كەزىندە باتىس قازاقستان وبلىسى, تايسويعان وڭىرىندە كەڭەس ۇكىمەتىنىڭ ورناۋىنا قارسى بولىپ, «باندى» اتانعان اتاقتى قۇنىسكەرەي قوجاحمەت ۇلى تاعدىرىن سۋرەتتەگەن جازۋشى مارات ءماجيتوۆتىڭ «قۇنىسكەرەي» اتتى جاڭا رومانىن قۇنىعا, باس كوتەرمەي وقىپ شىقتىم. ەڭ الدىمەن, بولە-جارا ايتارىم, رومان سيۋجەتى قاتەرلى, قاندى وقيعاعا تولى, ءتىلى كوركەم. ارىستان جۇرەك قاھارماننىڭ اۋىر دا, ازاپتى ءومىر جولى بىردە كۇيىندىرىپ, بىردە ءسۇيىندىرىپ, مەنى ءبىر ءسات تە بەي-جاي قالدىرمادى. مۇنى روماندى وقىعان ءار وقىرماننىڭ دا ەرەكشە سەزىنەرى انىق.
كەزىندە باتىس قازاقستان وبلىسى, تايسويعان وڭىرىندە كەڭەس ۇكىمەتىنىڭ ورناۋىنا قارسى بولىپ, «باندى» اتانعان اتاقتى قۇنىسكەرەي قوجاحمەت ۇلى تاعدىرىن سۋرەتتەگەن جازۋشى مارات ءماجيتوۆتىڭ «قۇنىسكەرەي» اتتى جاڭا رومانىن قۇنىعا, باس كوتەرمەي وقىپ شىقتىم. ەڭ الدىمەن, بولە-جارا ايتارىم, رومان سيۋجەتى قاتەرلى, قاندى وقيعاعا تولى, ءتىلى كوركەم. ارىستان جۇرەك قاھارماننىڭ اۋىر دا, ازاپتى ءومىر جولى بىردە كۇيىندىرىپ, بىردە ءسۇيىندىرىپ, مەنى ءبىر ءسات تە بەي-جاي قالدىرمادى. مۇنى روماندى وقىعان ءار وقىرماننىڭ دا ەرەكشە سەزىنەرى انىق.
جازۋشى م.ءماجيتوۆ كەيىپكەرىن اسىرەلەۋگە, ارتىق دارىپتەۋگە بارمايدى, كەرىسىنشە, سول زامان-كەزەڭنىڭ شىندىعى اياسىندا, ناقتى دەرەكتەر نەگىزىندە سۋرەتتەپ, قۇنىسكەرەيدىڭ ەركىندىكتى, ادىلدىكتى سۇيەتىنىن, وزبىرلىققا, وكتەمدىككە جانى قاس ەكەنىن, ادىلەتسىزدىككە توزبەيتىنىن, سول جولدا نەدەن دە بولسا تايىنبايتىنىن شەبەر كورسەتە العان. ونىڭ ءاربىر ءىس-ارەكەتىنەن, ارمان-مۇددەسىنەن بۇكىل قازاق حالقىنىڭ بەيبىتسۇيگىش, ءور دە نامىسقوي, ارمانشىل بەينەسىن تانىعانداي بولامىز.
روماندا قاندى وقيعا كوپ بولعانىمەن ەرەكشە كوڭىل اۋدارار, جان دۇنيەڭدى وزىنە باۋرار جاي – قۇنىسكەرەيدىڭ بويىندا ەرلەرگە ءتان قاسيەت مول. ول قۇرالايدى كوزگە اتقان مەرگەن, الىپ كۇشتىڭ عانا ەمەس, اقىل-ويدىڭ دا يەسى. ەل, جەر جاعدايىن جاقسى بىلەدى. تاريحتان دا, ساياساتتان دا حاباردار. ونى قىزىلدار بارىنشا جەك كورگەنىمەن, حالىق قولدايدى. نە ءۇشىن «باندى» اتانىپ جۇرگەنىن دە تۇسىنەدى.
