ءجاۋدىر نارتاي تۇركىستان وبلىسى, سوزاق اۋدانى, جۋانتوبە اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كوركەمسۋرەت فاكۋلتەتىن بىتىرگەن. ءجاۋدىردىڭ اڭگىمەلەرى نازىك ليريزم, ءومىردىڭ وزىنەن الىنعانداي شىنايىلىعىمەن, ميستيكالىق كوڭىل كۇيىمەن ەرەكشەلەنەدى. جاس قالام يەسىنىڭ شىعارمالارى رەسپۋبليكالىق مەرزىمدى باسىلىمداردا جاريالانىپ ءجۇر.
مەن سول ەستەلىكتەن قانشا رەت ارىلۋعا تىرىسسام دا ارىلا المادىم. ەندىگى جەردە ارىلا الماسىمدى دا جاقسى بىلەمىن. ول ەستەلىك كەيدە مەنىڭ جانىمدى جۇلمالاپ بىتەدى, ال كەيدە ۇيقىمنان ج ۇلىپ وياتادى. سول ءبىر كەلتە عۇمىرلى ەستەلىكتىڭ مەندىك تاعدىردان اجىراماي بىرگە جاساپ كەلە جاتقانىنا دا ءبىراز جىل بولدى. بۇل قۇس تاعدىرلى ادام جايلى اڭگىمە ەدى, جۇرەگىمە ورناپ ۇلگەرمەسە دە, توبەمنەن از اينالىپ ۇشىپ كەتە بارعان سول قۇستى كەيدە تۇسىمدە كورەمىن. بىرگە ۇشايىق دەيدى, ال مەن ىلەسە المايتىنىمدى ايتىپ جاتىپ ويانىپ كەتەمىن.
ءۇشىنشى كۋرستىڭ كوكتەمى بولاتىن, قوستانايدان تىلەۋجان ەسىمدى جىگىت ءبىزدىڭ كۋرسقا جاڭادان كەلىپ قوسىلدى. بالا كەزىنەن الماتىنى كورسەم دەگەن ۇلىق ارمانى ونى اقىرى, الىپ شاھارداعى ەڭ ءىرى جوعارعى وقۋ ورىندارىنىڭ بىرىندەگى, كوركەم سۋرەت فاكۋلتەتىنە جەتەلەپ الىپ كەلدى. ونى ەڭ العاش مادىبەكوۆتىڭ ساباعىندا بايقادىم. ورتا بويلى, اقسارى كەلگەن, دوڭگەلەك ءجۇزدى بالا ەكەن.
- بىزگە جاڭادان ستۋدەنت بالا كەلدى, ەسىمى – تىلەۋجان, – دەدى ايكو سىبىرلاپ.
- ءاااا, اناۋ وتىرعان بالا ما؟
- ءيا, كەشە جيۆوپيستە وبناجەنكا سالعاندا ۇيالعانىن كورسەڭ عوي, قاباقتاي ۆەرانىڭ جالاڭاش ءتانىن جازۋدان ۇيالىپ, بايعۇستىڭ ەكى بەتى ءورت بولدى دەيسىڭ, – دەپ ايكو تۇنشىعا كۇلدى.
- مۇمكىن وبناجەنكانى ءبىرىنشى رەت سالۋى شىعار...
- ءوزى دە سولاي دەدى, ار جاقتاعى وقۋىندا كىلەڭ ناتيۋرمورت سالا بەرگەن سياقتى عوي, – دەپ جىميدى.
- ول ورىس توپتارىنىڭ قاندايلىق جالاڭاش مۇسىندەر جازىپ جۇرگەنىن كورمەگەن ەكەن.
- سونى ايتام-اۋ! قايتا ءبىزدىڭ قازاق توپتارى بۇتىندا لىپاسى بار ناتۋرششيتسالاردى جازعانىن ولجا كورىپ, ءماز بوپ جۇرسە.
- سىزۋدان قالاي ەكەن ءوزى؟
- ءسوز جوق, كەرەمەت سىزادى ەكەن, مادىبەكوۆ ءدان ريزا.
جەلكەلەپ ءجۇرىپ دەكاناتقا ءبىر سۇيرەپ, اۋديتورياعا ەكى سۇيرەپ ۇشتىگىن زورعا قوياتىن مادىبەكوۆ ساباعىندا نەگە ەكەندىگىن كوزگە كوپ ءتۇسىپ قالا بەرەتىن ستۋدەنتتىڭ ءبىرى بولعان سوڭ, توڭىرەگىمنەن سىزۋدى جاقسى سىزاتىن ادام ىزدەيتىنمىن. بولماسا, اقشاعا سىزدىرتاتىنمىن. ءيا, ءيا اقشاعا.... بەس ءجۇز تەڭگە بەرسەڭ, جوعارى كۋرستىڭ ۇلدارى ءاپ-ءايبات قىپ سىزىپ, فورماتىڭدى قولىڭا ۇستاتاتىن. الايدا ونىمدى مادىبەكوۆ تەز ءبىلىپ قويدى دا, سىزۋ سىزا المايسىڭ دەپ زاچەتكامدى بەتىمە لاقتىرىپ, اۋديتوريادان ايداپ شىقتى. بۇگىن تاعى دا مادىبەكوۆتىڭ ساباعىنا كەشىگىپ كەلگەم. ەسىكتى قاققانىمدا, ءبۇيى كوزى باعجاڭداپ ءوزى اشتى.
