شەكتەۋ شارالارى قاتاڭ ساقتالۋى ءتيىس

28 ناۋرىز كۇنى ساعات 00:00-دەن باستاپ نۇر-سۇلتان مەن الماتى قالالارىندا ۇيدەن شىعۋعا شەكتەۋ قويىلدى. وسى­عان بايلانىستى مينيستر ەڭ الدىمەن كوشەدە ءجۇرۋ تالاپتارىنا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, قوعامدىق كولىككە, تاكسي, تاماق جەتكىزۋ قىزمەتتەرىنە سانيتارلىق تالاپتاردى قاتاڭ ساقتاۋ ءۇشىن تسيركۋليار جاسالادى. تۇرعىندار تەك ازىق-ت ۇلىك, ءدارى الۋعا نەمەسە جۇمىسقا بارۋ ءۇشىن عانا سىرتقا شىعا الادى. ال بۇگىننەن, ياعني 30 ناۋرىزدان باس­تاپ مەكەمەلەردىڭ باسىم كوپشىلىگى جۇمىسىن توقتاتادى. «كوشەدە پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى توقتاتىپ, قاي­دا بارا جاتقانىڭىزدى سۇراسا, وعان تۇسىنىستىك تانىتىپ, جاۋاپ بەرۋ كەرەك. جۇمىسقا شا­قىر­عاندى راستاۋ ءۇشىن سىزدە تىكەلەي باسشىنىڭ نەمەسە كادر ءبولىمى قىزمەتكەرىنىڭ تەلەفون ءنومىرى بولعانى ءجون. ازىق-ت ۇلىك دۇكەندەرى مەن ءدارىحانا­لار ادەتتە تۇرعىن ۇيلەرگە جاقىن ورنالاسادى. سوندىقتان پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى تۇرعىنداردىڭ قاجەتتى زاتىن ساتىپ الىپ, ۇيگە قايتقانىن باقىلاۋى مۇمكىن. وعان دا تۇسىنىستىك تانىتۋ قا­جەت», دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.

ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, قو­عام­دىق كولىك جۇمىسىن رەت­تەۋ­دى  دە اكىمدىكتەر قايتا قاراپ جاتىر. جاعدايعا قاراي كولىك قوزعالىسى دا شەكتەلۋى مۇمكىن. «ازاماتتار ءۇي جانۋارلارىن ءۇيدىڭ جانىندا سەر­ۋەندەتە الادى. ال ەگەر ازاماتتار باسقا سەبەپتەرمەن شىققان بولسا, وندا الدىمەن ەسكەرتۋ, ودان كەيىن 26 500 تەڭگە مولشەرىندە ايىپپۇل سالىنۋى نەمەسە 15 تاۋلىككە دەيىن اكىمشىلىك قاماۋعا الىنۋى مۇمكىن.

پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى حاتتاما تولتىرىپ, ءىستى سوت قارايدى», دەگەن داۋرەن اباەۆ توتەنشە جاع­داي كەزىندە بيلىك وكىلىنىڭ زاڭدى تالا­بىنا باعىنباعانداردىڭ قىل­مىستىق جاۋاپ­كەرشىلىككە تارتىلاتىنىن ەسكەرتتى.

سونداي-اق د.اباەۆ COVID-19 ۆيرۋسىن جۇقتىرىپ قايتىس بولعان ازاماتتى جەرلەۋ بويىنشا قاتاڭ ساقتالۋى كەرەك ەرەجەلەر كورسەتىلگەن باس ساني­تارلىق دارىگەردىڭ رەسمي قاۋلىسى شىعا­تىنىن, قازاقستان مۇسىلماندار ءدىني باسقارماسى مەن پراۆوسلاۆيە شىركەۋى ءتيىستى ءپاتۋا مەن ەسكەرتپەلەر ازىرلەگەنىن جەتكىزدى.  

بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىنىڭ قاشىقتان جۇمىس ىستەۋگە كوشۋى كەرەكتىگىن ايتىپ, ءجۋرناليستىڭ قالادا جۇمىس بابىمەن ءجۇرۋى ءۇشىن قىزمەتتىك كۋا­لىگى جانە رەداكتسيالىق تاپ­سىر­ما تۋرالى انىقتامانى الىپ ءجۇ­رۋى كەرەك ەكەنىن ايتقان مينيستر: «انىقتامانى تەلەفوننان دا كورسەتۋگە بولادى», دەدى. ال دارىگەرگە كورىنۋى كەرەك ازامات­تار اۋرۋحاناعا بارا الادى. كاران­تيندىك شارالار حا­لىق­­­تىڭ امان­دىعى ءۇشىن ەن­گىزى­­لىپ جاتقا­نىن تۇسىندىرگەن د.اباەۆ ازامات­تار­دىڭ ەنگىزىلگەن شەكتەۋلەردى جاۋاپ­كەر­شىلىكپەن ورىنداۋى كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى.

