الەم جاڭا ءدارىنى جارىسا ىزدەۋدە

دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ دەرەكتەرىنە قاراعاندا بۇگىنگى كۇنى كوروناۆيرۋستى الەمبويىنشا 531 مىڭنان استام تۇرعىن جۇقتىرىپ, ونىڭ 24 مىڭنان استامى قايتىس بولعان. بۇل ىندەت كۇننەن-كۇنگە كۇش الىپ كەلە جاتقاندىقتان الەم عالىمدارى ۆيرۋسقا قارسى تۇراتىن ءدارى تابۋ ءۇشىن جانتالاسىپ جاتىر. مىسالى, سيەتل قالاسىنداعى اللەرگيا جانە ينفەكتسيالىق اۋرۋلار ۇلتتىق ينستيتۋتى كوروناۆيرۋسقا قارسى ەگىلەتىن جاڭا ءدارىنى سىناقتان وتكىزۋ ءۇشىن ەرىكتىلەردى ىزدەۋدە. سىناققا 45 ادام قاتىسادى جانە ولاردىڭ ارقايسىسىنا اراعا 28 كۇن سالىپ ەكى مارتە ءدارى ەگىلەدى. سوسىن جىل بويىنا دارىگەرلەردىڭ قاداعالاۋىندا بولادى. بۇل ۆاكتسينانى ماسساچۋسەتس شتاتىنداعى ۇلتتىق ينستيتۋت Modern كومپانياسىمەن بىرلەسىپ جاساعان. عالىمدار بۇل ءدارى ىندەت جۇقتىرعانداردىڭ اراسىندا اجال قۇشاتىنداردىڭ سانىن ازايتادى جانە ناۋقاستاردىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتادى دەگەن سەنىمدە.

جاپونيانىڭ Takeda Pharmaceutical كومپانياسى دا بۇل ىندەتكە قارسى ۆاكتسينا تابۋعا كىرىسىپ كەتكەنىن جاريالادى. ال, ورىس عالىمدارى بۇل ءدارىنى ءۇش ايدا تابۋعا بولاتىنىن ايتقان بولاتىن. جالپى العاندا كوروناۆيرۋسقا قارسى ەم تابۋ ىسىمەن الەمنىڭ 66 كومپانياسى بەل شەشىپ اينالىسۋدا. جاپون ماماندارى قان پلازماسىنان ءدارى جاساۋ ءىسىن باستاپ كەتتى. بۇل ءۇشىن وسى ىندەتتەن جازىلعان جانداردىڭ قان پلازماسى قاجەت. ويتكەنى ينفەكتسيادان جازىلعان جانداردىڭ قانىندا وسى ۆيرۋسقا قارسى تۇراتىن, ۆيرۋستى السىرەتەتىن يممۋندىق قۇرام بار ەكەن.

عالىمدار وسى ۆيرۋسقا شالدىققان ناۋقاستاردى ەمدەۋ كەزىندە «فاۆيپيراۆير» (Favipiravir, سونداي-اق, «اۆيگان», ت-705 نەمەسە «فاۆيلاۆير» اتاۋلارىمەن دە بەلگىلى) ءدارىسى وڭ ناتيجە بەرگەنىن ايتۋدا. كوروناۆيرۋس جۇقتىرعان جانداردىڭ ىشىندە وسى ءدارىنى پايدالانعانداردىڭ جاعدايى جاقسارىپ, قىزۋى تومەندەپ, قىسقا ۋاقىت ىشىندە جازىلىپ كەتكەن. ءتىپتى, ورتا ەسەپپەن العاندا ەم باستالعاننان كەيىن ءتورت كۇننىڭ ىشىندە ناۋقاستاردىڭ ۆيرۋسقا تاپسىرعان ساراپتاماسى تەرىس ناتيجە بەرىپ, 11 كۇننىڭ ىشىندە دەرتىنەن ايىققان. وسى ءدارىنى پايدالانعانداردىڭ 62 پايىزىنىڭ تىنىس الۋ جولدارى بىردەن جاقسارىپتى. بۇل ءدارىنى جاپونيانىڭ Toyama Chemical كومپانياسى جاساپ, 2014 جىلى ساتىلىمعا شىعارعان بولاتىن.

قىتاي دارىگەرلەرى بيىلعى جىلدىڭ اقپانى ايىندا ۋحان جانە شەنچجەن قالالارىندا وسى ءدارىنى سىناقتان وتكىزدى. ۋحاندا كوروناۆيرۋس جۇقتىرعان 80 ناۋقاستىڭ, شەنچجەندەگى 120 ادامنىڭ 35-ءى وسى ءدارىنى پايدالانعان. سوندا «فاۆيپيراۆير» ءدارىسىن ىشكەندەردىڭ ەكى كۇندە قىزۋى تومەندەپ, جاعدايى جاقسارسا, باسقالارى ءتورت كۇننىڭ ىشىندە جازىلعان.

قازاقستاندىق عالىمداردا جاڭا ءدارى ويلاپ تابۋ جولىندا ءوز باقتارىن سىناپ كورمەك. ناقتىراق ايتساق, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ۇلتتىق بيوتەحنولوگيا ورتالىعى مەن بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىك پروبلەمالارىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى COVID19 كوروناۆيرۋسىنا قارسى ۆاكتسينا جاساۋ بويىنشا بىرلەسكەن جۇمىستى باستادى. قازاقستاننىڭ بۇل سالاداعى عىلىمي-تەحنيكالىق تاجىريبەسى جەتكىلىكتى. وتاندىق پرەپاراتتاردى دايىنداۋ تەحنولوگيالارىن ازىرلەۋ, سىناۋ جانە قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن مۇمكىندىك بەرەتىن قازىرگى زامانعى عىلىمي بازا مەن جوعارى بىلىكتى عالىمدار بار. وسى جىلدىڭ قاڭتار ايىنىڭ سوڭىندا ۇلتتىق بيوتەحنولوگيا ورتالىعىنىڭ عالىمدارى 6 كۇن ىشىندە COVID-19 كوروناۆيرۋس اۋرۋىن جەدەل انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن سەنىمدى جوعارى سەزىمتال تەست-جۇيەسىن ازىرلەگەن بولاتىن. قازاقستاندىق تەست-جۇيەنىڭ تيىمدىلىگى مەن جوعارى سەزىمتالدىعى رەسەي جانە قىتاي دياگنوستيكۋمدارىمەن سالىستىرعاندا راستالدى. ەندى ۆاكتسينانى ازىرلەۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە ەڭ وزىق بيوتەحنولوگيالىق جانە گەندىك-ينجەنەرلىك ادىستەردى پايدالانىپ 5 كانديداتتىق ۆاكتسينا جاسالاتىن بولادى.

قىسقاسى, الەم عالىمدارى جاڭا ءدارىنى جارىسا ىزدەپ, كوروناۆيرۋسقا قارسى ەم ىزدەۋدە بارلىق مۇمكىندىكتى پايدالانۋدا.