- كىر, – دەدى سودان سوڭ ءزىلدى داۋىسپەن. ءۇنسىز تاقتانىڭ الدىندا تۇرمىن. ول اقىرىن ەدەندى سىقىرلاتىپ ءجۇرىپ جانىما تاياندى:
- وسى سەن نە ءۇشىن الماتىعا كەلدىڭ؟ ءالى ءبىر دە ءبىر دەتالدى دۇرىستاپ سىزىپ كەلگەن جوقسىڭ, - دەدى.
-......
- نەگە ۇندەمەيسىڭ؟! وسى سەندەر, شىمكەنتتىكتەر, وقىمايتىندارىڭ بار, قايدان عانا توپىرلاپ الماتىعا كەلە بەرەسىڭدەر ءىي-ي, – دەپ شاڭق ەتتى. اياعىنىڭ استىنداعى ەدەن دە نەگە دەگەندەي سىقىر ەتىپ ءۇن قاتتى.
- اعاي, مەن ءبارىبىر سۋرەتشى بولمايمىن.
- ەندى كىم بولام دەپ كەلدىڭ؟
- جازۋشى...
- جازۋشىنىڭ وقۋىنا تۇسپەدىڭ بە ەندەشە, نەڭ بار كوركەم سۋرەتتە؟ – دەپ مادىبەكوۆ ادەپكى اشۋىنا باسىپ قالشىلدادى.
- جازۋشى دەگەن ماماندىقتى وقىتاتىن ۋنيۆەرسيتەت جوق ەكەن, بار بولسا تۇسەر ەم, – دەدىم تومسىرايىپ. ىپىنى كەلىسپەگەن مادىبەكوۆتىڭ ءبۇيى كوزى مەنى سوناۋ بۇرىشقا قاراتا اتىپ ۇرعانداي بولدى. مەن ەڭ سوڭعى قاتارداعى بوس تۇرعان ورىنعا كەلىپ جايعاستىم. جانىمدا جاڭادان كەلگەن كەشەگى بالا وتىر. از-كەم ۇنسىزدىكتەن سوڭ:
- تىلەۋجان, - دەدى قولىن بەرىپ.
- ايمان....
- قۋانىشتىمىن!
مەن سول ءسات قۋانىشتى بولدىم با, جوق الدە ءبۇيى كوز مادىبەكوۆتىڭ ۇنەمى «شىمكەنت» دەپ كەمسىتىپ, قيتىعىما تيەتىنىنەن مەزى بولدىم با ەكەن, سامارقاۋ باس شۇلعىدىم دا وتىردىم. ءبىر قاراعانىمدا تىلەۋجان مەنىڭ تاپسىرمامدى ورىنداپ وتىردى. ءتىپتى ەپتى-اق, مەنىڭ اپتا بويى سىزا الماي جۇرگەن دەتالىمنىڭ ىشكى-سىرتقى ولشەمدەرىن تسيركۋلىن شىر اينالدىرىپ وتىرىپ سىزىپ, ەسەپتەپ شىعارىپ جاتتى. سول كەزدە بارىپ مەن وعان نازار سالىپ انىقتاپ قاراي باستادىم. تىم ۇلكەن دە ەمەس, تىم قىسىڭقى دا ەمەس, ورتاشا بىتكەن قوي كوزدى. بەينەبىر ادام بىتكەنگە ايىبى بارداي قاباعىنىڭ استىمەن جاۋتاڭداپ قاراي بەرەدى ەكەن. ازداپ جىمياتىن سياقتى. ونىسى وزىنە بولەك كەسكىن بەرەتىندەي. ءبىر ءسات قويۋلاۋ قارا قاسىنا, ۇزىنشا تال-تال كىرپىكتەرىنە قىزىعا قاراپ قالدىم. مۇرنى عانا پۇشىقتاۋ ەكەن, جىگىت ادام دەگەن – ميكەلاندجەلونىڭ ءداۆيدى سياقتى مۇرىندى, سۇڭعىلا بولسا عوي دەدىم سوسىن ىشىمنەن. بىراق ونىڭ وسىناۋ جاس كەيپىندەگى بار كەمشىلىگى قىرشا بىتپەگەن مۇرنى دەيىن دەسەڭ, جەلكەسىنەن تومەندەۋ تۇسكەن جيرەن شاشى ونى سونشالىق تارتىمدى كورسەتەتىندەي. سونى سەزگەندەي ءوزى دە ماڭعازدانا وتىرىپ, مىرتىقتاۋ ساۋساقتارىمەن شاشىن تاراقتاپ وتىرىپ, ارتقا قاراتا سىلكىپ قالدى. جۇزىنەن ءالى دە بالاڭ ۇياڭدىعى كەتە قويماعان, بىراق ەرەسەك كورىنۋگە ابدەن-اق تىرىسىپ باعادى. ونىڭ ۋىز وڭىنەن تىم جاس ەكەندىگى كورىنىپ تۇردى. مەن ودان جاسىن سۇرادىم. مەنەن ەكى جاستاي كىشى ەكەن.