ال پرەزيدەنتتىڭ بانكتەر مەن ميكروكرەديتتىك ۇيىمدارعا قارىز بويىنشا ايىپپۇلدار مەن وسىمپۇلدارعا تىيىم سالۋ تۋرالى تاپسىرماسىنا توقتالعان مينيستر: «قازىرگى ۋاقىتتا قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى, قازاقستان قارجىگەرلەر قاۋىمداستىعى, ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر جانە ميكروقارجى ۇيىم­دارى حالىقتى قولداۋ بويىنشا ءتيىستى شارالاردى ازىرلەپ بەكىتتى. قارىز الۋشىلار ءۇشىن تولەم مەرزىمى 2020 جىلدىڭ 16 ناۋرىزى مەن 15 ماۋسىمى ارالىعىندا كەيىنگە شەگەرىلەدى. قارىز بو­يىنشا تولەمدەردى كەيىنگە شەگەرۋ مۇمكىندىگى وسىعان مۇقتاج ادامدارعا بەرىلمەك», دەدى.

ياعني مۇنىڭ قاتارىنا كاران­تين­گە بايلانىستى جۇمىسى­نان ايىرىلعان, جالاقى ساقتال­ماي­تىن دەمالىستا بولعان, جال­اقى­سى كەمىگەن نەمەسە توقتاپ قال­عانداردى ەنگىزۋگە بولادى. ال شەگەرۋ شاراسى رەسمي تۇردە تىركەلگەن جۇمىسسىزدار, ااك الۋشىلار جانە حالىقتىڭ الەۋمەتتىك ءالسىز توپتارى ءۇشىن  قوسىمشا قۇجاتتارسىز جۇزەگە اسادى. نەسيەلىك ۇيىمدار اتالعان تۇلعالاردىڭ تىزىمدەرىن كرەديتتىك بيۋرولاردان الادى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, ساتىلعان تاۋارلارى مەن قىزمەتتەر كولەمىنىڭ ازايۋىنان قارجىلىق جاعدايى ناشارلاسا, تۇتىنۋشىلارى تولەمدەردى كەشىكتىرسە كاسىپكەرلەر دە بۇل شارانىڭ يگىلىگىن كورەدى.

بۇدان بولەك توتەنشە جاعداي بويىنشا قايىرىمدىلىق قارا­جاتى جينالاتىن «Birgemiz» قوعامدىق قورى بارلىق شىعىندار تۋرالى ەسەپ بەرەتىنىن جەتكىزگەن مينيستر: «Birgemiz» قورىنا تۇسكەن قاراجات تۋرالى كۇن سا­يىن اقپارات بەرىلىپ جاتىر. قازىر كورسەتىلەتىن كومەك تۇرلەرى مەن كومەك الۋشىلاردىڭ ساناتتارىن, ازاماتتاردىڭ تىزىمدەرىن انىقتاۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. سونىمەن بىرگە قوردىڭ جاڭادان قۇرىلعان ۆەب-سايتىندا بارلىق شىعىندار مەن چەكتەر كورسەتىلىپ, تۇتاس ەسەپتىك اقپارات جاريالانادى», دەدى.

د.اباەۆ ءۇندىستاننىڭ 15 ساۋىر­گە دەيىن شەكاراسىنىڭ جا­بىلۋى­نا بايلانىستى قازاق­ستان­نىڭ 76 ازاماتى سول ەلدە قالىپ قويعانىن, ولاردى ەلگە قايتارۋ­دىڭ جولدارى قاراستى­رىلىپ جات­قانىن دا اتاپ ءوتتى.