ءسوزىمىز دالەلدى بولۋ ءۇشىن مىنا سويلەمدەرگە نازار اۋدارالىق. «كەلەسى ۇيدەن ۇزىن بويلى, تارامىس دەنەلى قارت شىعىپ, بۇلاردى قارسى الادى. باسىنا ەسكى سەڭسەڭ بوركىن قوقىرايتا كيگەن, قولىندا تاياعى بار ول شىرت تۇكىرىپ قويىپ, ەكەۋى سالەم بەرىپ ۇلگەرگەنشە:
– ءيا, جىگىتتەر, مانادان بەرى قاراپ تۇرمىن, جۇرىستەرىڭ سۋىت سياقتى, كيىك قۋىپ جۇرگەن جوقپىسىڭدار. مىلتىقتارىڭ بار عوي, – دەپ كەكەسىندەۋ سويلەدى.
– دۇرىس ايتاسىز, اقساقال, ادامنىڭ كيىگى باندى قۇنىسكەرەيدى قۋىپ ءجۇرمىز, – دەدى ءالىم قارتقا قوس قولىن ۇسىنىپ.
قارتتىڭ ءجۇزى كوپە-كورىنەۋ سۇرعىلت تارتتى. ونسىز دا دالانىڭ سۇرلەۋ جولىنداي قيعاش-قيعاش ءاجىم تۇسكەن ماڭدايى تىرجيىپ, ءاجىمى كوبەيە ءارى تەرەڭدەي ءتۇستى. سىعىرايعان كوزىندە جالت ەتكەن جاعىمسىز دا, اشۋلى كورىنىس پايدا بولىپ, لەزدە ءسوندى. اقسەلەۋ, سيرەكتەۋ مۇرت باسقان جىمىڭقى ەرنى ءدىر-ءدىر ەتە قالدى. سالالى ساۋساقتارى ءتۇيىلىپ, دەرەۋ جۇدىرىققا اينالىپ بارا جاتتى.
– ادام كيىككە اينالعان زامان عوي, شىراعىم, بىراق جولبارىستىڭ وزىنە قارسى شاباتىن كيىكتە دە جۇرەكتى تەكە بار».
بۇل ۇزاقتاۋ ءۇزىندىنى ادەيى كەلتىرىپ وتىرمىز. مۇندا حالىق وكىلى اق ساقالدى قاريانىڭ قىزىل بەلسەندىنى جاقتىرماي, قۇنىسكەرەي ەردى ۇناتاتىن كوڭىل-كۇيى تاماشا بەينەلەنگەن. اسىرەسە, جازۋشىنىڭ قارتتىڭ بەت قۇبىلىسىنداعى وزگەرىستەردى سۋرەتتەۋ ارقىلى ونىڭ ىشكى الەمىندەگى ارپالىستى سۇڭعىلا بايقامپازدىقپەن كوز الدىمىزعا جاندى ەلەستەتە العان. ءسويتىپ, ونىڭ قىزىل بەلسەندىلەردى جەك كورەتىنىن, كەرىسىنشە, دالا تاعىسىنداي ەركىن, ەركە وسكەن, ەرجۇرەك قۇنىسكەرەيگە بۇيرەگى بۇراتىنىن تاماشا اڭعارتقان.
ومىردە نە كوپ, وقيعا كوپ. ونى سۋرەتكەرگە ءتان شەبەرلىكپەن سۋرەتتەۋ قيىننىڭ قيىنى. ول ءۇشىن كىم بولماسىن تابيعاتىنان سۋرەتكەر بولۋى كەرەك. ونسىز جۇرت جۇرەگىن جاۋلاپ الۋ قيىن. بۇل رەتتە م.ءماجيتوۆتى سۋرەتكەر جازۋشى دەپ تولىعىمەن ايتا الامىز. وعان ونىڭ ءار قۇبىلىسقا جان ءبىتىرىپ, قۇنىسكەرەي تاعدىرىن وزىندىك تىنىس-تىرشىلىگىمەن كوز الدىمىزعا بار بولمىسىمەن ەلەستەتە سۋرەتتەۋى دالەل. اسىرەسە, اۆتوردىڭ قۇمدى دالا بەينەسىن نەگىزگى تارتىس ءتورى رەتىندە وزىنشە بەينەلەۋى ۇلكەن جەتىستىك.
راس, بىزدە بايانداۋعا قۇرىلعان شىعارمالار دا بار. ءادىلىن ايتساق, ول كوركەم تۋىندى ەمەس. ال «قۇنىسكەرەي» – كوركەم تۋىندى.
ەندى روماننىڭ باس كەيىپكەرى بەينەسىنە كەلسەك, ول ءوز بيىگىندە كورىنە العان. جازۋشى ۇساق, حاراكتەر سىرىن اشپايتىن وقيع