- سەن ءبىزدىڭ جاتاقحاناعا ورنالاستىڭ با, – دەدىم سوسىن اڭگىمەنى ءوزىم ءبىرىنشى بولىپ باستاپ.
- ءيا, 54-ءنشى بولمەگە ورنالاستىم.
- الگى سپورتتا وقيتىن بۇزىقتار تۇرماۋشى ما ەدى وندا, نەگە ءوزىمىزدىڭ سۋرەتشىلەرمەن بىرگە تۇرمادىڭ؟
- سۋرەتشىلەردىڭ قاسىنان بوس ورىن تابىلمادى.
- قاپ-اي, ءا.
- جوق, ول جىگىتتەر وتە جاقسى, تەك ساباقتارى تاڭەرتەگىلىك, مەن ۇنەمى بولمەدە جالعىز قالىپ قويامىن, كىلت سولاردا.
- كىلت جاساتىپ الساڭشى, كوك بازاردا كىلت جاسايتىندار بار عوي.
- مەن ءالى الماتىنى بىلمەيمىن...
- ءاااا, سولاي ەكەن عوي.
- ءيا...
- كوك بازار دەگەن مىنا پانفيلوۆ پاركىنەن شامالى جوعارى كوتەرىلسەڭ, ءوزى-اق كورىنەدى...
- ءاااا, قاشىق ەمەس ەكەن ەندەشە.
- ال سەن تەاتردا بولدىڭ با؟
- جوق... بىراق بارعىم كەلەدى...
- ءبىز ايكو ەكەۋمىز وسى اپتانىڭ ىشىندە تەاترعا بارامىز, بىزبەن بىرگە بارعىڭ كەلسە, ەرتىپ اپارايىق.
- ارينە, بارامىن.
- كەلىستىك!
- وسى...قايسىسى قىزىعىراق, تەاتر ما, كينو ما؟
- تەاتر – ءتىرى ورگانيزم. سوندىقتان تەاتر قىزىق.
وسى كەزدە ءبۇيى كوز مادىبەكوۆتىڭ انادايدان قادالا قاراپ تۇرعانىن اڭدادىم. ول اقىرىن تاياندى دا ادەتىنشە تاناۋىن كوككە كوتەرە, مىسقىلداي كۇلدى. بۇل جولى تىلەۋجانعا بۇرىلىپ:
- ءاي, تىلەۋجان با ەدىڭ, كىم ەدىڭ, سەن بۇل شىمكەنتتىڭ قىزىنا كوپ جولاي بەرمە, بۇلار وتە قۋ كەلەدى. بۇگىن سىزۋىن سىزىپ بەرەسىڭ, ەرتەڭ عاشىق بولاسىڭ, ارعى كۇنى ۇيلەنەم دەيسىڭ. بىراق بۇلار ۋاقىتى كەلگەندە ءوز جەرىنە تارتىپ وتىرادى, - دەدى. تىلەۋجان از-مۇز قىزاراقتاپ, تومەنشىكتەپ ءۇنسىز ەزۋ تارتتى. مادىبەكوۆ ءوز ورنىنا جايعاسقاندا:
- ءبۇيى كوز كوكي بەرەدى, – دەدىم اقىرىن سىبىرلاي سويلەپ. تىلەۋجان ءۇنسىز ك ۇلىپ جىبەردى دە:
- نەگە ء«بۇيى كوز», - دەدى تاڭدانا.
- مەن, بەتباق دالادا وسكەم, ءبىزدىڭ جاقتا بۇيىلەر وتە كوپ بولاتىن. ءبۇيى دەگەن ءوزى ءبىر وتە سۇستى, ءارى ۋلى جاندىك. اڭداماساڭ جازدى كۇندەرى ۇيگە دە كىرىپ كەتۋى مۇمكىن. وزدەرىنىڭ كوزدەرى بار عوي قۇددى مادىبەكوۆتىڭ كوزدەرىنەن اۋمايدى, تۋرا ادامعا اتىلاتىنداي قارايدى. انە-مىنە ۋىن شاشىپ جىبەرەردەي تۇكتەرى ەدىرەيە قالادى. مادىبەكوۆ اعايدى كورسەم سول قاپ-قارا بۇيىلەر ەسىمە تۇسەدى, – دەدىم ك ۇلىپ.