ىندەتتىڭ ەلىمىزدە ورشۋىنە بايلانىستى سەنبى كۇنى ۇندەۋ جاريالاعان اقپارات جانە قوعام­دىق دامۋ ءمينيسترى حالىقتى بەيقامدىققا سالىنباي, كارانتين ەرەجەلەرىن قاتاڭ ساقتاپ, ۇيدەن شىقپاۋى كەرەك ەكەنىن تاعى دا ەسكەرتتى. «وزدەرىڭىز كورىپ وتىرسىزدار, ىندەت تارالۋى ۇدەپ بارادى. ءبىر تۇندە 40-تان اسا ادامنىڭ انىقتالعانى – الاڭ­داتاتىن جاعداي. قازىر ۆيرۋس جۇقتىرعانداردىڭ سانى 204-كە جەتتى. 1899 ادام ستاتسيونارلىق كارانتيندە. 3 جارىم مىڭنان استامى ءۇي كارانتينىندە. 6 مىڭنان اسا ادام اۋىرعاندارمەن بايلانىستا بولعان. ولاردىڭ 95%-ى انىقتالدى. قازىر ءبىز وتە كۇردەلى كەزەڭدە تۇرمىز. ۆيرۋس تارالۋىن باقىلاي الماي قالۋ قاۋپى تۋىنداپ وتىر. يتاليادا ءبىر كۇندە 969 ادام قايتىس بولعان. ونىڭ بارلىعى ساقتىق شاراسىنا سالعىرت قاراعاننىڭ سالدارى. بۇل جاعداي بارلىعىمىزعا ساباق جانە ەسكەرتۋ بولۋى كەرەك.  كوروناۆيرۋس, اسىرەسە جاسى ۇلكەن ادامدارعا قاۋىپتى. ولاردىڭ ىشىندە ءبارىمىزدىڭ اتامىز بەن اجەمىز, اكەمىز بەن انامىز بار. ءوزىمىز ءۇشىن قورىقپاساق تا, ەڭ بول­ماسا, سول ۇلكەندەرىمىزدى وي­لايىق», دەدى داۋرەن اباەۆ.

كەيبىر ادامدا اۋرۋ بەلگىسى بىردەن بىلىنبەۋى مۇمكىن. ون­داي ادام ۇيدە وتىرماسا, ءوزى بىل­مەي باسقالارعا جۇقتىرادى. وسىلايشا ونداعان وتباسىنىڭ وبالىنا قالۋىڭىز مۇمكىن. وسىن­دايدان ساق بولۋدى ايتقان مينيستر قازىر ەلىمىزدە شەتەلگە شىقپاي-اق اۋرۋ جۇقتىرعانداردىڭ سانى كوبەيىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى. «بۇل دەگەنىمىز – اۋرۋ كەز كەلگەن جەردە جۇعۋى مۇمكىن. قوناقتا, تۋىستاردىڭ ۇيىندە, ليفتىدە, اۆتوبۋستا, كەزەكتە تۇرعاندا. الايدا كوپ ادامنىڭ بۇل ەس­كەرتۋ­لەرگە سالعىرت قاراي­تىنىن كورىپ وتىرمىز. مىسالى, كەشە ءبىر كۇننىڭ وزىندە توتەنشە جاعداي تالاپتارىن بۇزعانى ءۇشىن 237 ادام جاۋاپقا تارتىلعان. ونىڭ 74-ءى قاماۋعا الىندى. بۇل بەيقامدىق اۋرۋحانادا ناۋقاس­تارعا ورىن جەتپەۋىنە اكەلۋى مۇم­كىن. بۇعان جول بەرۋگە بولمايدى. سوندىقتان ءوزىمىزدى, جاقىن­دارى­مىزدى ساق­تايىق», دەدى ول.

حالىقتى جۇمىستى, كرەديتتى, بيزنەستى ۋايىمداماۋعا شا­قىر­عان مينيستر مەملەكەت بارى­نە كومەكتەسەتىنىن ايتتى. «زەينەت­كەرلەرگە ءدارى اپارۋعا, مۇقتاج جاندارعا ازىق-ت ۇلىك جەتكىزۋگە كومەكتەسەمىز. بۇعان دەيىن بىرنەشە رەت ايتقانىمىزداي, جۇ­مىستان بوساعان نەمەسە اقى تولەنبەيتىن دەمالىسقا شىققان­دار تولەم الادى. بۇگىنگى تاڭدا, ۇكىمەت الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك ساتىپ الۋعا رەزەرۆتەن 14,7 ملرد تەڭگە ءبولدى. وعان قوسا دارىگەرلەرگە, پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنە جانە كوروناۆيرۋسپەن كۇرەسىپ جاتقان ادامدارعا جەكە قورعانىس قۇرالدارىن ساتىپ الۋ ءۇشىن 21,4 ملرد تەڭگە ءبولىندى», دەگەن د.اباەۆ نۇر-سۇلتان, الماتى, شىمكەنت قالالارى مەن وبلىس اكىمدىكتەرىنە جەكە قورعانىس قۇرالدارىن, ءدارى جانە مەديتسينالىق قۇرالدار ساتىپ الۋعا 10,7 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعانىن حابارلادى. سونداي-اق سالىق تەكسەرۋلەرى مەن اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار بويىنشا ىستەردى قاراۋ توقتاتىلعان. ونىڭ ايتۋىنشا, سالىق دەكلاراتسياسىن تاپسىرۋ مەرزىمى 31 ناۋرىزدان 30 ساۋىرگە دەيىن ۇزارتىلدى.

