بيىلعى “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى جولداۋىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ “نۇر وتان” پارتياسى قىزمەتىنىڭ بەلسەندى بولا تۇسپەگىن ايرىقشا تالاپ ەتىپ, وعان جاڭا مىندەتتەر جۇكتەدى. وسىعان وراي ءبىز پارتيانىڭ استانا قالالىق فيليالى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ءامىرحان راحىمجانوۆتى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
– ءسىزدىڭ استانا قالالىق فيليالى ءتوراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى بولعاندىعىڭىز “نۇر وتانعا” جۇكتەلگەن مىندەتتەردىڭ ورىندالۋىنا ءجىتى باقىلاۋ جاساۋدا تىنىسىڭىزدى كەڭەيتەتىنى انىق. ءوز باسىڭىز مۇنى قالاي باعالار ەدىڭىز؟
– پارتياعا ايرىقشا مىندەتتەر جۇكتەلۋىنە بايلانىستى وسىناۋ جاۋاپتى جۇمىس ۇسىنىلعاندا ونى وزىمە ارتىلعان ۇلكەن سەنىم دەپ ۇقتىم.
الەمدىك تاجىريبەگە قاراپ وتىرساق, بارلىق ەلدەردە دە ۇكىمەتتىڭ ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋى بيلىك پارتياسى جۇمىسىنىڭ بەلسەندىلىگىنە, ۇتىمدىلىعىنا تىعىز بايلانىستى بولىپ كەلەدى. مۇنداي تاجىريبەلەردى مەن ەستىگەنىمنەن نەمەسە كورگەنىمنەن عانا ەمەس, كاسىبي ساياساتتانۋشى-عالىم رەتىندە زەرتتەگەننەن دە جاقسى بىلەمىن. كوممۋنيستىك پارتيانىڭ باسقارۋ رەجىمى ءبىزدىڭ قوعامدا پارتياعا بايلانىستى بىرقاتار كەرەعار كوزقاراس قالىپتاستىرىپ كەتتى, مۇنىڭ ءوزى ەلدىڭ دامۋىنداعى پارتيانىڭ رولىنە ءبىرشاما سالقىنىن تيگىزدى. بىراق ساياسي پارتيالاردىڭ قوعام ءومىرىن دامىتۋداعى ماڭىزدى ءرولىن ۋاقىت وتە كەلە ءبىزدىڭ قوعامىمىز ومىرلىك تاجىريبەدەن جاقسى تۇسىنە باستادى. سونىڭ ىشىندە بيلىك پارتياسىنىڭ اتقاراتىن ءرولى وراسان ەكەندىگىن دە ءومىردىڭ ءوزى كورسەتە تۇسۋدە. قازىر “نۇر وتان” حدپ-نىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ساياسي ساحناسىنداعى ورنى جىلدار وتكەن سايىن نىعايىپ كەلەدى. ول قازىر الەمدىك بيلىك پارتيالارىنىڭ اراسىندا دا ساليقالى ورنى بار تانىمال پارتيالاردىڭ ءبىرى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى ەڭ ىقپالدى ساياسي كۇش تە “نۇر وتان” ەكەنىن جۇرتتىڭ ءبارى جاقسى ءبىلەدى. سوندىقتان وعان دەگەن سەنىمنىڭ زور ەكەندىگى داۋسىز. پارتيا مۇشەلەرىنە سول سەنىمدى جوعالتپاي ارتتىرا ءتۇسۋ سىناعى جۇكتەلگەن.
الداعى ون جىلدىقتىڭ جارقىن جوبالارى مەن جورالى جوسپارلارىن بەلگىلەپ بەرگەن ەلباسى بيىلعى جولداۋىندا: ء“بىز بۇكىل قوعامدى, پارتيانىڭ بارلىق مۇشەلەرىن الداعى ونجىلدىق مىندەتتەرىن ءتۇسىندىرۋ مەن ىسكە اسىرۋعا جۇمىلدىرىپ, ءىس جۇزىندە بۇل جۇمىسقا جەتەكشىلىك ەتەتىن جانە ونى ءوزىنىڭ باعدارلاماسى جاسايتىن “نۇر وتان” پارتياسىنىڭ مۇشەلەرىنە ۇلكەن ءۇمىت ارتامىز”, دەپ اتاپ كورسەتكەن بولاتىن. مەن بۇل تالاپتى تولىعىمەن قولدايتىنىمدى جانە ونىڭ ورىندالۋىنا ەلوردالىق پارتيا مۇشەلەرىنىڭ بارلىق كۇش-جىگەرلەرىن جۇمسايتىنىنا تولىق سەنىمدەمىن.
