمەن ەلىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعىنا سەنىم­مەن قاراۋدى, جاقسى كۇندەردى ەسەلى ەڭبە­گى­مىز­بەن جاقىنداتۋدى ءبىز سىزدەردەن ۇيرەنىپ كەلەمىز.

ارالارىڭىزدا بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ەل يگى­لىگى ءۇشىن ءتۇرلى الەۋمەتتىك قىزمەت سالا­سىندا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەندەر از ەمەس. بۇگىنگى تاڭدا رەسپۋبليكامىزدىڭ ءاربىر ونىنشى تۇرعىنى – ەڭبەككە قابىلەتتى جاس­تان اسقان ادامدار. ەلىمىزدە 2 ميلليوننان استام ادام ەگدە جاستاعىلار بولسا, ولاردىڭ قاتارىندا زەينەتكەرلەر, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرلەرى, تىل ەڭبەككەرلەرى, كوپبالالى انالار بار.

بۇگىن ءبىز قارتتارىمىزعا قۇرمەت كور­سەتىپ, قۇتتىقتاۋمەن بىرگە, ارداگەرلەرىمىزگە جان-جاقتى قولداۋ مەن ىستىق ىقىلاسقا تولى العىس سەزىمىن بىلدىرەمىز, ياعني ولار وزدەرىنە دەگەن شىنايى قامقورلىقتى سەزىنۋى قاجەت. قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق مەنتاليتەتىنىڭ جارقىن بەلگىسى قاشاندا ۇلكەنگە – قۇرمەت, كىشىگە ىزەت كورسەتۋ دەسەك, بۇل يگى ءداستۇر لايىم جالعاسىن تابا بەرسىن.

قۇرمەتتى وتانداستار!

سىزدەردى بۇۇ باس اسسامبلەياسى قارتتار كۇنى دەپ جاريالاعان, بۇگىنگى مەيىرىم مەن ىزگىلىك مەرەكەسىمەن شىن جۇرەكتەن قۇت­تىقتايمىن.

الدىڭعى بۋىن اعا-اپالارىمىزعا, ەرەن ەڭبەك ۇلگىسىن كورسەتىپ كەتكەن اردا­گەر­لەرىمىزگە وسى ءبىر قايىرىمدىلىق پەن دانالىق كورىنىسى ىسپەتتى جارقىن مەرە­كەلەرىڭىز قۇتتى بولسىن دەيمىز.

سىزدەر كەيىنگى ۇرپاقتى ىزگىلىك پەن مەيىر­باندىلىققا, وتانىمىزعا ادال قىز­مەت ەتۋگە, اينالاداعى ادامداردىڭ ءومىر­گە, قوعامعا دەگەن وڭ كوزقاراسىن قالىپ­تاستىرۋعا ۇيرەتىپ كەلەسىزدەر. ەگەمەن ەلىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعىنا سەنىم­مەن قاراۋدى, جاقسى كۇندەردى ەسەلى ەڭبە­گى­مىز­بەن جاقىنداتۋدى ءبىز سىزدەردەن ۇيرەنىپ كەلەمىز.

ارالارىڭىزدا بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ەل يگى­لىگى ءۇشىن ءتۇرلى الەۋمەتتىك قىزمەت سالا­سىندا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەندەر از ەمەس. بۇگىنگى تاڭدا رەسپۋبليكامىزدىڭ ءاربىر ونىنشى تۇرعىنى – ەڭبەككە قابىلەتتى جاس­تان اسقان ادامدار. ەلىمىزدە 2 ميلليوننان استام ادام ەگدە جاستاعىلار بولسا, ولاردىڭ قاتارىندا زەينەتكەرلەر, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرلەرى, تىل ەڭبەككەرلەرى, كوپبالالى انالار بار.

بۇگىن ءبىز قارتتارىمىزعا قۇرمەت كور­سەتىپ, قۇتتىقتاۋمەن بىرگە, ارداگەرلەرىمىزگە جان-جاقتى قولداۋ مەن ىستىق ىقىلاسقا تولى العىس سەزىمىن بىلدىرەمىز, ياعني ولار وزدەرىنە دەگەن شىنايى قامقورلىقتى سەزىنۋى قاجەت. قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق مەنتاليتەتىنىڭ جارقىن بەلگىسى قاشاندا ۇلكەنگە – قۇرمەت, كىشىگە ىزەت كورسەتۋ دەسەك, بۇل يگى ءداستۇر لايىم جالعاسىن تابا بەرسىن. ارداگەرلەرىمىزدى ارداقتاپ, ولار­دى قاشاندا, قامقورلىق اياسىنان تىس قالدىرماۋ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءسوزى­مەن ايتقاندا, «ءبىز بەن ءسىزدىڭ پاراساتتى پارىزىمىز ءارى قاستەرلى مىندەتىمىز»!

مەملەكەتىمىز ەگدە تارتقان ازامات­تارىمىزعا دەگەن الەۋمەتتىك قولداۋ دەڭ­گەيىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ارتتىرىپ وتىرۋدى, ءتىپتى ەكونوميكالىق داعدارىس كەزىندە دە توقتاتقان ەمەس. وسىنىڭ ايقىن ايعا­عىنداي الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ مەن الەۋمەتتىك قولداۋ باعى­تىن­داعى مەم­لەكەتتىك شىعىستاردىڭ كولەمى جىلدان جىلعا كوبەيىپ كەلەدى.