ال كەشەگى وتكەن ونلاين بريفينگتە داۋرەن اباەۆ جاعدايدىڭ كۇردەلى ەكەنىن تاعى دا ەسكە سالدى. ء«بىزدىڭ ماقساتىمىز ۇرەي تۋعىزۋ نەمەسە قورقىتۋ ەمەس. كارانتين ءتارتىبىن ساقتاۋدىڭ وتە ماڭىزدى ەكەنىن تاعى دا ەستەرىڭىزگە سالامىز. جاعداي كۇردەلى. بىراق اعايىن, دەنساۋلىقتان قىمبات نە بار؟ ۆيرۋستىڭ الەمدە قالاي ءورشىپ جاتقانىن كورىپ وتىرعان شىعارسىزدار. مىسالى, نيۋ-يوركتە كوروناۆيرۋستان ءار 17 مينۋت سايىن ءبىر ادام قايتىس بولۋدا. اۋىرعانداردىڭ جالپى سانى الەمدە 600 مىڭنان استى. ءولىم كورسەتكىشى – 4,6%. بۇل – جوعارى كورسەتكىش. بىزدە سوڭعى تاۋلىكتە توتەنشە جاعداي ءتارتىبىن بۇزعانى ءۇشىن 124 ادام جاۋاپقا تارتىلعان. زاڭسىز جوعارى باعادا ساتىلىپ جاتقان 40 مىڭ ماسكا مەن 2 مىڭ ليتردەن استام انتيسەپتيك تابىلدى», دەگەن مينيستر ءتارتىپ بۇزعانداردىڭ اراسىندا دارىگەرلەردىڭ جۇمىسىن تەكسەرگىسى كەلگەن ءبىر ازاماتتىڭ Damumed پورتالىندا وزىندە كوروناۆيرۋس بەلگىسى بار دەپ وتىرىك مالىمەت كورسەتكەنىن ايتتى. دارىگەرلەردىڭ ونسىز دا ۇيىقتاماي, ۇيلەرىنە قايتپاي, بار جانىن سالىپ جۇمىس ىستەپ جاتقانىن جەتكىزگەن د.اباەۆ ولاردىڭ ءار مينۋتى باعالى, ءار سەكۋندى ساناۋلى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋ­مەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى توتەن­شە جاعداي كەزىندە تابىسىنان ايى­رىلعاندارعا مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورىنان (ماسق) جاڭا الەۋمەتتىك تولەم تاعايىندالاتىن ازاماتتاردىڭ ءتىزىمىن كەڭەيتتى جانە ونى تاعا­يىنداۋ شارتتارىن جەڭىلدەتتى. وسىنى حابارلاعان مينيستر ماس­كا ماسەلەسىنە تاعى دا توقتالدى. «قازىر ءبىر كۇندە ميلليونعا جۋىق ماسكا شىعارىلۋدا. ونىڭ 70%-ىن – تىگىن كومپانيالارى, 30%-ىن فارماتسەۆتيكالىق كومپانيالار تىگۋدە. ادەيى الىپساتارلىق ارە­كەتتەر جاسالماسا, ماسكا تاپشى­لىعى بولماۋى كەرەك. وعان ءوندىرىس قۋاتى تولىقتاي جەتەدى», دەدى ول.

ايتا كەتەيىك, كەشە كەشكى اق­پارات بويىنشا ەلىمىزدە جۇقپالى دەرتتى جۇقتىرعانداردىڭ سانى 271 ادامعا جەتىپ وتىر. اتاپ ايتقاندا, نۇر-سۇلتاندا – 166, الماتىدا – 67, قاراعاندىدا – 7, الماتى وبلىسىندا 4 جاعداي تىركەلدى. اقمولا جانە اتىراۋ وبلىسىندا – 6, جامبىل وبلىسىندا 3 جاعداي راستالسا, شىمكەنت قالاسى, شىعىس قازاقستان, قىزىلوردا, باتىس قازاقستان وبلىستارىندا 2 جاعدايدان تىركەلدى. ال پاۆلودار, سولتۇستىك قازاقستان, ماڭعىستاۋ, اقتوبە وبلىستارىندا 1 ناۋقاستان انىقتالىپ وتىر. جالپى العاندا, 20 پاتسيەنت جازىلىپ شىقتى.