- سۋرەتتەۋىڭ جامان ەمەس ەكەن, – دەپ تىلەۋجان جىميدى.
ءبىزدىڭ اڭگىمەمىز ساباقتان سوڭ دا جالعاستى. كوبىسى الماتىنىڭ كورىكتى جەرلەرى جايلى بولدى. ول ءوزىنىڭ قوستانايىن, ودان ارعى ارقالىعىن ءسوز قىلدى. مەن الماتى مەن شىمكەنتتى, اراسىندا سوزاق جايلى تولعاندىم.
كەنەتتەن تىلەۋجان:
- ادامداردى ءارتۇرلى اڭ-قۇسقا, جاندىكتەرگە ۇقساتا الاتىن سۋرەتشىلەر عانا دەسەدى. سەن مادىبەكوۆ اعايدى بۇيىگە ۇقساتاسىڭ, مۇنىڭ وتە ءساتتى تەڭەۋ ەكەن, راسىندا ويلانىپ قاراساڭ, ۇقساستىق بار سياقتى, ال مەنى ءبىر قاراعاندا قانداي جاندىككە ۇقساتقان بولار ەدىڭ, - دەدى از عانا ميىق تارتىپ.
- سەنى....سەنى....
مەن ونى باستان-اياق كوزبەن شولىپ شىقتىم دا:
- سەنى قۇسقا ۇقساتام, قورىقپا, تاۋىق ەمەسسىڭ, سەن بار عوي, قارا تورعايعا ۇقسايسىڭ, «قارا تورعاي, شىقتىڭ زورعا-اي» دەگەن ءان بار عوي, سونداعى قارا تورعايسىڭ. سوناۋ قوستانايدان قاناتىڭ تالماي قالاي ۇشىپ جەتتىڭ-ەي, – دەپ ك ۇلىپ جىبەردىم.
- سەن شىمكەنتتەن قالاي جەتسەڭ, مەن دە سولاي جەتتىم, – دەدى ول دا كۇلە سويلەپ.
- دەمەك, سەن دە مەنى قۇسقا ۇقساتادى ەكەنسىڭ عوي.
- ءيا, اق كوگەرشىنگە ۇقسايسىڭ...
- اققۋعا ۇقساتاتىن شىعار دەسەم...
- ۋاقىتى كەلگەندە اققۋعا دا ۇقساپ كەتەرسىڭ, كىم بىلەدى, – دەپ وڭ كوزىن قىسا كۇلدى.
- ۋاقىتى كەلمەسە شە, كەپتەر بولىپ جۇرە بەرەم بە, سوندا؟
- ۋاقىتى كەلسە شە؟
- اققۋ....اققۋ...قىزىق.
كەنەتتەن ەكەۋمىزدىڭ اڭگىمەمىز جاراسا كەتكەنىنە ءوزىمىز دە تاڭ-تاماشا بولدىق, ءارى توسىلدىق. از عانا ۇنسىزدىكتەن سوڭ مەن قايتا اڭگىمەنى جالعادىم.
- بىلەسىڭ بە, مادىبەكوۆ مەنى نەگە جەك كورەدى؟
- شىمكەنتتىك بولعانىڭ ءۇشىن شىعار.
- كەيبىر ادامداردىڭ شىمكەنتتىكتەردى نەگە سونشا جەك كورەتىنىن تۇسىنبەيمىن.
- مەن دە تۇسىنبەيمىن...
- ءوزىڭ ويلاپ قاراشى, سەن قوستانايدان, مەن شىمكەنتتەن, ەكەۋمىزدە پالەندەي ايىرماشىلىق جوق. بىزدەر ءبىر ءداۋىردىڭ ادامدارىمىز عوي, ءبىر ەلدە ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز, تاعدىرىمىز دا بىردەي, بىردەي قۇندىلىقتار مەن زاڭدار نەگىزىندە ءومىر سۇرەمىز, ءتىپتى ويلاۋ قابىلەتتەرىمىز دە ۇقساس بولۋى مۇمكىن. اينالدىرعان بەس-التى قازاق جەر-جەرگە بولىنبەي-اق تاتۋ-ءتاتتى ءومىر سۇرە بەرسەك, بولماس پا ەدى..؟
- "جەرشىلدىك پەن رۋشىلدىق قازاقتى قۇرتاتىن قاسيەت", – دەيتىن اكەم.
- وتە دۇرىس ايتقان!
