بۇگىن قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ توراعالىعىمەن توتەنشە جاعداي جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ وتىرىسى ءوتتى. وعان وبلىستار مەن رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ اكىمدەرى, سونداي-اق, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن قۇقىق قورعاۋ قۇرىلىمدارىنىڭ باسشىلارى بەينە بايلانىس ارقىلى قاتىستى. بۇل تۋرالى اقوردانىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى حابارلادى.
مەملەكەت باسشىسى ءوز سوزىندە ىندەتتىڭ تارالۋىن اۋىزدىقتاۋ ءۇشىن توتەنشە جاعداي جانە كارانتين رەجيمىن بۇزعاندارعا قاتىستى شارالاردى قاتاڭداتۋ قاجەتتىگىن ايتتى.
– قاتاڭ سانكتسيالارعا كوشەتىن ۋاقىت جەتتى. سونىمەن قاتار ءتارتىپ بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا تىركەلگەن دەرەكتەردى باق-تا كەڭىنەن جاريالاۋ كەرەك. حالىق باراتىن قوعامدىق ورىنداردا سانيتارلىق تازالىق تالاپتارى ءسوزسىز ورىندالۋى ءتيىس. مۇنداي جاعدايدا «ۇنەمدەۋگە» جانە «وڭتايلاندىرۋعا» جول جوق. مەملەكەتتىك كوميسسيا قارۋلى كۇشتەردى نۇر-سۇلتان, الماتى, شىمكەنت جانە باسقا دا ءىرى قالالاردىڭ كوشەلەرىن دەزينفەكتسيالاۋعا تارتۋ ءتارتىبىن ايقىنداۋى قاجەت, – دەدى پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ شەتەلدەردەن, ونىڭ ىشىندە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە ەلدەردەن كەلگەن بارلىق ادامداردى كارانتينگە جاتقىزۋدى تاپسىردى. مەملەكەت باسشىسى توتەنشە جاعداي جانە كارانتين كەزىندەگى جۇمىس ءتارتىبىن ازىرلەپ, ونى بارلىق ازاماتتار مەن بيزنەس وكىلدەرىنە جەتكىزۋ, سونداي-اق, حالىققا مەديتسينالىق مەكەمەلەردىڭ جاڭا جۇمىس رەجيمىن ءتۇسىندىرۋ كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى.
ءبىلىم, مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىكتەرىنە جاستاردىڭ بوس ۋاقىتىن ءتيىمدى ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن ونلاين-رەجيمىندە جارىستار, دارىستەر مەن وزگە دە ءبىلىم بەرۋ شارالارىن وتكىزۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋدى تاپسىردى.
– قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ كوبەيۋىنە, ەڭ الدىمەن, ۇرلىققا, توناۋعا, تالان-تاراجعا سالۋعا, بيلىكتىڭ زاڭدى تالاپتارىنا باعىنباۋعا جول بەرمەۋ كەرەك. وسىعان بايلانىستى قوعامدىق ورىنداردىڭ كۇزەتىن, ولاردى جارىقتاندىرۋ جانە بەينەباقىلاۋمەن جابدىقتاۋ شارالارىن كۇشەيتۋ كەرەك. بۇعان پوليتسيانىڭ بۇكىل قۇرامىن جۇمىلدىرۋ قاجەت, – دەپ تاپسىردى پرەزيدەنت.
باس پروكۋراتۋرا مەن جوعارعى سوتقا زاڭدىلىقتى, قۇقىقتىق ءتارتىپ پەن قىلمىسقا قارسى كۇرەستى قامتاماسىز ەتۋ الگوريتمىن ازىرلەۋدى, سوتتاردىڭ ءىسىن توتەنشە جاعدايعا كوشىرۋدى ۇسىندى.