ءسىزدىڭ سۇراعىڭىزعا وراي ايتاتىن بولسام, ەلباسىنىڭ پارتيا الدىنا جۇكتەپ وتىرعان جاۋاپتى مىندەتتەرىن ورىنداۋ ءۇشىن ونىڭ كادرلىق الەۋەتىن كۇشەيتۋ ماڭىزدى ماسەلە رەتىندە العا تارتىلدى. ەلىمىزدىڭ باس قالاسىنداعى پارتيا جۇمىسىنىڭ بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋ, اسىرەسە, ماڭىزدى مىندەت. ءويتكەنى, باسقا ايماقتار استاناعا قاراپ بوي تۇزەيدى, ودان ۇلگى الادى. سوندىقتان, كادرلىق وزگەرىستەردىڭ بولۋى زاڭدى.
– پارتيا جۇمىسىن استانادا جۇرگىزۋگە بايلانىستى وسىنداعى تۇرعىنداردىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى قاتارىندا نەنى ايتار ەدىڭىز؟
– قازىر استانا حالقىنىڭ وزىندىك كەسكىن-كەلبەتى, تالعامى قالىپتاسىپ, ونىڭ تارالۋ اۋماعى دا ارتىپ كەلەدى. ول, اسىرەسە, ستۋدەنت جاستار مەن وقۋشىلار اراسىندا ايقىن كورىنەدى. استانانىڭ سىرت كوركىنە ساي ولاردىڭ مەنتاليتەتى دە ەرەكشە, ءبارى دە بارلىق ارەكەتتەردىڭ اشەكەيلى, جوعارى ساپالى, ءساندى بولعانىن قالايدى. بۇل ادامنىڭ سىرت كەلبەتىندە عانا ەمەس, ىشكى دۇنيەسىندە, جان الەمىندە دە كورىنىس تاپقان. سوندىقتان استانا قالاسىنداعى پارتيا جۇمىسى دا ءوزگەلەردەن الدەقايدا الىمدى, ساپالى بولماعى كەرەك. اسىرەسە, جاستار سۇرانىسىنا ساي بولسا ءتيىمدى بولادى. ويتكەنى, بىرىنشىدەن, استانا – جاس قالا, ونىڭ بارىنشا بەلسەندى تۇرعىندارى دا جاستار, ەكىنشىدەن, 10 جىلدا ەلباسىمىزدىڭ سارالاپ بەرگەن جوسپارىن ىسكە اسىراتىن دا جاستار.
سونىمەن بىرگە, پارتيا بەلسەندىلەرى كۇندەلىكتى مىندەتتەرىن عانا اتقارۋمەن شەكتەلسە, وندا جۇمىستىڭ تيىمدىلىگى, ناتيجەلىلىگى جوعارى بولمايدى, استانا تۇرعىندارىمەن جۇمىستا ۇنەمى شەبەرلىكتى شىڭداپ, بارلىق ارەكەتتەردى شىعارماشىلىقپەن اتقارۋ كەرەك. سونداي-اق, استانالىقتاردىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى بار. قالامىزعا جاستارمەن قوسا زەينەت جاسىنا جەتىپ, ءوز ەڭبەگىنىڭ زەينەتىن ەلوردادا كورەيىن دەپ, استانادا تۇراتىن بالالارىنىڭ قاسىنا كوپتەگەن اعا ۇرپاق وكىلدەرى دە قونىس اۋداردى. بۇلاردىڭ اراسىندا بەلسەندى قوعامدىق ۇستانىمى بار, ەلباسىنىڭ ساياساتىن تولىق قولدايتىن, كەزىندە ءبىرى ەل باسقارسا, ءبىرى ءوز ەڭبەگىن حالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا ارناعان اعا-اپالارىمىز دا بار. ولار بارىنشا اقىلدى, ومىرلىك تاجىريبەلەرى مول, سونىمەن بىرگە, بارىنشا ۇستامدى جاندار. كەزىندە بەلسەندى ارەكەتتە بولعان قازىنالى قارتتارىمىز ءالى دە تۇعىردان تايماعان, قايتسە دە ەلگە ءبىر پايداسىن تيگىزۋگە وزدەرى دە ۇمتىلىپ جۇرەدى. ال قازاق قوعامى ەشقاشان دا جاسى ۇلكەن ادامدارىن بەلسەندى ارەكەتتەن شەتتەتپەگەن, “الپىسقا كەلگەننەن اقىل سۇرا” دەگەن ماقال دا سونىڭ ايعاعى. سوندىقتان, ءبىز دە مۇمكىندىگىنشە وسىنداي ازاماتتاردى پارتيا جۇمىستارىنا تارتۋدى الدىمىزعا ماقسات ەتىپ قويىپ وتىرمىز. ولاردىڭ اراسىندا باستاۋىش پارتيا ۇيىمدارىن اشۋ دا جوسپارىمىزدا بار.
