بۇگىندە «بەيبىت جينالىستار ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋ ءتارتىبى تۋرالى» ليبەرالدى جانە پروگرەسسيۆتى زاڭ جوباسى سەناتتىڭ قاراۋىنا ۇسىنىلدى.
ەڭ الدىمەن, بۇل زاڭ جوباسى ادام قۇقىقتارى سالاسىنداعى حالىقارالىق پاكتىلەرگە, اتاپ ايتقاندا بۇۇ-نىڭ ازاماتتىق جانە ساياسي قۇقىقتار تۋرالى حالىقارالىق پاكتىنىڭ 21-بابىنا سايكەس كەلەدى. وندا ەرىك ءبىلدىرۋ قۇقىعى قامتاماسىز ەتىلىپ, «بەيبiت تۇردەگi جينالىستاردى وتكىزۋ قۇقىعى تانىلادى. بۇل قۇقىقتى پايدالانۋ تەك دەموكراتيالىق قوعامنىڭ مەملەكەتتىك نەمەسە قوعامدىق قاۋiپسىزدiك پەن قوعامدىق ءتارتiپ مۇددەلەرiن, جۇرتتىڭ دەنساۋلىعى مەن يماندىلىعىن ساقتاۋ جانە باسقا ادامداردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋ قاجەت ەتiلەتiن, زاڭمەن كوزدەلگەن شەكتەۋلەردەن تىس شەكتەلۋi تيiس ەمەس» دەپ جازىلعان. سونداي-اق ميتينگ تۋرالى زاڭدا حالىقارالىق پاكتىنىڭ وسى نورماسىن قايتالايتىن قر كونستيتۋتسياسىنىڭ 32, 39-باپتارى باسشىلىققا الىنعان. جالپى العاندا, زاڭ جوباسى ادام قۇقىقتارى مەن نەگىزگى بوستاندىقتارىن قورعاۋ تۋرالى ەۋروپالىق كونۆەنتسيانىڭ قاعيداتتارىمەن ۇيلەسەدى.
زاڭ جوباسىندا مازمۇندالعان بەيبىت جينالىستار وتكىزۋ پرەزۋمپتسياسى – ەقىۇ-نىڭ «بەيبىت جينالىستار بوستاندىعى جونىندەگى باسشىلىق قاعيداتتارىندا» كورسەتىلگەن باستى قاعيداتتاردىڭ ءبىرى. بۇعان قوسا ء«بارى رۇقسات ەتىلگەن, تىيىم سالىنباعان» دەگەن باسقا قاعيدات تا كورىنىس تاپتى. زاڭ جوباسى – پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتەگى ليبەرالدى قۇجاتتاردىڭ ءبىرى.
كوبى ميتينگتەردى تەك ساياسي باعىتپەن بايلانىستىرىپ جاتادى. ولاي ەمەس. بۇل – ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىن قورعاۋدىڭ كەز كەلگەن تۇرىنە قاتىستى ماسەلە. ماسەلەن, ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك, مادەني, ءبىلىم باعىتىندا بولۋى مۇمكىن. ونىڭ ءبارىن تۇگەندەپ شىعا المايسىڭ.
زاڭ جوباسى بويىنشا ارنايى ورىندار قالالاردىڭ ورتالىق تۇسىندا بولۋى, ۇيىمداستىرۋ ىڭعايلىلىعى, ينفراقۇرىلىم وبەكتىلەرىن پايدالانۋ مۇمكىندىگى, سانيتارلىق نورمالار مەن ەرەجەلەردىڭ ساقتالۋى, جينالىستاردى ۇيىمداستىرۋشىلار مەن قاتىسۋشىلاردىڭ قاۋىپسىزدىگى قامتاماسىز ەتىلۋى ءتيىس.
سونىمەن قاتار زاڭ جوباسىندا ارنايى ورىنداردىڭ بولۋى جانە جۇمىسپەن قامتىلۋى تۋرالى اقپاراتتىڭ اشىقتىعى مەن وبەكتيۆتىلىگىن كوزدەيتىن تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى. وسىعان سايكەس اكىمدىك ءوزىنىڭ ينتەرنەت-رەسۋرسىندا وسىنداي ورىنداردىڭ تىزبەسىن جانە ولاردىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋى تۋرالى اقپاراتتى جاريالاۋعا مىندەتتى بولادى.