وتكەن جىلى سەسسيادا مادىبەكوۆ مەنى جازعا قالدىردى. سونداعىسى "قىزىل پالتو كيىپ الىپ ۋنيۆەردىڭ الدىنان ءارى وتەسىڭ, بەرى وتەسىڭ, ساباق وقىمايسىڭ" دەپ مەنىڭ سۋ جاڭا قىزىل پالتوما تيىسە جونەلگەنى. "وي, اعاي ەندى قىزىل پالتو كيىپ الىپ جۇرگەنوۆتىڭ الدىندا جۇرمەيمىن عوي, كوركەمسۋرەت فاكۋلتەتىندە وقىعان سوڭ, ءوز تەرريتوريامدا جۇرەمىن دە", - دەپ ايتىپ اۋزىمدى جيعانىمشا بولعان جوق, ماعان قاراتا قولىنداعى بوردى جىبەرىپ قالعانى. زىمىرانداي اتىلعان بورى بار بولعىر, قاق ماڭدايىما شاااق ەتىپ ءتيدى, شەكەم شودىرايدى دا قالدى. ىزامنىڭ كەلگەنى-اي!
– ءوي, ءوزىڭ دە ءبىر كەسپىرىڭ كەلىسپەگەن ءبۇيى ەكەنسىڭ! – دەپ, ەسىكتى تارس جاۋىپ اۋديتوريادان اتا جونەلدىم. سودان مادىبەكوۆتىڭ بەت-ءجۇزىن جازدا ءبىر-اق كوردىم.
تىلەۋجان ماعان قاراپ ىشەك-سىلەسى قاتا كۇلدى.
- نەگە كۇلەسىڭ؟
- ءجاي ەشتەڭە....بۇل بارىپ تۇرعان ەسەرلىك ەكەن راسىندا, – دەگەن تىلەۋجان مەنىڭ بەتىمە قادالا قارايدى.
- سوعان قاراعاندا جازعان مۇعالىمنىڭ ءبىر كەزدەگى عاشىعى شىمكەنتتىڭ قىزى بولۋى كەرەك. بالكىم, سول قىز ءبىر كەزدەرى مادىبەكوۆتىڭ جۇرەگىنە جارا سالىپ كەتىپ, بەيشارا مادىبەكوۆ سول كۇننەن باستاپ شىمكەنتتىڭ قىزدارىمەن ماڭگىلىككە جاۋلاسۋ مەموراندۋمىنا قول قويعان سىڭايلى دەگەنىمدە, - تىلەۋجاننىڭ اۋزى جايالىقتاي بولىپ ودان سايىن كۇلكىگە باسسىن.
- نەگە كۇلە بەرەسىڭ, - دەپ مەنىڭ شەكەم تىرىسىپ, شىنداپ اشۋلانا باستادىم.
- فانتازياڭ مىقتى ەكەن, سەنەن راسىمەن مىقتى جازۋشى شىققالى تۇر.
- راس ايتام, بولماسا, نەگە ماعان كيمەلە بەرەدى؟ نەگە اقتوبەلىكتەرگە, تارازدىقتارعا تيىسپەيدى, ولار دا تولىپ ءجۇر ەمەس پە؟ جوووق... شىمكەنت, شىمكەنت! بەينەبىر مادىبەكوۆتىڭ ومىرىندەگى كۇللى ساتسىزدىكتەرگە شىمكەنتتىكتەر عانا كىنالى سياقتى.
- بالكىم, سول باياعى شىمكەنتتىك عاشىعى ساعان ۇقسايتىن شىعار, - دەدى ويناقى كەسكىنمەن كەكەتە سويلەگەن تىلەۋجان.
- قۇدايىم-اي! جەتپەگەنى سول ەدى!
ءبىز جاتاقحانانىڭ ەسىگىنە كەلگەندە تىلەۋجان ماعان تاعى دا قولىن بەرىپ, تانىسقانىما وتە قۋانىشتىمىن, – دەدى. سول ساتتە ماعان ونىڭ مۇرنى اناۋ ايتقانداي پۇشىق ەمەس سياقتى كورىندى. "سىزۋدان كومەك قاجەت بولسا قىسىلماي ايت, سەندەي كۇلكىلى قىزعا كومەكتەسۋگە ارقاشان دا ءازىرمىن", – دەدى كەۋدەسىنە قولىن اپارىپ, ىزەتپەن باسىن يزەدى. ءوزىمنىڭ دە كۇتكەنىم وسى ءسوز بولاتىن.
- مەنىڭ سىزىلماعان سىزۋلارىم وتە كوو-ءوپ, ەگەر قيىن بولماسا...
-....
- كومەكتەسەسىڭ بە؟
- ارينە...
- تەك ءبۇيى ءبىلىپ قويماسىن.
- بىلمەي قالادى, قورىقپا. جىگىتتىك ءسوزىم.
ءبىز قول الىستىق.