مەملەكەت باسشىسى جۇمىسسىز جاستارعا «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى» باعدارلاماسى اياسىندا ءتيىستى جالاقى تولەي وتىرىپ, ولاردى سۋ تاسقىنىنا قارسى ءىس-قيمىلدارعا, كوكتەمگى ەگىنگە, قۇرىلىسقا جانە باسقا دا جۇمىستارعا تارتۋعا شاقىردى.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پىكىرىنشە, داعدارىس جاعدايىندا جۇمىس ىستەپ تۇرعان ءاربىر كاسىپورىن, ءاربىر جۇمىس ورنى اسا ماڭىزدى. وسىعان وراي فيسكالدى ورگاندارعا داعدارىس كەزىندە كاسىپكەرلەرگە ەشقانداي قىسىم جاساماي, وزدەرىنىڭ جۇمىس ءادىسىن قايتا قاراۋدى تاپسىردى. بۇدان بولەك قاۋەسەتتەر مەن ارانداتۋشىلىق اقپاراتتارعا توسقاۋىل قويۋ جۇمىستارى ەرەكشە باقىلاۋعا الىنۋى ءتيىس.
– بۇگىندە الدىڭعى شەپتە ءوز باستارىن ۇلكەن قاتەرگە تىگىپ, دەمالىسسىز جۇمىس ىستەپ جاتقان ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىز – دارىگەرلەر, پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى جانە باسقا دا ماماندار ءوز وتباسىلارىن سيرەك كورەدى. سوعان قاراماستان, وزدەرىنىڭ ازاماتتىق جانە قىزمەتتىك بورىشتارىن تولىق ورىنداپ ءجۇر. سىزدەرگە شىنايى العىسىمدى بىلدىرەمىن. ۇكىمەت پەن اكىمدەرگە قوسىمشا قارجى تاۋىپ, كوروناۆيرۋسقا قارسى كۇرەس جۇمىستارىنا تارتىلعان دارىگەرلەرگە, پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنە جانە وزگە دە ماماندارعا 1 ايلىق كولەمىندە سىياقى بەرۋدى تاپسىرامىن, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت توتەنشە جاعداي كەزىندە ايىپپۇلدار مەن وسىمپۇلدارعا قاتىستى بۇعان دەيىن قابىلدانعان تىيىمداردان بولەك, داعدارىستان زارداپ شەككەن حالىقتىڭ بارلىق زايمدارى بويىنشا قارىزدىڭ نەگىزگى بولىگىن جانە سىياقىسىن توقتاتا تۇرۋ قاجەت دەپ سانايدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ توتەنشە جاعدايعا بايلانىستى تابىس كوزىنەن ايرىلعان قازاقستاندىقتارعا اي سايىن 1 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش كولەمىندە (42 500 تەڭگە) تولەي باستاۋدى تاپسىردى. جالپى مۇنداي كومەككە كەمىندە 1,5 ميلليون ادام ىلىنەدى.
– مەملەكەتتىك كوميسسياعا تولەمدەردىڭ ءتيىمدى ءارى اشىق مەحانيزمدەرىن ازىرلەۋدى تاپسىرامىن. ارنايى قۇرىلعان وڭىرلىك شتابتار ناقتى كومەك الۋشىلاردىڭ ءتىزىمىن جۇرتشىلىقتىڭ جانە «اتامەكەن» ۇكپ قاتىسۋىمەن جاسايدى. سونىمەن قاتار بيزنەس, ونىڭ ىشىندە شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك جۇمىس ورنىن ساقتاپ قالۋ شارالارىن قابىلداۋى, قىزمەتكەرلەرىن جۇمىستان شىعارماۋى كەرەك, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت كۇردەلى جاعدايدى جەكە باسىنا پايدالاناتىن الاياقتىققا, الىپساتارلىققا جول بەرمەۋ كەرەك دەپ سانايدى. وسىنداي جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن بارلىق ەلدى مەكەندەردى قاجەتتى زاتتارمەن قامتاماسىز ەتۋدى تالاپ ەتتى.