– ونداي ادامداردى, ماسەلەن, قانداي شارۋالارعا تارتۋعا بولادى؟..
– ماسەلەن, 2010 جىلعى 1 قاڭتاردان رەسپۋبليكامىزدا ۇلتتىق بىرىڭعاي دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى ەنگىزىلگەنىن بىلەسىزدەر. استانانىڭ مەديتسينالىق نىساندارىندا وسى جۇيەنىڭ قانداي جەتىسپەيتىن جاقتارى بار, قانداي ءتيىمدى ۇسىنىستار ايتۋعا بولادى دەگەن ماسەلەدە ۇلكەندەرىمىزدىڭ اقىل-كەڭەسى كوپ مۇقتاجدىقتارىمىزدى وتەيتىنىنە كوزىمىز جەتۋدە. دەنساۋلىقتارىنا بايلانىستى دارىگەردىڭ باقىلاۋىنا مۇقتاج قاريالار مەديتسينالىق مەكەمەلەردىڭ ىشكى-سىرتقى تىنىسىن جاقسى بىلەدى. ءبىز وسى ازاماتتاردى مەديتسينالىق نىساندارداعى قابىلداۋدىڭ ساپالىعىن باقىلايتىن پارتيالىق بەكەتتەردىڭ جۇمىسىنا تارتۋدامىز. پارتيالىق بەكەتتەر قىزمەتىنىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا مەديتسينا سالاسى باسشىلارىن, مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردى, دەپۋتاتتاردى قاتىستىرىپ, وتىرىس وتكىزدىك. وتىرىس قورىتىندىسى بويىنشا دايىندالعان ناقتى ۇسىنىستار ءوزىنىڭ وزىق ناتيجەسىن الداعى ۋاقىتتا كورسەتەر دەگەن ءۇمىتىمىز بار. سونداي-اق, قۇرىلىس نىساندارىنىڭ, سونىڭ ىشىندە ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن “100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا” جوباسىمەن سالىنىپ جاتقان الەۋمەتتىك نىسانداردىڭ سالىنۋ ساپاسىنا باقىلاۋ ماقساتىندا ۇلكەندەر اراسىنان ماماندار تاۋىپ, ولاردى پارتيالىق باقىلاۋ مۇشەلەرى قاتارىنا قوسۋ نيەتىندەمىز. بىزدەگى قۇرىلىس جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە قازىر باقىلاۋ جاسالماي كەتكەنىن بىلەسىزدەر, وسىنىڭ سالدارىنان ونىڭ ساپاسىنا تولىپ جاتقان نارازىلىقتار تۋىپ جاتادى. تەندەردە جەڭىپ العان قۇرىلىس كومپانياسى ءوزىنىڭ قالاۋىنشا قۇرىلىستى جۇرگىزە بەرەدى. ال مەملەكەتتىك تۇرعىدان باقىلاۋ جاساۋعا ءتيىستى شەنەۋنىكتەر قاعازدارىن تولتىرۋ جاعىنا مۇقيات قاراعاندارى بولماسا قۇرىلىس باسىنا شىعىپ, باقىلاۋ جاساۋعا مۇمكىنشىلىكتەرى بولا بەرمەيدى: نىساندار كوپ, ال ولاردىڭ قىزمەتكەرلەرىنىڭ سانى از. سوندايدا پارتيا تاراپىنان ۇيىمداستىرىلعان بىلىكتى باقىلاۋ وتە پايدالى بولار ەدى.
– پارتيا جۇمىسىنىڭ بەلسەندىلىگى مەن تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدا تاعى قانداي جۇمىستار اتقارۋ كەرەك دەپ ويلايسىز جانە سونىڭ ىشىندە ىسكە اسىرىلىپ جاتقاندارى بار ما؟
– وسى ارادا پارتيامىزدىڭ كوشباسشىسى, تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ وتكەن جىلى “نۇر وتان” حدپ-نىڭ كەزەكتەن تىس ءحىى سەزىندە ايتقان مىنا سوزدەرى ەسكە تۇسەدى: “ساياسي ساحنادا سالماقتى ورنىمىز بار. سايلاۋالدى ۋادەلەرىمىزدى تولىقتاي ورىنداپ كەلەمىز... ەڭ باستىسى – ءبىز بىرلىگى جاراسقان حالىقپىز”. ياعني, پارتيانىڭ نەگىزگى مىندەتى – سايلاۋ الدىندا جاريالانعان “قازاقستاننىڭ ءوسىپ-وركەندەۋى مەن قازاقستاندىقتاردىڭ يگىلىگى ءۇشىن: ءبىز ەلدىڭ ءاربىر ازاماتىنىڭ ءومىرىن قالاي جاقسارتامىز” اتتى “نۇر وتان” پارتياسىنىڭ حالىقتىق تۇعىرناماسىنىڭ تولىق ورىندالۋىن ءجىتى باقىلاۋ. وسى باقىلاۋدىڭ ءبىر جولى – “نۇر وتان” پارتياسى اتىنان سايلاۋدا جەڭىسكە جەتكەن استانا قالالىق ءماسليحاتى دەپۋتاتتارى ارقىلى حالىقتىق تۇعىرنامادا كورسەتىلگەن باسىمدىقتاردىڭ اكىمدىك تاراپىنان ورىندالۋىن قاداعالاۋ.
وسىعان بايلانىستى, استانا قالالىق ماسليحاتىنداعى “نۇر وتان” پارتياسى فراكتسياسىنىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋدى قولعا الىپ وتىرمىز. وكىنىشكە قاراي, فراكتسيانىڭ بىرقاتار مۇشەلەرى وزدەرىنە جۇكتەلەتىن مىندەتتەردى ۇعا بەرمەيدى. سوندىقتان ولاردىڭ اراسىندا تۇسىندىرمە, وقۋ جۇمىستارىن دا قولعا الدىق.
وزىڭىزگە بەلگىلى, پرەزيدەنتىمىز 2010 جىلعى 29 قاڭتاردا وتكەن “نۇر وتان” پارتياسى ساياسي كەڭەسى بيۋروسىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا بەرگەن “نۇر وتان” پارتياسى بيۋدجەتتىك قارجىنىڭ جۇمسالۋىن قاتاڭ باقىلاۋ كەرەك”, دەگەن تاپسىرماسىنا سايكەس 29 ناۋرىزدا فراكتسيا وتىرىسى ءوتتى. وندا ەلباسىنىڭ جولداۋىنا سايكەس قالالىق بيۋدجەتكە ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەر جان-جاقتى تالقىلانىپ, ءماسليحات سەسسياسىندا بەكىتىلدى. الداعى ۋاقىتتا دا جەرگىلىكتى بيۋدجەت قارجىسىنىڭ جۇمسالۋى بويىنشا وسىنداي باسقوسۋلار ءجيى وتكىزىلىپ تۇراتىن بولادى. ءارينە, كەلەلى ماسەلەلەر تالقىلانعاندا فراكتسيا مۇشەلەرىنىڭ بىلىكتىلىگى, بەلسەندىلىگى اۋاداي قاجەت.
پارتيا جۇمىسىنىڭ بەلسەندىلىگى مەن تيىمدىلىگىن ارتتىرۋداعى تاعى ءبىر باعىت – باستاۋىش پارتيا ۇيىمدارىنىڭ ءرولىن ارتتىرۋ. ياعني, پارتيامىزعا ەل-جۇرتتىڭ ارتقان سەنىمىن دە, ءۇمىتىن دە اقتاۋ تىكەلەي باستاۋىش پارتيا ۇيىمدارىنىڭ جۇمىسىنا بايلانىستى. وسى ماقساتتا, 1 ناۋرىز كۇنى استانا قالالىق باستاۋىش پارتيا ۇيىمدارى وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن كەڭەيتىلگەن كەڭەس ءوتتى. كەڭەس بارىسىندا كوتەرىلگەن ماسەلەلەر مەن ايتىلعان ۇسىنىستارعا دەگەن قىزىعۋشىلىق وتە كۇشتى بولدى.
پارتيامىزدىڭ “حالىقتىق” دەگەن اتىنا زاتى ساي بولۋ ءۇشىن تاعى ءبىر جۇمىس باعىتى – قوعامدىق قابىلداۋ جۇمىستارىن وزگەشە تاسىلمەن جانداندىرۋ قولعا الىندى. وسىعان دەيىن قوعامدىق قابىلداۋ پارتيا اپپاراتىنىڭ عيماراتىندا ۇيىمداستىرىلسا, قازىرگى ۋاقىتتا جىلجىمالى وتىرىس نەگىزىندە ءوتكىزۋدى قولعا الدىق. جۋىردا وسىنداي ءبىر وتىرىسىمىز استاناعا قاراستى “ينتەرناتسيونالنىي” كەنتىندە ءوتىپ, وعان قالانىڭ 16 باسقارما باسشىلارى قاتىستى. جينالعان قاۋىم وزدەرىنىڭ ارىز-شاعىمدارىن, سونىمەن بىرگە, ۇسىنىس-پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى. ولاردىڭ ساۋالدارى تىركەلىپ, شەشۋگە جاۋاپتى باسقارما باسشىلارىنا قولما-قول تاپسىرىلدى.