اپتا اياعىنا تاياعاندا ايكو ەكەۋمىز تەاترعا بارىپ, بيلەت الىپ قويۋ كەرەكتىگىن ويلاسىپ, اسىعىس كيىنىپ, سىرتقا شىقتىق. ەسىكتىڭ الدىندا تىلەۋجان ءجۇر ەكەن. وتكەن جولعى ۋادەم ەسىمە تۇسكەندەي:
- تىلەۋجان, ءبىز بۇگىن تەاترعا بارىپ, بيلەت الىپ كەلەمىز, ساعان دا الايىق پا, –دەدىم. تىلەۋجان ءبىرتۇرلى قۋانىشپەن:
- ءيا, ارينە, الىڭدار, قازىر اقشاسىن بەرەيىن, – دەپ قالتاسىن قارماندى. – بۇل جولى ءبىز سەنى تەاترعا شاقىرامىز, اقشاڭنىڭ كەرەگى جوق, – دەدىك ايكو ەكەۋمىز بىردەي قوساقتاسا. تىلەۋجاننىڭ ءجۇزى قىزاراقتاپ: – نەسىنە اۋرە بولدىڭدار, – دەپ جىميدى.
ايكو ەكەۋمىز تەاتردىڭ كاسساسىنا كەلىپ, بۇگىنگى بولاتىن «سىعان سەرەناداسىنا» بيلەت سۇراعانىمىزدا, بيلەت جوق بولىپ شىقتى. ەرتەڭگە قانداي سپەكتاكل دەيمىز جامىراي سويلەپ.
- «ماڭگىلىك بالا بەينە»...
- بالكوننان ەكى بيلەت بەرىڭىزشى, – دەدىم كاسسانىڭ ساڭىلاۋىنا اقشامدى تىقپالاپ جاتىپ. ايكو يىعىمنان قوزعاپ: «تىلەۋجانعا دا ءبىر بيلەت الساڭشى», – دەدى.
- قازىر قويا تۇرشى....ەكى بيلەت بالكوننان, ءيا, ءيا...
- تىلەۋجانعا دا ءبىر بيلەت الساڭشى دەيمىن, – دەپ ايكو قوساقتاستى...
- ايكو, بىلەسىڭ بە, ەرتەڭ تىلەۋجان كەلمەيتىن سياقتى.
- نەگە؟
بىلمەيمىن دەگەندەي يىعىمدى قوزعاي بەردىم.
سومكەمدى ءبىر اشىپ, ءبىر جاۋىپ, تاعى ويعا شومدىم. تاعى ءبىر بيلەت الۋعا اقشام دا جەتكىلىكتى, بىراق ءبىر بەيماعلۇم سەزىم ەرتەڭگى بولار سپەكتاكلدى ويلاسام, جانىمنان تەك ايكونى عانا كورە بەرەمىن. تەك, ايكو عانا قاسىمدا قوساقتاسىپ كەلە جاتقانداي.
جەكسەنبى. ءتۇس الەتىنە تايانعاندا بولمە سۇيرەتپەسىن سىلپىلداتىپ جۋىناتىن بولمەگە كەلدىم. قابىرعا ايناسىنان كۇپ بوپ ىسكەن بەتىمە قادالا قاراپ تۇردىم. جانىمدا كورشى بولمەدەگى اسەل جۋىنىپ جاتتى. كەنەت ول دا ايناعا قارادى دا:
- ەستىدىڭ بە, – دەدى ءتۇسى قاشا.
- نەنى؟
- تىلەۋجان قايتىس بولىپتى.
- اااا... قا..قالاي, مەن ونى كەشە عانا...
- اۋىرادى ەكەن عوي, ءتىلى كەتىپ قالىپتى... نە دەۋشى ەدى الگى س..س..سۋدوروگاسى ۇستاعان.
مەنىڭ تابانىمنىڭ استىنداعى جەر قوزعالىپ جاتقانداي, جۇرەگىم لوبلىپ باسىم اينالدى. راكوۆينانىڭ الدىنا كەلىپ مۇزداي سۋمەن بەتىمدى قايتا-قايتا جۋدىم. ايناداعى جۇزىمە ءتىپتى قاراعىم كەلمەيدى. جۇگىرىپ بولمەگە بارىپ, ايكونى جۇلقىپ وياتتىم. "تىلەۋجان قايتىس بولىپتى" دەيمىن بار داۋسىممەن. ايكو ىڭىرانىپ كورپەسىن بۇركەندى.
- تىلەۋجان ءولىپ قالىپتى, ايكووو.
- نە دەيسىڭ؟ - دەدى ايكو جاستىقتان باسىن ج ۇلىپ الدى.
- تىلەۋجان ەندى جوق, ءولىپ قالىپتى, – دەيمىن قايتالاپ.
- قاش..ااان؟ نەەەە؟ - دەپ ەسەڭگىرەگەن ايكو توسەگىنەن اسىعىس تۇردى دا كيىنە باستادى. كيىنىپ ءجۇرىپ: "بايعۇس بالا-اي, كەشە...كەشە بيلەت الا سالۋىڭ كەرەك ەدى", – دەپ كەمسەڭدەپ جىلاپ جىبەردى.
جەدەل جاردەم مەن پوليتسيا كولىگى جاتاقحانانىڭ الدىنا كەلىپ توقتاعاندا ستۋدەنتتەر توپىرلاپ ەسىكتىڭ الدىنا جينالىپ قالدى. تىلەۋجاننىڭ دەنەسىن شىعارىپ جاتقانداعى كورىنىسكە جۇرەگىم شىداماي پانفيلوۆ پاركىن اينالىپ, جوق بولدىم. كەۋدەمدى ءبىر اۋىر مۇڭ باسىپ العانداي. جىلايىن دەسەم, جىلاي المايمىن. «ەرتەڭ تىلەۋجان كەلمەيتىن سياقتى» دەگەن كەشەگى تەاتر كاسساسىنىڭ الدىنداعى ءسوزىم قۇلاعىما جاڭعىرىپ كەلە بەرەدى. ەرتەڭ تىلەۋجان كەلمەيتىن سياقتى...كەلمەيتىن سياقتى....كەلمەيتىن سياقتى.
"نەگە, نەگە ولاي ايتتىم ەكەن, جازعان باسىم-اي! قايدان عانا سول ءسوز اۋزىما تۇسە قالىپ ەدى" دەپ ءوز-ءوزىمدى جازعىرىپ, ورىس شىركەۋىنىڭ ماڭايىندا ساندالىپ ءجۇردىم دە قويدىم. مەنى ءبىر قايعى ورتەدى, سول قايعى مەنىڭ ەمەس, وزگە بىرەۋدىڭ قايعىسى بولسا ەكەن دەيتىن سياقتىمىن. بىراق جانىم سولقىلدايدى, جۇرەگىم ورەكپىپ اۋزىما تىعىلادى. مەنى ار-ۇيات ورتەدى. ول دا بىرەۋدىڭ ار-ۇياتى بولسا ەكەن دەيمىن, جوق ول دا ءوز ار-ۇياتىم. سول ار-ۇياتى بار ادامنىڭ اۋزىنان الگىندەي ءسوز شىعۋشى ما ەدى؟ شىقتى عوي, سول ءسوزدى وزگە بىرەۋ ەمەس ءدال مىنا مەن ايتتىم عوي. مىنا مەن ايتتىم. سول ءبىر عانا وقىستان ايتىلعان ءسوز ورنى تولماس اۋىر قايعى اكەلگەندەي مەنىڭ جانىمنىڭ ساۋ-تامتىعى قالماي ورتەنىپ جاتتى.
جاتاقحانانىڭ الدىنا كەلگەندە بۇرىش-بۇرىشتا جىلاپ وتىرعان قىزداردى, ءوڭى قاشقان ۇلداردى كوردىم. ولاردىڭ قايعىسىنا ورتاقتاسىپ, الدەنە دەۋگە مەنىڭ شامام كەلمەدى. بەينەبىر قىلمىس جاساعان ادامداي, ءوز-وزىمنەن وقشاۋلانىپ, ەشكىمگە جولامايمىن. ايكوعا قاراۋعا ءتىپتى بەتىم جوق. ول دا مەنەن قۋىستاناتىن سياقتى. بولمەگە كەلىپ توسەگىمە قۇلادىم دا قالجىراپ ۇيىقتاپ كەتتىم.
سول كۇنى مەن دە ۇيقىمنان ويانباسام عوي دەپ ەدىم...
كەشكىسىن بولمەگە ايكو كەلدى.
- بۇگىن تەاترعا باراتىن كۇنىمىز عوي, ەسىڭدە مە, – دەيدى سامارقاۋ عانا.
- تىلەۋجان بۇرىننان اۋىرا ما ەكەن؟
- ءيا, ەپيلەپسيامەن اۋىرادى ەكەن. "الماتىنىڭ اۋا-رايى جاقپاعان" دەپتى دارىگەرلەر. العاشقى كومەك كورسەتىلمەگەن, سودان ءتىلىن جۇتىپ قويىپتى.
- جانىندا بىرگە تۇراتىن بالدار نەگە كومەكتەسپەگەن؟
- ولاردىڭ بارلىعى ساباقتا بولعان, تىلەۋجاندى سىرتىنان ق ۇلىپتاپ كەتە بەرگەن. قازىر بارلىعى بولىمشەدە كورىنەدى, سۇرالىپ جاتىر ەكەن.
- قيىن بولعان ەكەن.
- ءيا, بۇگىن وتە اۋىر كۇن بولدى.
- ايكو.... مەن, مەن تىلەۋجاننىڭ قايتىس بولىپ كەتەتىنىن بىلگەنىم جوق, راس ايتام, – دەدىم جانارىما جاس اينالىپ.
- بۇلاي بولارىن كىم ويلاعان, – دەيدى ول دا كەمسەڭدەپ.