– بۇل جۇمىستاردى جۇيەلى اتقارۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلاردىڭ ءتىزىمىن بەكىتىپ, سول ارقىلى باعانى مەملەكەتتىك رەتتەۋدى ەنگىزەمىز. بارلىق وبلىستار مەن قالالاردا ازىق-ت ۇلىك جانە ەڭ قاجەتتى تاۋارلاردىڭ قورى جەتكىلىكتى. ءار ايماقتىڭ اكىمى ەڭ قاجەتتى تاۋارلاردىڭ ناقتى ەسەبىن جۇرگىزۋى قاجەت, – دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى ۇيالى بايلانىس پەن ينتەرنەتكە, اسىرەسە, اعارتۋشىلىق رەسۋرستارعا, الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن مەسسەندجەرلەرگە قول جەتىمدىلىكتى ارتتىرۋدى تاپسىردى. توتەنشە جاعداي كەزىندە تۇرعىنداردىڭ قارىزىنا قاراماستان, بايلانىس قىزمەتىن ۇزبەۋ كەرەك. بۇدان بولەك مەملەكەتتىك كوميسسيا كوممۋنالدىق قىزمەت تولەمدەرىن تومەندەتۋ ءۇشىن جۇيەلى جالپىرەسپۋبليكالىق شارالار ازىرلەۋى قاجەت.
پرەزيدەنت ءسوزىنىڭ باسىم بولىگى كاسىپكەرلىكتى قورعاۋعا ارنالدى.
– قازىرگى كۇردەلى جاعدايدان زارداپ شەككەن شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ بارلىق نەسيەلەرى بويىنشا نەگىزگى قارىزدارى مەن سىياقىلارىن تولەۋدى توقتاتا تۇرۋ – ولاردى ناقتى قولداۋ مەحانيزمدەرىنىڭ ءبىرى. ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتى سالىق تۇرعىسىنان ىنتالاندىرۋ جانە باعانىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن كەشەندى شارالار ازىرلەۋدى, شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى بارلىق سالىق جانە مىندەتتى تولەمدەردەن 3 اي مەرزىمگە بوساتۋدى تاپسىرامىن. وسى كەزەڭدە ولارعا ايىپپۇلدار مەن ءوسىمپۇل جۇرمەۋى كەرەك, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قارجى مينيسترلىگىنە مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلاردى جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ كەلىسىم-شارتتا كورسەتىلگەن مىندەتتەمەلەرىن تولىق ورىنداۋىن باقىلاۋدى كۇشەيتۋ تاپسىرىلدى. ءىس جۇزىندە كورسەتىلگەن قىزمەتتەر مەن اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ بارلىق تولەمدەرى 5 كۇن ىشىندە اۋدارىلۋى قاجەت. مەملەكەتتىك ورگاندار مەن كۆازيمەملەكەتتىك كومپانيالار ورىنداۋشىلارعا ايىپپۇل سالماۋى جانە سەنىمسىز ورىنداۋشىلاردىڭ تىزىمىنە قوسپاۋى ءتيىس. قىسقا مەرزىم ىشىندە وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ رەەسترى جاسالىپ, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلاردىڭ ارنايى رەجيمى ەنگىزىلەدى. «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى» ارنايى باعدارلاماسى – ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتى جانە جۇمىسپەن قامتۋدى قولداۋدىڭ تاعى ءبىر قۇرالى بولۋى ءتيىس. پرەزيدەنت تەڭگەنىڭ ايىرباس باعامىن تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن ۇلتتىق بانككە, ۇكىمەتكە جانە كۆازيمەملەكەتتىك كومپانيالاردىڭ باسشىلارىنا كۆازيمەملەكەتتىك سەكتورداعى سۋبەكتىلەردىڭ ەكسپورتتىق پايداسىن مىندەتتى تۇردە ەلىمىزدىڭ ۆاليۋتا نارىعىندا ساتۋىن قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى.