بارلىق قازاقستاندىقتاردى, جۇمىس بەرۋ­شىلەر­دى, بيزنەس قۇرىلىم وكىلدەرىن, الەۋ­مەت­­تىك قىزمەتكەرلەردى, جۇرەگى جومارت ىزگى نيەت­تى بارلىق ادامداردى اعا بۋىن ۇرپاق­تىڭ ەل يگىلىگىنە قوسقان ەسەلى ەڭبە­گىن ۇمىت­پاۋ­عا, مەملەكەتىمىزدىڭ اردا­گەرلەرىمىزگە دەگەن قامقورلىعى مەن قولداۋىنا اتسالىسۋعا شاقى­را­مىن. جالعىزىلىكتى جانە ءسىز بەن ءبىزدىڭ قولداۋىمىز­عا مۇقتاج جانداردان جۇرەك جىلۋىن ايامايىق.

اق شاشتى ارداگەرلەرىمىز بۇگىنگىدەي مەرەكەدە عانا ەمەس, ءاردايىم ءبىزدىڭ نازا­رى­مىزدا بولسىن, سىزدەردىڭ ولارعا كورسەت­كەن ىزگى نيە­تىڭىز ءوز بالالارىڭىز بەن نەمە­رەلەرىڭىزدەن قايتا­تىنى اقيقات.

قىمباتتى, اعا ۇرپاق ارداگەرلەرىمىز, سىزدەردىڭ تولايىم ەڭبەكتەرىڭىزدىڭ, باي ءتاجى­ريبەلەرىڭىزدىڭ, دارقان دانالىقتارىڭىزدىڭ الدىندا باسىمىزدى يەمىز.

سىزدەرگە, سىزدەردىڭ وتباسىلارىڭىز بەن جاقىن تۋىستارىڭىزعا زور دەنساۋ­لىق, بەرەكەلى ۇزاق عۇمىر تىلەيمىن, اينالا­ڭىز­داعى جانى جومارت جانداردىڭ ىقىلاس-نيەتىنە بولەنىپ ارقاشان ارامىزدا جۇرە بەرىڭىزدەر!

ت. دۇيسەنوۆا,

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ

ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك

قورعاۋ ءمينيسترى

ارداگەرلەردى ارداقتاي بىلەيىك!

قازاق قوعامىندا اقساقالدار – ەلدىك پەن ونەگەلى ءومىر تاجىريبەسىنىڭ قاينار كوزى. قازاق قوعامىندا قارتتار قاشاندا ەلدى بەرەكە-بىرلىككە, ىرىس-ىنتىماققا جۇمىلدىرا بىلگەن. حالىقتىڭ «اۋى­لىڭدا قارتىڭ بولسا, جازىلىپ قويعان حاتپەن تەڭ», «قارياسى بار ەلدىڭ – قازى­ناسى بار» دەگەن سوزدەرىنىڭ ءمانىسى – اقىلدىڭ كەنى, قازىنالى قارتتاردى قۇر­مەتتەۋ, اقساقالدار قاۋىمىن ارداقتاۋ.

ەجەلگى ەللادا ەلىندە «جاستارعا كورگەن-بىلگەنىن ايتپاسا, اعالاردىڭ وزدەرى كىنالى» دەيدى ەكەن. ياعني كورگەن-بىلگەنىن, اقىل-كەڭەسىن, ءبىلىم-بىلىگىن جاس وسكىنگە بەرىپ وتىرۋ اتالاردىڭ, اعالاردىڭ مىندەتى دەپ ەسەپتەگەن. قاي قوعامدا دا, قاي زاماندا دا اعا ۇرپاق ءبىلىم-بىلىگىن, ومىرلىك تاجىريبەسىن جاستارعا بەرۋ ارقىلى قوعام دامىپ, وركەنيەت جالعاسىپ كەلەدى.

بۇگىنگى كۇنى ەلىمىزدىڭ ۇلكەن جەتىس­تىكتەرگە جەتىپ, دۇنيە جۇزىنە تانىل­عان, ستراتەگيالىق تۇرعىدان سەنىمدى ارىپتەس, ىرگەلى مەملەكەت اتانۋىنا ارداگەرلەردىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگى زور. ۇلاعاتتى ۇرپاق ءتار­بيەلەگەن ارداگەرلەر كۇنى بۇگىنگە دەيىن قوعامدىق ومىرگە بەلسەندى ارالاسىپ, ەلىمىزدىڭ ەلەۋلى ازاماتتارى بولىپ وتىر.

كوپتەگەن ارداگەرلەرىمىز كەشەگى ۇلى وتان سوعىسىنىڭ قاندى قىرعىنىن باستان كەشىپ, ەلىمىزدى ۇلى جەڭىسكە جەتكىزدى. تىلدا جۇمىس ىستەگەن انالارىمىز, اعالارىمىز بەن اپالارىمىز جەڭىمپاز اسكەردىڭ بارلىق قاجەتتىلىكتەرىن تاۋىپ بەرۋ جولىندا جان اياماي, كۇندىز-ءتۇنى ەڭبەك ەتتى, سونىمەن بىرگە ۇرپاق ءوسىردى. بۇگىنگى تاۋەلسىز قازاقستان مەملەكەتىنىڭ ىرگەتاسىن قالاۋ جولىندا دا مىڭداعان ارداگەرلەرىمىز جانكەشتى ەڭبەك ەتىپ, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جانىندا كەڭەسشى, كومەكشى بولىپ ءجۇردى. بارلىق ايماقتاردا دا پرەزيدەنتتىڭ تاۋەلسىز ەل قۇرۋ جولىنداعى ستراتەگيالىق باعدارلامالارىنىڭ ماڭىزىن حالىققا تۇسىندىرۋدە, تىكەلەي ىسكە اسىرۋدا دا ولار ايانىپ قالعان جوق. ءومىردىڭ بارلىق سالاسىندا ەڭبەك ەتكەن ارداگەرلەر وزدەرىنىڭ مول تاجىريبەسىن تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ اياعىنان نىق تۇرۋىنا جۇمسادى.

