كارانتين كەدەرگى ەمەس

– وتكەن جىلدىڭ قورىتىن­دىسىن جاساعان كەزدە ءوڭىر باسشىسى عالي ەسقاليەۆ 2020 جىلى وڭىردەگى باستى ەكونوميكالىق باعىت – ينۆەستيتسيا تارتۋ بولاتىنىن ايتقان بولاتىن. ارينە الەمدىك پاندەميا مەن كوروناۆيرۋسكە بايلانىستى ەنگىزىلگەن توتەنشە جاعدايدىڭ وزىندىك اسەرى بار. بىراق مەملەكەتتىك باع­دار­لامالاردى ىسكە اسىرۋ ايا­سىن­دا نەگىزگى نازار پرەزيدەنت تاپ­سىرماسى – ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋ, ينۆەستيتسيا تارتۋ, يمپورت الماستىرۋدى دا­مىتۋ, باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارت­­تىرۋ جانە جاڭا جۇمىس ورىن­­دارىن قۇرۋ ماسەلەسىنە باعىت­تالعان, – دەيدى اكىمنىڭ ورىنباسارى.

اكىمدىك جانىندا ينۆەستي­تسيا تارتۋ, ينۆەستيتسيالىق احۋال­­دى جاقسارتۋ جانە ەكسپورت­تى جىلجىتۋ جونىندەگى وڭىرلىك كەڭەس جۇمىس ىستەيدى. بۇل كەڭەس 2019 جىلى 5 وتىرىس وتكىزسە, بيىل جىل باسىنان بەرى 2 وتىرىسىن وتكىزدى. وسى كەزەڭدە بارلىعى 18 جوبا قولداۋعا يە بولعان. وڭىردە سوڭعى 3 جىلدا نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ين­ۆەس­تيتسيا كولەمى 401,6-دان 584 ملرد تەڭگەگە دەيىن ءوستى, ياعني 1,5 ەسە ارتتى. ارينە ينۆەس­تيتسيانىڭ نەگىزگى ۇلەسى – 70%-ى تاۋ-كەن وندىرىسىنە كەلەدى.

– ءبىز 2020 جىلدى قارقىن­دى باستادىق, 2 ايدىڭ قورىتىن­دىسى بويىنشا نەگىزگى كاپيتال­عا سا­لىنعان ينۆەستيتسيا كولەمى 3 ەسە ارتىپ, 102,6 ملرد تەڭگەنى قۇ­رادى. كارانتين اسەرى شاعىن بيزنەسكە تيگەنىمەن, وبلىس­تاعى ءىرى جانە ورتا جوبالار توقتا­عان جوق. ءبارى جوسپارداعىداي دامۋ­دا. اكىمدىك تاراپىنان كاسىپ­كەرلەرگە بارىنشا كومەك جاسالىپ جاتىر, – دەيدى م.مانكەەۆ.

ءوڭىر ەكونوميكاسىنا قۇ­يىلعان ينۆەستيتسيا ىشىندە نەگىز­گى كاپيتالعا سالىنعان شەتەلدىك ينۆەستيتسيانىڭ ۇلەسى 91,3%-دى قۇرايدى. باتىس قازاقستان وبلىسى نەگىزگى كاپيتالعا سالىن­عان ينۆەستيتسيالاردىڭ جالپى كولەمىندەگى شەتەلدىك ينۆەستيتسيا ۇلەسى بويىنشا رەسپۋبليكادا 1-ورىن الادى.

جاسىراتىنى جوق, اكىمدىك وڭىردەگى ءىرى جوبالارعا كوبىرەك كوڭىل بولەدى. ويتكەنى ءار ءىرى جوبانىڭ اينالاسىنا كلاستەرلىك ورتا پايدا بولادى. ياعني ءىرى جوبالاردا جۇمىس ورنى سانى كوپ ءارى ول جوبانىڭ قاسىندا جاناما جۇمىس ىستەيتىن شاعىن جانە ورتا بيزنەس نىسانى كوبە­يەدى. سوندىقتان اكىم­دىك­تىڭ اپتالىق كەڭەسىندە ءىرى جوبا­لاردىڭ ورىندالۋ بارىسى ۇنەمى تالقىلانىپ, بولەك قاراستىرىلىپ وتىرادى. وسى­نىڭ ناتيجەسىندە 2019 جى­لى وڭىردە قۇنى 354,2 ملرد تەڭ­گەگە باعالانعان 10 ءىرى جوبا پاي­دالانۋعا بەرىلگەن.

جالپى, بۇگىندە وبلىستا جالپى قۇنى 2,4 ترلن تەڭگە بولاتىن 126 جاڭا ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. بۇل جاڭادان 2 مىڭنان استام جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەر­دى. سونىڭ ىشىندە بيىل 370 ملرد تەڭگە يگەرىلىپ, 1600 ادامعا جۇمىس بەرەتىن 102 جوبا ىسكە قوسىلماق.

– بۇل جوبالاردىڭ ىشىندە «كۇبىلەي» كومپانياسىنىڭ قۇنى 700 ملن تەڭگە بولاتىن تەرى وڭدەۋ تسەحى, ورال جىلىجاي كومبيناتىنىڭ قۇنى 7 ملرد تەڭگە بولاتىن جىلىجاي كەشەنى جاقىندا جۇمىسىن باستايدى, – دەيدى م.مانكەەۆ.

بۇعان قوسا ورال ترانسفورماتور زاۋىتى ترانسفورماتورلار ءۇشىن پانەلدىك رادياتورلار ءوندىرىسىن بيىل ىسكە قوسادى. بۇل جوباعا 4 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا قۇيىلعان. «كۆانت» جشس-نىڭ 2 ملرد تەڭگە كولەمىندە ينۆەستيتسيا سالعان جيھاز فابريكاسى دا بيىل كىرىسەدى. ال ۇلىبريتانيا, اقش, نيدەرلاند 425 ملرد تەڭگە كولەمىندە ينۆەستيتسيا قۇيعان قاراشىعاناق قايتا وڭدەۋ كەشەنىنىڭ گازىنا ءوندىرىس شەكتەۋلەرىن جويۋ جوباسى 2021 جىلى جۇزەگە اسادى. مۇنىڭ ءبارى ءوڭىردىڭ ەكىنشى تىنىسىن اشىپ, ەكونوميكانى جاڭا بەلەسكە شىعارادى دەگەن سەنىم بار.

وبلىسقا ينۆەستيتسيا تارتۋ جانە ءىرى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن تەرەكتى اۋدانىنداعى اقسۋات ستانساسىندا 281 گا جەر ءبولىنىپ, يندۋستريالىق ايماق قۇرۋ جوسپارلانعان. ايماق­تىڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىز­دەمەسى, جوبالىق-سمەتا­لىق قۇجاتتاماسى ءازىر. جوبا­عا مەملەكەتتىك ساراپتاما جۇر­گىزىلدى. سونىمەن قاتار بيىل بۇل جەردە 1,7 ميلليارد تەڭگە­گە ينف­را­قۇرىلىم جۇرگىزۋ ماقۇلداندى.

يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى وڭىردە وڭدەۋ ونەركاسىبىن دا­مىتۋعا باعىتتالعان. «بيز­نەس­تىڭ جول كارتاسى-2025» باع­دار­­لاماسى اياسىندا 947 كا­سىپ­كەر­دىڭ جوباسىنا مەملە­كەتتىك قول­داۋ شارالارى جاسالىپ, جالپى كولەمى 124,2 ملرد تەڭگەگە نەسيە مەن ينفراقۇرىلىم قام­تىل­عان. بۇگىنگى تاڭدا نەسيە سوماسى 1 713 ملن تەڭگە بولاتىن 55 جاڭا جوبانىڭ پايىزدىق مول­­شەر­لەمەسىن سۋبسيديالاۋ ما­قۇل­­­داندى, تولەمدەر 220,6 ملن تەڭ­گەنى قۇرادى. بۇل – ۇلكەن كومەك.

– وتكەن جىلى «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسىن» دامىتۋ جونىندەگى جوبا ىسكە قوسىلدى, بۇل باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ­داعى كەدەرگىلەردى جەدەل انىق­تاۋ جانە جويۋ ماقساتىندا جوبا­­­لىق كەڭسە قۇرىلدى. ونىڭ قۇرا­مىنا جەرگىلىكتى اتقا­رۋ ورىندارى, «دامۋ» اق, كاسىپ­كەر­لىك قاۋىم­داستىق وكىل­دەرى كىردى. جو­با­لىق كەڭسە بيزنەس-جوس­پار­دى ازىرلەۋدەن باس­تاپ قار­جىلان­دىرۋعا دەيىن سۇيە­مەل­دەۋدى جۇزەگە اسىرادى, جوبا­لاردىڭ تۇراقتى موني­تورينگىن جۇرگىزەدى, – دەيدى اكىم ورىنباسارى.

جوبالىق كەڭسە بۇگىندە جالپى قۇنى 27,7 ملرد تەڭگە بولاتىن 196 جوبانى قاداعالاپ وتىر. سونىڭ ىشىندە 8,8 ملرد تەڭگەلىك 139 جوبا ماقۇلداندى. تاعى 3,7 ملرد تەڭگە كولەمىندەگى 37 جوبا قارالۋ ۇستىندە.

ادەتتە كەز كەلگەن ەكونو­ميكا­لىق داعدارىستىڭ «جاتىرىندا» جاڭا ورلەۋ, تىڭ سەرپى­لىستىڭ «ۇرىعى» دامي باستايدى. بۇل ءۇشىن ەكونوميكانىڭ العى­شارتتارى دۇرىس جاسالۋى, دامۋدىڭ ىرگەتاسى دۇرىس قالا­نۋى كەرەك. باتىس قازاقستان وڭىرىندە وسىعان كوڭىل ءبولىنىپ جاتىر.

باتىس قازاقستان وبلىسى