- قۇدايىم-اي! ول ءتىرى بولسا, قازىر-اق سۇيرەپ كوك بازارعا الىپ بارىپ, كىلتىن جاساتقان بولار ەدىم, تەاترعا ەرتىپ بارىپ, سپەكتاكل كورسەتكەن بولار ەدىم عوي. بار بولعانى جيىرما ءبىر-اق جاس, ادام جيىرما ءبىر جاسىندا نە جاساپ ۇلگەرەدى, ايتشى ءوزىڭ؟ ءتىپتى تەاترعا بارۋعا دا ۇلگەرمەدى ەمەس پە؟ - دەپ ايكونى قۇشاقتاي الا اعىل دا تەگىل جىلادىم. ايكو دا ۇزاق ەگىلدى.
سودان سوڭ بارىپ ايكو:
– تىلەۋجان كورە الماي كەتكەن سپەكتاكلدى بىرگە تاماشالاپ قايتايىقشى, – دەپ قولقالادى.
ءومىر دەگەننىڭ وسىندايلىق ەكەن, الدىڭدا نە بولارىن ەشكىم بىلمەيدى. مەن ونىمەن كەشە عانا تانىستىم, بۇگىن ول قايتىس بولدى. ءومىردىڭ تابالدىرىعىن اتتاپ تا ۇلگەرمەدى, ەسىگىنەن قايتتى, ەسىگىنىڭ ءتىپتى تۇتقاسىن دا ۇستاعان جوق.
انە قايتىپ بارادى...
ايكو ەكەۋمىز تەاترعا كەشىگىپ كەلدىك. بالكوننان العان ورنىمىزعا ءۇنسىز, ءارى سونشالىق قايعىلى كەيىپتە جايعاستىق. كورەرمەندەر ورىندارىنا جايعاسقان سوڭ, قاسىمداعى بوس ورىنعا قايتا-قايتا قاراي بەردىم.
- ايكو, قاراشى جانىمداعى ءبىر ورىن بوس تۇر, بۇل تىلەۋجاننىڭ ورنى بولۋشى ەدى عوي, – دەيمىن.
- مۇمكىن بيلەت يەسى كەشىگىپ جاتقان شىعار.
-جو-جووق, مۇندا تىلەۋجان وتىر.
ايكونىڭ ءوڭى اپپاق شۇبەرەكتەي بوزارىپ كەتتى دە, مەنىڭ قولىمنان قىسىپ ۇستاپ الدى. جانىمداعى ورىندىق سپەكتاكل اياقتالعانشا بوس تۇردى.
بوس تۇردى. سول بوس ورىندىقتان الدەقالاي ءبىر جىلۋ ەسىپ تۇرعانداي, مەن بوس تۇرعان ورىنعا قايتا-قايتا جالتاقتاپ قاراي بەردىم. جالت بۇرىلسام بۋعا اينالىپ ۇشىپ كەتەتىندەي, كوزگە كورىنبەيتىن ءبىر دەنە ءدال مەنىڭ جانىمدا سپەكتاكل تاماشالاپ وتىرعانداي, الدەقالاي پىسىلداعانداي, كورەرمەننىڭ دۋ قول شاپالاعىنا قوسىلىپ, ول دا قول سوعىپ جاتقانداي, اراسىندا كۇلگەندەي, ەندى بىردە ەگىلىپ جىلاعانداي بولدى.
ساحنا شىمىلدىعى ءتۇسىپ, ارتىستەر قۇرمەت-قوشەمەتكە بولەنگەن سوڭ, كورەرمەندەر ءدۇر قوزعالىپ ورىندارىنان جىلجي باستادى. سول كەزدە بايقادىم, مەنىڭ جانىمداعى بوس ورىندىقتىڭ اياق جاعىندا كوزگە كورىنەر-كورىنبەس ءبىر بۇكتەۋلى قاعاز جاتتى. جەردەن كوتەرگەنىمدە, ونىڭ تەاتردىڭ بيلەتى ەكەنىن اڭدادىم. نومەرى دە مەنىڭ جانىمداعى بوس تۇرعان ورىننىڭ نومەرىنە سايكەس بولىپ شىقتى. ايكونى اقىرىن ءتۇرتىپ, ايالداي تۇرۋىن سۇرادىم دا, ءوزىم الگى بوس ورىنعا جاقىنداپ, ورىندىق جاقتاۋلارىن اقىرىن سيپاپ كوردىم. قازىر عانا ادام وتىرعانداي جىپ-جىلى, سۋىماعان ورىندىقتىڭ ارقالىعىنا قولىم تيگەندە, ماڭدايىمنان مۇزداي تەر بۇرق ەتە قالدى.
مەن ونى بەكەر-اق قارا تورعايعا ۇقساتقان ەكەم, كەشە ۇشىپ كەلگەن قارا تورعاي, كوكتەم كەلگەندە قايتادان ءوز مەكەنىنە ۇشتى دا كەتتى.
كوكتەمدە قۇستار قايتا ما دەپ ويلادىم...
ء جاۋدىر نارتاي