زاڭمەن تىيىم سالىنباعان كەز كەلگەن جەرلەردە پيكەتتەر وتكىزۋ مۇمكىندىگىن بەكىتۋ ۇسىنىلدى. ال تىيىم سالىنعان ورىندارعا تەك ستراتەگيالىق ماڭىزى بار وبەكتىلەر مەن قاۋىپسىزدىك تەحنيكاسى ەرەجەلەرىن ساقتاۋدى تالاپ ەتەتىن وبەكتىلەر جاتادى. مىسالى, بۇل تەمىرجول, سۋ, اۋە جانە اۆتوموبيل كولىگى وبەكتىلەرى, ماگيسترالدىق قۇبىرلار, بايلانىس جەلىلەرى سياقتى ورىندار.
اتالعان قۇجاتتان جۋرناليستەردىڭ قىزمەتىن رەتتەيتىن بارلىق نورمالار الىنىپ تاستالدى. سونداي-اق ازاماتتاردىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا قاۋىپ تۋعىزۋ, قوعامدىق ءتارتىپ پەن قاۋىپسىزدىكتى بۇزۋ, م ۇلىككە زيان كەلتىرۋ, سونىڭ ىشىندە ارنايى ورىنعا شامادان تىس كوپ جينالۋ بەيبىت جينالىستاردى توقتاتۋ نەگىزدەرى رەتىندە ناقتى بەلگىلەنگەن.
وسىلايشا ءبارى تۇسىنىكتى جانە دەموكراتيالى ءوتتى دەۋگە بولادى. كوپ جۇمىس اتقارىلدى. زاڭ جوباسى كوپتەگەن كەدەرگىگە قاراماستان ەداۋىر جەتىلدى. زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ بارىسىندا ونىڭ قوعامدىق تالقىسىنا جۇرتشىلىق كەڭىنەن بەلسەندى قاتىستى. ازاماتتىق قوعامنىڭ زاڭ جوباسى جۇمىسىنا اتسالىسۋى ليبەرالدى جانە پروگرەسسيۆتى قۇجات دايىنداۋعا مۇمكىندىك بەردى. بۇل ماڭىزدى قۇجاتتىڭ جۇمىسىنان ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى دە قالىس قالعان جوق. حالىقارالىق ساراپشىلار مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى زاڭ جوباسى بارلىق الاڭداردا تولىق, جان-جاقتى تالقىلانعانىن كورسەتتى.
بەيبىت جينالىستار تۋرالى زاڭ قابىلداۋدى ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ءوزى ۇسىندى. مەملەكەت باسشىسى باستاما كوتەرمەسە, جاڭا دەموكراتيالىق رەتتەۋ بولماس ەدى. جاقىن ارادا جاڭا زاڭ قابىلدانىپ, كوپتەگەن ماسەلەنىڭ ءتۇيىنى تارقاتىلادى. بارلىعى قاۋىپسىز ءارى قولايلى بولادى. كوپشىلىك ءۇشىن ميتينگتەر ادەتتەگى ۇيرەنشىكتى جاعدايعا اينالادى. ونى ۋاقىت كورسەتەدى.
كوروناۆيرۋس ىندەتىنىڭ الەگىنەن قاشان قۇتىلارىمىز بەلگىسىز. ەگەر قازىر بۇل زاڭدى قابىلداماسا, وندا بيىل كۇزگە نەمەسە كەلەسى جىلعا قالىپ كەتۋى مۇمكىن. وندا جۇرتتىڭ قىنجىلىسىن تۋدىرعان 1995 جىلعى زاڭنىڭ نورمالارى كۇشىندە قالار ەدى. پوليتسيا نەمەسە باسقا مەملەكەتتىك ورگاندار بولسىن ەسكى زاڭنىڭ نورمالارىنا باعدارلانۋعا ءماجبۇر بولادى. كۇز – ساياسي قاربالاس, پارلامەنتتىك سايلاۋعا دايىندىق كەزەڭى. وعان دەيىن جاڭا زاڭنىڭ قابىلدانۋى وڭ ىقپالىن تيگىزەدى. سوندىقتان وسىنداي ىلگەرى جىلجۋدىڭ بولعانى جاقسى.
مارات باشيموۆ,
ەۋروپالىق قۇقىق جانە ادام قۇقىقتارى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى