تاقىرىپتى ءدال وسىلاي قويۋدىڭ وزىندىك سەبەبى بار. بىلتىر اقمولا وبلىسىندا 71 توتەنشە جاعداي ورىن الىپ, 78 ادام زارداپ شەكتى. وندىرىستەگى ايتىپ كەلگەن اپاتتىڭ كەسىرىنەن 2017 جىلى 13 ادام وپات بولسا, 2018 جىلى 17 ادام كوز جۇمدى. بيىل دا قايعىلى وقيعاعا تولى وقىس جايلار ازايماي تۇر.
وسى دەرەكتەردە ايتىلعان ءار وقيعانىڭ, ءار اپاتتىڭ ءار جاعىندا ادام تاعدىرى بار. ولاردىڭ ارقايسىسى – ءبىر-ءبىر وتباسىنىڭ اسىراۋشىسى, شيەتتەي بالالاردىڭ اسقار تاۋى. وسىنداي ايتىپ كەلەتىن اپاتتان نەگە ساقتانا الماي وتىرمىز. ادام ءومىرى نەلىكتەن ارزانداپ كەتتى؟ ەندى وسى ساۋالدارعا جاۋاپ ىزدەپ كورەلىك.
وقىرمانعا تۇسىنىكتى بولۋى ءۇشىن ەكى وقىس وقيعانىڭ جاي-جاپسارىن جىپكە تىزگەندەي ەتىپ باياندالىق. ەسكى جارانىڭ ورنىن تىرناعىمىز كەلگەندىكتەن ەمەس, جان بالاسىنا دەگەن جاناشىرلىقتى ارتتىرا ءتۇسىرۋ قاجەت بولعاندىقتان. قايعىلى وقيعانىڭ ءبىرى ستەپنوگور قالاسىنداعى زاۆودسكايا اۋدانىندا ورىن العان. كوتەرگىش كراننىڭ جەبەسى ءۇزىلىپ, مۇناراعا قۇلاعان. 17 مەتر بيىكتىك. اينالا تەمىر-تەرسەك, بەتون. ءتىرى قالۋ ءتىپتى دە مۇمكىن ەمەس. 32 جاسار مونتاجشى مەن 45 جاستاعى دانەكەرلەۋشى بىردەي قۇلاعان. العاشقىسى وقيعا بولعان ورىندا اۋىر جاراقاتتىڭ سالدارىنان ءجانتاسىلىم ەتكەن. ال ەكىنشىسىنىڭ كەۋدەسىندە شىقپاعان جانى بار. ايتپەسە ون ەكى مۇشەسىندە ساۋ تامتىق جوق قالپى قالالىق اۋرۋحاناعا جەتكىزىلگەن. ەكى بىردەي ازاماتتىڭ ءبىرى قىر-شىنىنان قيىلىپ, ەكىنشىسى ءومىر بويى مۇگەدەك بولىپ قالۋىنىڭ سەبەبى نەدە؟ كىم كىنالى؟ وسىعان ۇقساس ەكىنشى وقيعا ءبىرجان سال اۋدانىنداعى «كوكشە-تسەمەنت» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ تسەحىندا ورىن العان. وسى تسەحتا جۇمىس ىستەيتىن ورىمدەي جاس جىگىت وپات بولدى. تاعى دا سول ءوندىرىس وشاقتارىندا ەڭبەك قاۋىپسىزدىگىنە قانشالىقتى كوڭىل ءبولىنىپ وتىر دەگەن ساۋال الدىمىزدان شىعادى. ءبىز بۇل ساۋالدى وبلىستىق ەڭبەك ينسپەكتسياسى باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى دۇيسەنبەك بايمۇسىنوۆقا قويدىق.
– بيىل وبلىستا 10 قايعىلى وقيعا ورىن الدى, – دەيدى باسقارما باسشىسىنىڭ ورىنباسارى, – ءبىز ارينە, بولعان جايدى مۇقيات تەكسەرىپ, سەبەبىن انىقتايمىز. جوعارىدا ايتىلعان ەكى وقيعانى تالداپ كورەلىك.
الدىمەن ستەپنوگور قالاسىنداعى «ااEngineerinf Group» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ مونتاجشىسى ك.جيەنجانوۆ پەن ەلەكتر دانەكەرلەۋشىسى ك.بايبەكوۆتەردىڭ وقيعاسىن الايىق. بۇل جەردە تازا جازاتايىم وقيعا. كران مۇناراسىنىڭ قۇلاۋىن ەشكىم كۇنى بۇرىن بولجاپ بىلمەگەن. ال ءبىرجان سال اۋدانىنداعى وقيعا بويىنشا قازىر ارنايى تەرگەۋ جۇمىسى جۇرگىزىلۋدە.
وتكەن وقيعالاردىڭ بارلىعىنىڭ سەبەپ-سالدارى ساراپتالىپ زەرتتەلەتىنى ءسوزسىز. كىنالىلەر جاۋاپقا دا تارتىلار. بىراق ودان وپات بولعان ادام ءومىرىنىڭ ورنى تولا قويا ما؟ دەمەك, ەندىگى ارادا ەڭبەك قاۋىپسىزدىگىنە باسا نازار اۋدارۋ كەرەك. وقىس وقيعالار ورىن العاننان كەيىن وكىنگەننەن گورى, ەڭبەك قاۋىپسىزدىگىن بارىنشا كۇشەيتۋ ءجون ەمەس پە؟! ايتسە دە كەيبىر جۇمىس بەرۋشىلەر وسى ءبىر ماسەلەگە ءالى دە جەتكىلىكتى ءمان بەرمەي وتىر دەپ ايتا الامىز. ويتكەنى, باسقارما باسشىسى ورىنباسارىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا بىلتىر وبلىستا 71 توتەنشە وقيعا ورىن الىپتى. وسى وقيعالاردىڭ سالدارىنان 78 ادام زارداپ شەككەن. سوڭعى ەكى جىلدا 30 ادام قازا تاپقان.
ماسەلەنىڭ ءمانىسى مىنادا, بۇگىندە اقمولا وبلىسىندا ۇزىن-ىرعاسى 13 مىڭنان استام ءارتۇرلى كاسىپورىن مەن ۇيىم بار. وندا 270 مىڭنان استام ادام جۇمىس ىستەيدى. وقىس وقيعا ورىن الماسىن دەسەڭىز, مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتورىنا سەنىم ارتاسىز. ال ينسپەكتوردىڭ اتان تۇيەگە جۇك بولارلىق مىندەتتەمەسى كوپ. وسى ماماندىقتىڭ جەتىسپەۋشىلىگى بۇگىندە ماڭىزدى ماسەلەگە اينالىپ وتىر. جەتىسپەگەننەن كەيىن كاسىپورىندارداعى ەڭبەك قاۋىپسىزدىگىن تەكسەرۋ بارىسىندا ولقىلىقتار بار. مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتورلارى كاسىپورىندار مەن ۇيىمداردىڭ بار بولعانى 5 پايىزعا جۋىعىن عانا تەكسەرىپ شىعۋعا قاۋقارلى. ال قالعاندارىندا قانداي جاعدايدىڭ ورىن الىپ وتىرعانى بەيمالىم. تەكسەرىس بولماعاننان كەيىن كەيبىر كاسىپورىندار مەن مەكەمەلەر دە ەڭبەك قاۋىپسىزدىگىنە جەتكىلىكتى ءمان بەرىلمەيدى. مامان جەتىسپەگەندىكتەن, باسقارما ينسپەكتورلارى جىل ىشىندە نەبارى 500-گە جۋىق كاسىپورىندى عانا تەكسەرىپ, الدىن الۋ جۇمىستارى قالاي جۇرگىزىلىپ جاتقانىمەن تانىسا الادى. ودان باسقا جۇمىستار دا شاش ەتەكتەن. ازاماتتار مەن زاڭدى تۇلعالاردان تۇسەتىن وتىنىشتەردى قارايدى. ولار دا از ەمەس. وتكەن جىلى 1300 ءوتىنىش ءتۇسىپتى. جىل سايىن ورىن الاتىن جۇزدەن استام وندىرىستەگى وقيعالاردىڭ سەبەبىن تەكسەرەدى. 4-5 مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتورى ارنايى تەرگەۋمەن اينالىسادى. ولاردىڭ ارقايسىسىنا 4-5 اۋداننان بەكىتىلگەن. دەمەك, بۇدان شىعاتىن قورىتىندى, مۇمكىندىگى بولسا مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتسياسىن نىعايتۋ.
ورىن العان وقيعالاردى ساراپتاساڭىز, جازاتايىم وقيعالار اسىرەسە اۋىل شارۋاشىلىعى مەن كوممۋنالدىق تۇرعىن ءۇي كاسىپورىندارىندا كوبىرەك. ايتالىق, 2017 جىلى اگرارلىق سەكتوردا 19 وقيعا ورىن السا, 2018 جىلى 10 وقيعا تىركەلگەن. ينسپەكتورلاردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, وقىس وقيعالاردىڭ باسىم كوپشىلىگى تەحنيكانى پايدالانۋ كەزىندە قاۋىپسىزدىك تالاپتارىن, ەڭبەك پەن وندىرىستىك ءتارتىپتى ساقتاماۋدان نەمەسە جۇمىس بارىسىن دۇرىس ۇيىمداستىرماۋدان ورىن الادى. ونىڭ ۇستىنە ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى مەن ەڭبەكتى قورعاۋ ەرەجەلەرى ساقتالا بەرمەيدى. وسىنداي ولقىلىقتاردىڭ سوڭى قىرشىن جاندى قيىپ كەتەتىن قاسىرەتكە سوقتىرۋدا. دەمەك, الداعى ۋاقىتتا ەڭ الدىمەن ەڭبەك قاۋىپسىزدىگىن قاداعالايتىن ينسپەكتسياسى تولىققاندى جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن ونىڭ قۇرامىن كوبەيتىپ, بىلىكتى ماماندارمەن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. سوندا عانا ەل امان, جۇرت تىنىش بولماق.
اقمولا وبلىسى