– قالادا قايناۋى جەتكەن ماسەلەنىڭ ءبىرى – بالاباقشا ەكەنىن بىلەمىز, وسى ماسەلەنى شەشۋدە پارتيا بەلسەندىلىگى قانداي؟
– بۇل – وتە وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. وسى ءبىر, اسىرەسە, جاس وتباسىلاردى ءجيى مازالايتىن ماسەلەنى تولىق شەشۋ جولىن ەلباسى بيىلعى جولداۋىندا بەلگىلەپ بەردى. ەلباسى تاپسىرماسىنا سايكەس, قازىر استانا قالاسىنىڭ اكىمدىگى ءۇش باعىتتا جۇمىس جاساۋدا. ءبىرىنشى باعىت – الماتىدان اقمولاعا استانامىز اۋىستىرىلعاندا مەملەكەتتىك ورگاندارعا پايدالانۋعا بەرىلگەن بالاباقشالار عيماراتى قايتارىلىپ, جوندەۋدەن وتۋدە. ەكىنشى باعىت – مەملەكەتتىك “بالاپان” باعدارلاماسى بويىنشا بالاباقشالار سالۋ. ءۇشىنشى باعىت – بالاباقشا اشامىن دەگەن جەكە كاسىپكەرلەردىڭ باستامالارىن قولداپ, تولىق جاعداي جاساۋ. وسى ورايدا, سوڭعى باعىت بويىنشا ۇكىمەت تاراپىنان بالاباقشانى اشۋدى ليتسەنزيالاندىرۋ ءتارتىبىن جەڭىلدەتۋگە ارنالعان نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ قابىلدانعانىن اتاعىم كەلەدى. قازىرگى ۋاقىتتا استانا قالاسىندا مەملەكەتتىك 38 جانە جەكە مەنشىك شاعىن بالاباقشالاردى قوسقاندا بارلىعى 16 مىڭ ورىندىق سابيلەر ءۇيى بار. جوعارىدا اتاپ وتكەن باعىتتار بويىنشا ءتيىستى شارالار قابىلدانعان جاعدايدا جىل اياعىندا 11 مىڭ ءسابي بالاباقشادا تاربيەلەنەتىنىن قالا اكىمى, پارتيانىڭ استانالىق فيليالىنىڭ توراعاسى ي.ن. تاسماعامبەتوۆ جىل باسىندا وتكەن قالا تۇرعىندارىمەن ەسەپتىك كەزدەسۋىندە اتاپ كورسەتتى. ارينە, كەزەكتە تۇرعاندار سانى 30 مىڭعا جۋىق, بىراق وسى قارقىنمەن ولاردىڭ بارلىعىنىڭ دا پروبلەماسى شەشىلەرى ءسوزسىز...
– ابەكە, پارتيا قاتارى قازىر قالاي, ءوسىپ كەلە مە, الدە ازايۋدا ما؟
– بۇل سۇراعىڭىزعا ناقتى جاۋاپ بەرەتىن بولسام, قازىر پارتيانىڭ سانىنان گورى ساپاسىنىڭ ارتقانىنا قاتتى ءمان بەرىپ وتىرمىز. ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى دا وسىنداي. سوندىقتان بىلتىر 5 مىڭداي ادام پارتيا قاتارىنان شىعارىلدى. بۇلار جارعى تالاپتارىن ورىندامايتىندار, بەلسەندى جۇمىسقا قاتىسپايتىندار. بىراق 6 مىڭداي ادام پارتيا قاتارىنا وتۋگە تىلەك ءبىلدىردى. وتكەن اقپان ايىندا عانا 900-دەي ادام پارتيا قاتارىنا ءوتتى. وسىنىڭ وزىنەن-اق پارتيانىڭ تانىمالدىعى مەن بەدەلىنىڭ حالىق اراسىندا ارتىپ كەلە جاتقاندىعى كورىنبەي مە؟ جانە ءبىر قۋانىشتىسى سول – پارتيا قاتارىنا زيالى قاۋىم وكىلدەرىنىڭ كوپتەپ ءوتىپ جاتقاندىعى بولىپ وتىر.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت, جۇمىستارىڭىز جەمىستى بولسىن.
اڭگىمەلەسكەن جاقسىباي سامرات.