بۇگىنگى كۇنى اتا جاسىنا جەتىپ, ارداگەر اتانىپ وتىرعان قۇرمەتتى اقساقال­دارى­مىز بەن اق جاۋلىقتى انالارى­مىز وزدەرىنىڭ ىستەگەن جاقسى­لىق­تارى­نا وراي لايىقتى سىي-قۇرمەت كورىپ وتىر ما؟ وڭىرلەردەگى ارداگەرلەر ۇيىم­دارى ولاردىڭ قۇرمەتكە بولەنۋىنە, قوعامدىق ومىرگە بەلسەندى ارالاسۋلارىنا قانشالىقتى ۇلەس قوسۋدا؟ جەر­گىلىك­تى بيلىك ورگاندارىنىڭ ارداگەرلەرگە دەگەن قۇرمەت دارەجەسى قانداي؟ مىنە, ءبىز كۇنى ەرتەڭ-اق كەلىپ جەتەتىن 1 قازان – حالىقارالىق قارتتار كۇنىنىڭ قارساڭىندا وسى سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەۋ­گە بەكىندىك.

ارينە, ومىرلىك, سونىڭ ىشىندە باس­قارۋشىلىق تاجىريبەسى مول, اقىلمان اقساقالدار باسقارىپ وتىرعان ارداگەر­لەر ۇيىمدارىندا اتقارىلىپ جات­قان شارالار جوق ەمەس. اقمولا وبلىسىنىڭ ارداگەرلەر ۇيىمى «ارداگەرلەر ۇيىمدارىن دامىتۋ جانە ولاردىڭ باي تاجىريبەلەرى مەن وزىق ۇلگىلەرىن جاستارعا ۇيرەتۋ» تاقىرىبىنداعى مەملەكەتتىك تاپسىرىس نەگىزىندە ءىس-ارەكەت قىلىپ جاتقان جايى بار. وسىنىڭ ءوزى ۇيىمنىڭ ەشكىمگە دە­مەۋ­شىلىك جاسا دەپ جالىنباي, ءوز كۇشىمەن ارەكەت ەتۋىنە مۇمكىندىك بەرىپ وتىرعانىن كورسەتەدى. وسى ورايدا اقمولا وبلىسىنىڭ يگى ىستەرىن تۇيىندەپ ايتار بولساق, كوكشەتاۋ قالالىق ارداگەرلەر ۇيىمىنىڭ باستاماسىمەن قالالىق ءماسليحات جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن 90 جاسقا كەلگەن ارداگەرلەرگە – 90 مىڭ, 100 جاساعان ارداگەرلەرگە 100 مىڭ تەڭگە كولەمىندە قارجىلاي سىيلىق ءبولۋ تۋرالى شەشىم شىعاردى. بۇل قولداۋعا تۇرارلىق يگى ءىس. ارينە, ارامىزدا 90 مەن 100-گە جەتىپ جاتقان ارداگەرلەر كوپ ەمەس, دەسەك تە بۇل ءىس ولاردىڭ جاسىن سىيلاعاندىقتىڭ وزىق ۇلگىسى دەسەك ارتىق ايتقاندىق ەمەس.

ال, قىزىلوردا وبلىستىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى سەيىلبەك شاۋحامانوۆتىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن بىلتىر وسىناۋ ەكولوگيالىق اپات ايماعىندا تۇرسا دا ءجۇز جاستان اسقان 23 ارداگەر قۇرمەتتەلىپ, ولاردىڭ ءومىرى تۋرالى «كوپ جاساڭىز!» اتتى كىتاپ جارىققا شىقتى. مىنە, وسىنداي وزىق تاجىريبەلەردى وزگە وبلىستار دا قولعا السا – بۇل ۇلكەندەرگە دەگەن قۇرمەتتىڭ ناقتى كورىنىسى بولار ەدى.

اقمولا وبلىسىنداعى يگى ءداستۇر قوستاناي وبلىسىندا دا بار. مەملەكەتتىك تاپسىرىستىڭ ارقاسىندا, ۇلى جەڭىس كۇنىنىڭ قارساڭىندا ارداگەرلەر اراسىندا شاحمات پەن دويبىدان تۋرنير وتكىزىلگەنى قانداي عانيبەت بولعان. اۋداندار مەن قالالاردا وتكىزىلگەن ءتۋرنيردىڭ جەڭىمپازدارى كەيىننەن وبلىس ورتالىعىندا دا كۇش سىناسىپ, وعان 50-دەن استام ارداگەر قاتىستى. بۇل ءىس ارداگەرلەردىڭ سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋلارىنا سەرپىلىس تۋدىرعانى انىق.      

اتىراۋ وبلىسى ارداگەرلەرىنە قاتىستى جاقسى لەبىزدەر ەستىپ, جانىمىز جادىراپ قالدى. ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىندا ايەلدەر مەن بالالاردىڭ, ياعني بۇگىنگى ارداگەرلەردىڭ كۇشىمەن 200 شاقىرىمدىق «گۋرەۆ-استراحان» تەمىر جولى تارتىلعان ەكەن. وبلىس اكىمى باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆ ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعى قارساڭىندا ولارعا ارناپ ەسكەرتكىش تۇرعىزۋعا ۋادە بەرىپتى.

جۋىردا رەسپۋبليكالىق ارداگەرلەر ۇيىمىنىڭ ورتالىق كەڭەسى قارتتار كۇنىندە ەشبىر قاريا سىي-قۇرمەتتەن كەندە قالماسىن دەگەن نيەتپەن «قامتىلماعان قالماسىن!» اتتى ۇندەۋ جاريالادى. كەيبىر قارتتاردىڭ اۋىلدان قالاعا كوشىپ كەلۋىنە نەمەسە شەتەلدەن اتامەكەنىنە قونىس اۋدارۋىنا بايلانىستى ارداگەرلەردىڭ باستاۋىش ۇيىمدارىنا ءوز ۋاقىتىندا تىركەلمەگەندىكتەن, ولار مەملەكەتتىك جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار تاراپىنان ءتيىستى سىي-قۇرمەتكە بولەنبەي قالۋ جايتتارى دا كەزدەسەدى. وسى رەتتە قارتتاردى بولە-جارماي, ولارعا بىردەي قۇرمەت كورسەتىلۋى بارشامىزدىڭ ازاماتتىعىمىزعا سىن. وسىنداي كەلەڭسىز جاعدايلاردى بولدىرماس ءۇشىن ءبىز «قامتىلماعان قالماسىن!» اتتى ۇندەۋدە ەشقايدا تىركەلمەگەن قارتتاردى ەسەپكە الىپ, ماماندىعىنا, ىستەگەن جۇمىسىنا سايكەس باستاۋىش ۇيىمدارعا مۇشە قىلىپ, ولاردىڭ دا مەرەكە كۇندەرى قۇتتىقتالۋىن تالاپ ەتكەن ەدىك.

ءبىزدىڭ قوستانايداعى فيليالىمىز اۋىلدان قالاعا كوشىپ كەلىپ, جابىعىپ جۇرگەن قارتتاردىڭ باسىن قوسىپ, ولاردىڭ قوعامدىق ءومىردىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنە ەتەنە ارالاسۋىنا جاعداي جاساپ وتىر.

ارداگەرلەر ۇلكەن قۇرمەت, قىمبات سىيلىق قاجەت ەتپەيدى, ولار, ەڭ باس­تىسى, وزدەرىنە جىلى نازار اۋدارىلىپ, ىستىق ىقىلاس بىلدىرىلسە, ەسىمدەرىنىڭ ەسكەرىلگەندەرىنە ءدان ريزا بولارى ءسوزسىز. رەسپۋبليكالىق ارداگەرلەر ۇيىمى «نۇر وتان» حدپ-نىڭ «جاس وتان» جاستار قاناتىمەن ىنتىماقتاستىق جونىندەگى مەموراندۋمعا قول قويعان بولاتىن. ءبىز وسىناۋ ىستە جاستار بەلسەندىلىگىن دە ءتيىمدى پايدالانۋدى كوزدەپ وتىرمىز.

جاستارعا پاتريوتتىق تاربيە بەرۋ, اتا-بابا ءداستۇرىن ۇرپاققا امانات ەتۋ سياقتى ۇلتتىق ءمانى زور ىستەردى باسشىلىققا الىپ كوپتەگەن وبلىستاردا ارنايى باعدارلامالار قابىلدانعان. ماسەلەن, الماتى وبلىسىندا (توراعاسى ارداق سىدىق) وسىنداي باعدارلاما قابىلدانىپ, «اتادان – ۇلاعات», «اجەلەر – وتباسىنىڭ بەرەكەسى», «ەنەسى جاقسىنىڭ شاڭىراعى شايقالمايدى» اتتى فورۋمدار وتكىزىلدى. وسىنداي شارالار وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا دا (توراعاسى جەڭىسبەك ماۋلەنقۇلوۆ) تۇراقتى تۇردە وتكىزىلەدى.

ارداگەرلەر ۇيىمدارىنىڭ بەل­سەن­دىلىگىمەن ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىل­دىعى قارساڭىندا مايدانگەرلەر مەن تىل ەڭبەككەرلەرىنە جاسالاتىن قامقورلىقتار دا ەسەلەپ ارتىپ كەلەدى. ماسەلەن, بيىل ماڭعىستاۋ وبلىسىندا (توراعاسى امانگەلدى عۇماروۆ) ءاربىر مايدانگەرگە بىلتىرعىداي 100 مىڭ تەڭگە ەمەس, 200 مىڭ تەڭگەدەن ءبىر رەتتىك كومەك بەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعان. سونداي-اق, بارلىق وڭىرلەردە دە سوعىس جانە تىل ارداگەرلەرىنە ساۋىقتىرۋ شيپاجايلارىنا تەگىن جولداما بەرۋ ارتا تۇسكەن. قالالىق جەرلەردە تۇراتىن ارداگەرلەردىڭ قوعامدىق كولىكپەن تەگىن ءجۇرۋى دە كوپتەگەن شاھارلاردا جاقسى جولعا قويىلعان. ماسەلەن, الماتى قالالىق ارداگەرلەر ۇيىمىنىڭ (توراعاسى – ەرەنعايىپ شايحۋتدينوۆ) تاباندى تالاپ ەتۋىنىڭ ارقاسىندا جاسى 75-تەن اسقان قاريالار قوعامدىق كولىكتەردە تەگىن جۇرەتىن بولعان. سونداي-اق, وسى قالادا 152 مىڭ زەينەتكەر قالالىق بيۋدجەتتەن جاردەماقى الادى. ال اقتوبە وبلىسىندا ارداگەرلەر كوممۋنالدىق تولەمدەردەن تولىق بوساتىلعان. وڭتۇستىك قازاقستان, سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن ۇلى جەڭىس قارساڭىندا وتكىزىلگەن سەنبىلىكتەردەن تۇسكەن قاراجات تولىعىمەن ارداگەرلەر ۇيىمىنا اۋدارىلىپ, ولار قارجىنى ءتۇرلى يگىلىكتى ىستەرگە جۇمساعان.

كوپتەگەن ارداگەرلەر ۇيىمدارى بيزنەس قۇرىلىمدارىمەن تىعىز ىنتىماقتاستىق ورناتىپ, سولاردىڭ قاراجاتتىق دەمەۋشىلىگىمەن ءتۇرلى شارالار وتكىزۋدە. ماسەلەن, استانا قالالىق ارداگەرلەر ۇيىمى «دجەي تي اي» كومپانياسىنىڭ قولداۋىمەن 15 ارداگەرگە 2 اپتالىق ساۋىقتىرۋ دەمالىستارىن ۇيىمداستىرىپ كەلەدى. دەمالىس شارالارىنىڭ اراسىندا سپورتتىق ويىندار, كومپيۋتەر ۇيرەتۋ, قالاعا سەرۋەن جاساۋ سياقتى ىستەر بار.

ءوز تاراپىنان ارداگەرلەر ۇيىمدارى ەلدە جۇرگىزىلىپ جاتقان بارلىق ساياسي ناۋقاندارعا بەلسەنە قاتىسىپ جۇرگەنىن ماقتانىشپەن ايتا الامىز. جۋىردا ەلىمىزدە وتكەن جەرگىلىكتى اكىمدەردى سايلاۋعا دا ارداگەرلەر ۇيىمى بەلسەنە قاتىسىپ, ونىڭ ساياسي ءمانىن حالىققا تۇسىندىرۋدە ۇلكەن ەڭبەك ەتتى. ەل ءۇشىن ءمانى زور وسى ناۋقاندى وتكەرۋگە مەن دە قاتىسىپ, رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسياسىنىڭ توراعاسى بولىپ, سايلاۋ ناۋقانىنا بەلسەنە قاتىستىم.

جاقىندا رەسپۋبليكالىق ارداگەرلەر ۇيىمى توراعاسىنىڭ قاتىسۋىمەن بارلىق وبلىستارداعى ارداگەرلەر ۇيىمدارىندا ەسەپ بەرۋ جيىندارى مەن كەزەكتى پلەنۋمدار وتكىزىلدى. پلەنۋمداردا كوپتەگەن ماسەلەلەر قارالدى. سونىڭ ىشىندە, ارداگەرلەر «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن قىزۋ تالقىلاي وتىرىپ, ونىڭ مىندەتتەرىن ىسكە اسىرۋعا ارداگەرلەر ۇيىمىنىڭ دا مۇددەلى بولىپ وتىرعاندىعىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار, ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعىن لايىقتى مەرەكەلەۋ جانە وعان دايىندىق ماسەلەلەرى دە پىسىقتالدى.

قورىتا ايتقاندا, ارداگەرلەر قاۋىمى ەلىمىزدىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىرىنە بەلسەنە ارالاسۋمەن قاتار, مەملەكەتتىڭ قامقورلىعىن سەزىنىپ وتىر. وسى ورايدا, ەلىمىزدىڭ دامۋىنا سۇبەلى ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقان قارتتارىمىزدى قۇرمەتتەي بىلەيىك دەگىم كەلەدى. بارلىق ارىپتەستەرىم مەن زامانداستارىمدى كەلە جاتقان ءتول مەرەكە – حالىقارالىق قارتتار كۇنىمەن قۇتتىقتاي وتىرىپ, دەندەرىنە ساۋلىق, وتباستارىنا قۇت-بەرەكە تىلەپ, ءوسىرىپ وتىرعان ۇل-قىزدارى مەن نەمەرە-شوبەرەلەرىنىڭ قىزىقتارىنا بولەنە بەرسىن دەمەكپىن!

ومىرزاق وزعانباەۆ,

رەسپۋبليكالىق ارداگەرلەر

ۇيىمى ورتالىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى.

 

قارتتاردىڭ دا قاتاردان قالعىلارى كەلمەيدى

جەرگىلىكتى بيلىك الماتىداعى مەدەۋ اۋدانىنىڭ قاريالارىنا جاساپ وتىرعان باستاماسىن جالعاستىرسا

قارتتار كۇنىن اتاپ وتۋدەگى باستى ماقسات – از قامتىلعان جاسى كەلگەن ادامدارعا, جالعىزباستى زەينەتكەرلەر مەن مۇگەدەكتەرگە كوڭىل ءبولىپ, ولارعا ماتەريالدىق, الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جانە باسقا دا كومەك تۇرلەرىن كورسەتۋ بولىپ تابىلادى. بۇل رەتتە ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە ءىس-شارالار وتكىزىلىپ, ءتۇرلى مەرەكەلىك جوبالار ۇيىمداستىرىلۋدا. جۋىردا قارتتار كۇنى قارساڭىندا «ەگەمەننىڭ» الماتىداعى بولىمشەسىنە الماتى قالاسى بوستاندىق اۋدانى ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ سپورت كوميسسياسىنىڭ توراعاسى, دەربەس زەينەتكەر, تىل ارداگەرى قابيبوللا سەيىتوۆ اقساقال كەلىپ, زەينەتكەر قارتتاردىڭ سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋدا تۋىندايتىن قيىندىقتار مەن ونى شەشۋدىڭ جولدارى جايلى ۇسىنىستارىن ايتىپ, وي بولىسكەن ەدى...

– ەلباسى ءار جىلعى جول­داۋ­لارىندا حالىقتىڭ قامىن ويلاپ, بيلىكتەگى شەنەۋ­نىك­تەرگە جول كورسەتىپ, ولارعا تالاپ قويىپ كوپتەگەن ماسە­لەنى ايقىنداپ بەرۋدە. بيىل­عى «قازاقستان -2050» سترا­تەگيالىق جولداۋى ءتىپتى وزگەشە. وسى ماڭىزدى جولداۋدى حا­لىققا ءتۇسىندىرىپ. ناسيحاتتاۋدا پرەزيدەنت اكىمشىلىگى رەس­پۋب­ليكالىق اقپاراتتىق ناسيحاتتاۋ توبىن قۇرىپ, وسى ماقساتتا پارلامەنت دەپۋتاتتارى مەن ۇكىمەت مۇشەلەرى باسىندا كەزەك-كەزەك ال­ماتىعا اتباسىن بۇرىپ, اكىمدەرمەن, جەرگىلىكتى دەپۋتات­تارمەن, بيلىكتەگى اكتيۆتەرمەن, ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ ءتور­اعالارى مەن ستۋدەنتتەر قاۋىمىمەن كەزدەسۋلەر وتكىزدى. ءبىر ءوتىنىشىمىز, كەيدە وسىنداي تالقىلاۋلاردان قاراپايىم زەينەتكەرلەر شەت قالىپ قويىپ جاتامىز. قالاي دەسەك تە, بىزدەر دە وسى قوعامنىڭ مۇشەسىمىز, كەزىن­دە ەلىمىز, جەرىمىز ءۇشىن ۇوس-قا قاتىسىپ جاۋمەن ايقاستىق, اش-جالاڭاش تىل­دا ايانباي ەڭبەك ەتتىك, ەگە­مەن قازاقستانىمىزدىڭ وركەن­دەۋىنە دە ۇلەس قوسىپ كەلە­مىز, قارتايعان شاعىمىزدا دا قاراپ وتىرعانىمىز جوق, وقۋ-تاربيە ورىندارى­نا بارىپ, جاس ۇرپاقتى وتان­سۇي­گىش­تىككە, ەڭبەككە باۋلىپ ءجۇر­مىز. وسىنداي نيەتپەن بىل­تىر­عى جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا ءوزىم تۇراتىن بوس­تان­دىق اۋدانىنىڭ سول كەزدەگى اكىمى ز.امانجولوۆاعا ۇسى­نىس حات جولدادىم. وندا «اۋ­دانداعى ءماسليحات دەپۋتاتتارىن (7 ادام) شاقىرىڭىز, اقىلداسايىق, ءسويتىپ, پرە­زيدەنتتىڭ جاڭا جولداۋىن جاڭا تاسىلمەن قالادا ءبىرىنشى بولىپ ناسيحاتتايىق», دەدىم. ءسويتىپ, ناسيحاتتاۋدى بيل­­يارد ويىنىمەن ۇشتاستىرۋدى ۇسىندىم. سەبەبى, ەسكى ادىسپەن قاريالاردى جيناساق, كەلمەۋى مۇمكىن. كەشىكپەي اۋدان اكىمى اۋىسىپ, ورنىنا ر.اسانوۆا كەلدى. حاتىما جارتى ايدان كەيىن (11.01.2013ج.) اكىمنىڭ ورىن­باسارى س.اعىباەۆ «ۇسى­نى­سىڭىزدى ەسكەرەمىز, ءماسليحات دەپۋتاتتارىنا جەتكىزەمىز» دەپ جاۋاپ بەرىپتى. بۇل جاۋاپ­تىڭ «شىعارىپسالما» ەكە­نىن ءتۇسىنىپ, ءبىر ايدان سوڭ اعى­باەۆتىڭ جەكە قابىلداۋىنا بارعانىمدا «دەپۋتاتتاردى مۇنداي جالعىز ماسەلەگە بو­لا جيناي بەرمەيمىز, جۇ­مىس كوپ, بىزدەردى مازالاماي ءوز جۇمىستارىڭىزبەن اينا­لىس­قاندارىڭىز ءجون», دەپ قالجىڭعا بۇرىپ, ك ۇلىپ شىعارىپ سالدى. سوندا پرەزيدەنت جولداۋىن قاريالاردىڭ كومەگىمەن ناسيحاتتاۋ اكىمدەر ءۇشىن ءمانسىز, جە­ڭىل-جەلپى ماسەلە بولعانى ما؟

سودان مەنىڭ ۇسىنىسىم كورشى مەدەۋ اۋدانىنا جەتىپ, تەز ارادا اۋدان اكىمدىگى مەن №30 وكرۋگ دەپۋتاتى سەرىك پىراليەۆ (اباي اتىنداعى قازاق ۇپۋ-ءنىڭ رەكتورى) قولداي كەتتى. دەرەۋ جولداۋدى جاڭا ءتاسى­ل­مەن ناسيحاتتاۋدى قالاي ۇيىم­داستىرۋ قاجەتتىگى جايلى كو­مەك سۇراپ, بىرىگىپ جوسپار جا­سادىق. شارانى مامىردىڭ 2-3 كۇنى ابىرويمەن وتكىزدىك. اۋدان اكىمى س.ماكەجانوۆ, ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى ك.سەرىكباەۆ پرەزيدەنت جول­داۋ­ىنا تۇسىنىكتەمە جاساپ, جەڭىمپازداردى ماراپات­تاپ, بارلىعىنا ساۋلىق ءتى­لەپ, سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپ­تاس­تىرۋدى ءارى قاراي جال­عاس­تىرۋدى ۇسىندى. سوڭىندا قاريالار دا اۋدان باسشىلارىنا العىستارىن جاۋدىرىپ, ەلباسىنىڭ قاريالارعا دەگەن قامقورلىعىنا ريزاشىلدىعىن ءبىلدىردى.

سودان مەن دە باستاعان ءىسىم­دى اياقسىز قالدىرمايىن دەگەن ويمەن تاباندىلىق جاساپ, ال­ماتىنىڭ بارلىق 7 اۋدانىن ارالاپ, بەلسەندى اقساقالدارمەن پىكىرلەسكەنىمدە, ولاردىڭ ءبارى دە قۋانىپ, يدەيامدى تولىق قولدايتىندارىن ءبىل­دى­رىپ, 84 قاريا قول قويدى. ولار­دىڭ ىشىندە ۇوس پەن تىل ارداگەرلەرى, قازاقستان سپورتىنىڭ مايتالماندارى بار. قاريالار وسى يدەيانىڭ ىسكە اسۋىن وزىمە جۇكتەگەسىن «الماتى اقشامى» (06.05.2013ج), «الاش ايناسى» (16.05.2013ج.) گازەتتەرىندە وسى تاقىرىپتى كوتەرىپ, ماقالا جازدىم. مەنىڭشە, وسى ماسەلەگە قاتىستى جوعارى بيلىكتەگىلەر قوزعاۋ سالسا, جالعىز الماتى ەمەس, ەلىمىزدەگى بارلىق قالا اكىمدەرى دە قوزعالىپ, ءوز اقساقالدارىنا ەلباسىنىڭ جولداۋىن جاڭا تاسىلمەن ناسيحاتتاعان بولار ەدى.