– وسىنداي كۇردەلى جاعدايدا مەملەكەتتى باسقارۋ تۇبەگەيلى وزگەرۋى ءتيىس, وزىمىزگە جاۋاپكەرشىلىك الىپ, باتىل ءارى ءتيىمدى شەشىمدەر قابىلداۋىمىز كەرەك. مەن ۇكىمەتتىڭ ءاربىر مۇشەسىنە, اكىمدەرگە ەرەكشە رەجيمدە جۇمىس ىستەيتىن ۋاقىت كەلگەنىن جەتكىزگىم كەلەدى. قازىرگى جاعدايدىڭ قانشالىقتى كۇردەلى ەكەنىن تۇسىنبەيتىن, ەسكى ادىسپەن جۇمىس ىستەپ, ءوز ىسىنە نەمقۇرايلى قارايتىندار ورىندارىن بوساتۋى كەرەك, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇكىمەت پەن اكىمدەرگە شۇعىل شارالاردان بولەك, جاعدايدى تۇراقتاندىرعاننان كەيىنگى ۋاقىتتى ەسكەرە وتىرىپ, جۇيەلى باعدارلامالار ازىرلەپ, قابىلداۋى قاجەت ەكەنىن ايتتى.
– قازىرگى قالىپتاسقان جاعداي كۇردەلى بولعانىمەن, اسا اۋىر دەپ ايتۋعا بولمايدى. ءبىزدىڭ بارلىق مۇمكىندىگىمىز بەن قورىمىز بار. ەڭ باستىسى, قولايسىز جاعدايعا دەر كەزىندە دايىندىقتى باستادىق جانە نە ىستەۋ كەرەك ەكەنىن بىلەمىز. سالىقتىق جەڭىلدىكتەر مەن جەرگىلىكتى دەڭگەيدەگى قولداۋلاردى ەسەپتەمەگەندە, داعدارىسقا قارسى شارالارعا بولىنگەن قارجىنىڭ جالپى كولەمى 4,4 تريلليون تەڭگەنى نەمەسە 10 ميلليارد دوللاردى قۇرايدى, – دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى ءسوزىنىڭ سوڭىندا بارلىق قازاقستاندىقتاردى بىرىگۋگە, وسى كۇردەلى جاعدايدان ساباق الۋعا جانە احۋال تۇراقتالعاننان كەيىنگى جاعدايدا قاجەت بولاتىن جاڭا جۇيەلى ادىستەر ىزدەۋگە شاقىردى.
– ءاربىر داعدارىستىڭ ەكى جاعى بار. بىرىنشىدەن, بۇل, البەتتە – قاۋىپ, ەكىنشىدەن, بۇل – مۇمكىنشىلىك. ىندەت, داعدارىس دەگەنىمىز – ۋاقىتشا, وتپەلى قۇبىلىس. ءبىزدىڭ الدىمىزدا تۇرعان ماقسات – مۇمكىندىكتى بارىنشا پايدالانۋ, وسى داعدارىستان امان-ەسەن شىعىپ, ودان دا مىقتى بولۋ. ءبىز ارقايسىمىز ءوز مىندەتىمىزدى جاۋاپكەرشىلىكپەن ورىنداساق, بۇل قيىندىقتان تەزىرەك شىعامىز دەپ سەنەمىن, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
وتىرىس بارىسىندا قالىپتاسقان جاعدايعا بايلانىستى پرەمەر-مينيستر اسقار ءماميننىڭ, ۇلتتىق بانك توراعاسى ەربولات دوساەۆتىڭ, پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆتىڭ, دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆتىڭ, نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ اكىمى التاي كولگىنوۆتىڭ, الماتى قالاسىنىڭ اكىمى باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ ەسەپتەرى تىڭدالدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ سويلەگەن ءسوزىنىڭ تولىق ءماتىنىن مىنا سىلتەمە ارقىلى وقۋعا بولادى.