– ساعيدوللا اعا, جولداۋعا سايكەس قاريالاردىڭ سالامات­تى ءومىر ءسۇرۋى ءۇشىن تاعى دا قانداي ۇسىنىستارىڭىز بار؟

– ءار اۋلادا 20 شارشى مەتر جەردى قورشاپ, «قاريالار سپورت الاڭىن» (قسا) جاساپ بەرۋ قاجەت. ولاي دەيتىنىمىز, ەلباسى ءوزىنىڭ جولداۋىندا «ۇكىمەت جانە جەرگىلىكتى ورگاندار دەنەشىنىقتىرۋدى, بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ جانە تيپتىك جوباداعى دەنەشىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ نىساندارى, سونىڭ ىشىندە, اۋلا نىساندارى قۇرىلىسى بويىنشا شارالار قابىلداپ, ونى 2013 جىلى باس­تاۋ كەرەك» دەپ تاپسىرعان بولاتىن. وسى ورايدا قاريالار ءۇشىن ءار اۋلادان 20 شارشى مەتر جەردى تورمەن قورشاپ, ورىندىق, ت.ب. جابدىقتاپ, ەسىگىن ق ۇلىپتاپ, دويبى-شاحمات وينايتىن قارتتاردىڭ سپورت الاڭى جاسالسا. بۇل قاجەتتىكتى مىنا جاعدايلار دالەلدەيدى. ماسەلەن, جاسى كەلگەن ادامدار, اسىرەسە, مۇگەدەك قاريالار الىسقا ۇزاپ شىعا المايدى. سول سەبەپتى ۇيلەرىنەن ءبىر-ءبىر ورىندىقتارىن ارقالاپ شىعىپ, ەسىك الدىنا وتىرا قالىپ شاحمات-دويبى ويناۋعا جينالادى. ءسويتىپ, كەز كەلگەن اعاشتىڭ تۇبىندە كۇنگە كۇيىپ, شاڭ توزاڭنىڭ استىندا وتىرىپ ۋاقىتتارىن وتكىزەدى. بۇگىندە بۇل جاعداي جالعىز الماتى قارتتارىنىڭ باسىنداعى قيىن­دىق ەمەس, ەلىمىزدىڭ بارلىق قالا­لارىنداعى سالاماتتى ءومىر سالتىمەن اينالىساتىن قارت­تاردىڭ ورتاق مۇڭى, شەشۋدى قاجەت ەتەتىن ورتاق پروبلەماسى.

جاسىراتىنى جوق, بۇگىنگى زەينەتكە شىققان قارتتاردىڭ ءبىرازى جان تىنىشتىعىنا جەتتىم-اۋ دەپ ديۆاندا جاتىپ, تەلەديدار كورىپ, گازەت وقىپ, ۇيدە وتىرىپ قارتايۋدى دا داعدىعا اينالدىرىپ بارادى. دارىگەرلەردىڭ ايتۋىنشا ءارى ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك از قوزعالاتىندار از ءومىر سۇرەدى دەيدى. بۇگىنگى 100 جاساعان قاريالار وزدەرىنىڭ ءومىر بويى ەڭبەك ەتكەنىن, ۇنەمى قوزعالىس-قيمىلدا بولعانىن ايتادى. ولاي بولسا, ءار زەينەتكەر شاماسىنا قاراي قيمىل جاسايتىن سپورت ءتۇرىن تاڭداپ الىپ, سالاماتتى ءومىر سالتىنا كوشكەنى ءجون. مىسالى, بىزدەر, 20 شاقتى الماتىلىق رەسپۋبليكالىق بيليارد فەدەراتسياسىنىڭ پرە­زيدەنتى ا.قارانەەۆ مىرزا­نىڭ قارتتارعا دەگەن قايى­رىم­دىلىعىنىڭ ارقاسىندا «باستاۋ» بيليارد كلۋبىندا تەگىن بيليارد وينايمىز. ارامىزدا جاسى 85-90-عا كەلگەن بۇرىنعى اتاقتى بالۋان, بوكسشى, گيمناست, ت.ب. سپورت شەبەرلەرى بار. مىسالى, 86 جاستاعى ەۆگەني كوديايكين جۇگىرۋدەن دۇنيە جۇزىندە الدىنا جان سالماعان, 1956 جىلى مەلبۋرن وليمپياداسىنا قاتىسسا, 77 جاستاعى ءامين تۇياقوۆ – كسرو سپورت شەبەرى, جەڭىل اتلەتيكادان ەۋروپا كۋبوگىنىڭ يەگەرى. ال 79 جاس­تاعى وتەپقالي قۇرالوۆ قازكسر-نە ەڭبەگى سىڭگەن جاتتىقتىرۋشى, قۇرمەتتى سپورت قايراتكەرى بولسا, 83 جاس­تاعى پروفەسسور م.ۋ.حۆان كون­كيدەن الەم چەمپيونى, كسرو سپورت شەبەرى, كسرو جانە قاز.كسر-نە ەڭبەگى ءسىڭ­گەن جاتتىقتىرۋشى. الايدا, ولاردىڭ ءبارىنىڭ دە بۇرىنعىداي جۇگىرىپ, سەكىرۋگە مۇمكىندىك­تە­رى جوق, سوندىقتان بابىمەن بيليارد ۇستەلىن جاعالاپ ءجۇرىپ, ەڭكەيىپ شاردى ۇرىپ قيمىل جاسايدى. بىرەر جىلدان سوڭ ولاردىڭ دا بيليارد كلۋبىنا بارىپ كەلۋى قيىن­دايدى, سول كەزدە ولارعا ەسىك الدىنداعى قسا كومەككە كەلمەك. سوندىقتان قاريالار ءۇشىن ءار اۋلادا شاعىن سپورت الاڭى اۋاداي قاجەت.

–قارتتاردىڭ كىشى سپارتاكياداسىن جىلدا وتكىزىپ تۇرۋ جونىندە دە ۇسىنىس جاساعان ەكەنسىز...

–قارتتاردىڭ شاماسى كەلەتىن ەڭ ىڭعايلى, قولجەتىمدى سپورت تۇرلەرى بيليارد, شاحمات, دويبى ەكەنىنە كوزىمىز جەتتى. ولاي بولسا, ەگدە ادامداردى قىزىقتىرىپ, سالاماتتى ءومىر سالتىنا بەيىمدەۋ ءۇشىن سپورتتىڭ وسى 3 تۇرىنەن «قارتتاردىڭ كىشى سپارتاكياداسىن” (قكس) قالالىق, وبلىستىق سپورت باسقارمالارىنىڭ باعدارلاماسىنا ەنگىزىپ, جىلىنا ەكى رەت (جازعى, كۇزگى) تۇراقتى تۇردە الماتىدا, استانادا, سونداي-اق, ەلىمىزدىڭ باسقا دا قالالارىندا وتكىزىپ تۇرعان ءجون. قكس-ءتىڭ جازعىسىن كوكتەم ايىندا باستاپ, 9 مامىر – جەڭىس كۇنى وتەتىن دۋماندا قورىتىندىلاپ, جەڭىمپاز قاريالاردى سول جيىندا ماراپاتتاسا, نۇر ۇستىنە نۇر ەمەس پە. مىسالى, الماتىنىڭ بوستاندىق اۋدانى جىل سايىن جەڭىس كۇنى قۇرمەتىنە دۋمان وتكىزەدى, سول دۋماندا وقۋشىلار اراسىندا وتكەن بايقاۋلار مەن مەملەكەت قىزمەتكەرلەرىنىڭ (اكىمدىك, سالىق پوليتسياسى, پروكۋراتۋرا, ت.ب.) سپارتاكيا­دا­سىندا جەڭىمپازدارعا كومپيۋتەر, تەلەديدار, ت.ب. بەرىپ جاتادى. مۇنى كورگەن سول دۋمان­نىڭ نەگىزگى يەلەرى قاريالار تەك الاقان سوعىپ, تامسانىپ وتىر­عانى. ال سول جەڭىس كۇنگى دۋماندا ۇوس-ى مەن تىل اردا­گەر­لەرى قاتىسقان قكس-ىنىڭ جەڭىمپازدارى ماراپاتتالىپ جاتسا, دۋمان ودان دا ماندىلەۋ وتەتىنىن ەشكىم جوققا شىعارا قويماس.

– ارداگەرلەردىڭ سپورت كوميتەتىن قۇرۋ وي­لارى­ڭىزدا بار كورىنەدى...

– اۋدان جانە قالالىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ جانىندا جالاقىسىز جۇمىس جاساي­تىن سپورت كوميسسيالارى بار. وسى كوميسسيالارعا قا­ريا­لار اراسىندا ءتۇرلى جارىس ۇيىم­داستىرۋ ءۇشىن قارجى كەرەك, ال قارجىسىمەن بولىسەتىن ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ ءوزى دەمەۋشىلىك كومەكپەن كۇن كورۋدە. ويتكەنى, بيۋدجەتتەن ەشتەڭە بولىنبەيدى. ولاي بولسا, قاراجاتسىز قارتتار سپورتىنىڭ ءحالى مۇشكىل.

ال قاريالاردىڭ وزدەرى ءار جەردە ورىندىعىن ارقالاپ ءجۇرىپ ەشتەڭە شەشە المايدى, سوندىقتان, قالاداعى سپورت باس­قار­ماسىنىڭ جانىنان (نە سالا­مات­تى ءومىر سالتىن قالىپ­تاس­تىرۋ ورتالىعىنان) ءبولىم رەتىندە «ارداگەرلەردىڭ سپورت كوميتەتىن» (اسك) قۇرىپ, ولارعا بيۋدجەتتەن اقشا بولىنسە دۇرىس بولار ەدى. سون­دا­عى اسك-نىڭ مىندەتى: 1) اۋدان­دىق, قالالىق ارداگەرلەر كەڭە­سىندەگى جاردەمسىز, ۇساق سپورت كوميسسيالارىنىڭ باسىن بىرىكتىرىپ, ولارمەن سپورتتىق ءىس-شارالار ۇيىمداستىرۋ; 2) قكس-نى تۇراقتى تۇردە جىلىنا 2 رەت وتكىزۋ; 3) قالاداعى بيلىك جانە قوعامدىق ۇيىمدارمەن, كاسىپورىن, ت.ب. بيزنەس وكىل­دەرىمەن قارىم-قاتىناس جاساۋ; 4) قارتتاردى سالاماتتى ءومىر سالتىنا بەيىمدەۋ; 5) ءتۇرلى ناسيحات جۇمىستارىن جۇرگىزۋ, ت.ب.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

اڭگىمەلەسكەن

گۇلزەينەپ سادىرقىزى,

«ەگەمەن قازاقستان».

سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان وماروۆ.