«سوعىس باستالدى!» دەگەن سۋىق حابار ەستىلگەندە ول نەبارى جيىرمادان ەندى عانا اسقان جىگىت ەدى. وتىزىنشى جىلداردىڭ باسىنداعى اشىققان جۇرتتىڭ تەڭىز جاعالاپ, بالىق سۇيەگىن قايناتىپ ىشكەنىن كورگەن ءپىرنازار بۇل كەزدە كولحوزداعى كوپ جۇمىسشىنىڭ ءبىرى بولاتىن. اۋىلدان كەتكەن العاشقى لەكتىڭ قاتارىندا اعاسى قايىپنازار مايدانعا اتتاندى. سوعىس ۋاقىتىنىڭ قيىندىعى مەن قاتالدىعىن وسىدان ءبىلىڭىز, اعاسى ءوزى اۋدان ورتالىعىندا جۇرگەندە قايتىس بولىپ كەتكەن اناسى ءجاميلانى جەرلەۋگە دە قاتىسا الماي ەشەلونعا ءمىنىپ كەتە باردى.
ال ءوزى سوعىسقا 1942 جىلى اقپان ايىندا الىندى. سەگىز ايعا سوزىلعان اسكەري جاتتىعۋدان كەيىن بۇلاردى ستالينگرادتى قورعاۋعا اكەلدى. پۋلەمەتشى ءپىرنازار مىرزاتاەۆ مۇنان كەيىن 11-اتقىشتار پولكى قۇرامىندا كيەۆ, حاركوۆ, مينسك, كيشينەۆ, ۆارشاۆا, بۋداپەشت, ۆەنا قالالارىن ازات ەتۋگە باستان-اياق قاتىستى. ەڭ اۋەلى پۋلەمەتشىلەردى كوزدەيتىن جاۋ مەرگەندەرىنىڭ تالاي وعىنان امان قالدى.
جەڭىس كۇنىن مەلك قالاسىندا قارسى الدى. بايقايدى, نەمىستەر بۇلاردى بەيبىت جۇرتقا ادام ەتىن جەۋدەن قايمىقپايتىن قانىپەزەر ەتىپ كورسەتىپ قويعان سياقتى. «ستالين – گۋت, گيتلەر – كاپۋت» دەگەن ۇران كوتەرگەن جۇرت بۇلار جاقىنداسا جىلاپ قويا بەرەدى. بۇلار سونداي توپتىڭ بىرىنە كەلىپ, وزدەرىنىڭ ەشكىمگە تيمەيتىنىن, ەگەر بۇلار تاراپىنان سونداي جاعداي بولا قالسا كىنالى ساربازدى قاتاڭ جازالايتىندىقتارىن ىممەن ءتۇسىندىردى. وسىدان كەيىن جەرگىلىكتى جۇرتتىڭ كوڭىلىندەگى الاڭى سەيىلگەندەي بولىپ ەدى.
كوپ ۇزاماي پولك كومانديرىنىڭ ءوزى كەلىپ, مىڭداعان جاۋىنگەردىڭ ىشىنەن 37 ساربازدى تاڭداپ الدى. پۋلەمەتشى ءپىرنازار سول وتىز جەتىنىڭ قاتارىندا شەكاراداعى گميۋند قالاسىنىڭ اسكەري كومەندانتۋراسىندا قىزمەت ەتتى. ءاسىلى قازاق «ب ۇلىنگەننەن بۇلدىرگى الما» دەگەندى تەگىن ايتپايدى عوي. بۇلاردان ءسال بۇرىن قايتقاندار يەسىز قالعان ۇيلەردەن جيعان ولجالارىن جاسىرىپ الىپ كەتكەن ەدى. ۆاگوندارعا سىقاي تيەگەن سول م ۇلىك-مۇككامالدارىمەن بىرگە كارپات تاۋلارى ەتەگىندە ميناعا ۇرىنىپتى. سوعىستا ەش ساپەردىڭ نازارىنا ىلىنبەگەن قاۋىپتى قارۋ ۇيلەرىنە جەڭىسپەن ورالىپ كەلە جاتقان جۇزدەگەن جاۋىنگەردىڭ ءومىرىن وسىلايشا جالماپ كەتىپتى. گميۋندتا جىلدان استام قىزمەت ەتىپ, كەۋدەسىندە «قىزىل جۇلدىز» وردەنى مەن بىرنەشە مەدال جارقىراعان مايدانگەر تۋىپ-وسكەن قازالىسىنا قايتتى.
عاسىر جاساعان جاۋىنگەردىڭ كەيدە بۇرىنعىنى كوز الدىنان وتكىزىپ, ويعا شوماتىنى بار. قاراپ وتىرسا, باياعى كەزەڭنەن بۇل قيمايتىنداي ەشتەڭە جوق ەكەن. قايتا كەڭەستىك ساياسات بۇلاردىڭ اۋلەتىنە بار سالقىنىن تيگىزىپ-اق باعىپتى. اكەسى قۇلسارى ەلگە بەلگىلى ءدىندار ادام ەدى. بۇل كومسومولعا وتەردە «مولدانىڭ بالاسى» دەپ ساۋساق شوشايتقاندار كوبەيگەسىن اتاسى مىرزاتايدىڭ اتىنا جازىلدى. سوعىستان كەيىن تۇرالاعان اۋىل تىرلىگىن تۇزەۋگە كىرىستى. فەرمادا ەسەپشى بولدى, ساۋدا سالاسىندا, بالىق زاۋىتىندا جۇمىس ىستەدى.
سوعىس پەن ەڭبەك مايدانىنان وتكەن ارداگەر وزىنە كورسەتىلگەن قۇرمەتكە ريزا. وسىدان 6 جىل بۇرىن جەرگىلىكتى اكىمدىك اۋدان ورتالىعى ايتەكە بي كەنتىنەن ءۇي دە سالىپ بەردى.
جەڭىستىڭ ءجۇز جاستاعى جاۋىنگەرى قازىر ءبىر ۇلكەن اۋلەتتىڭ الىپ بايتەرەگى ىسپەتتى. ون بالادان تاراعان ۇرپاقتارىنىڭ قىزىعىنا كەنەلىپ وتىرعان مايدانگەر ءوزى قولىنا قارۋ الىپ قورعاعان تىنىشتىقتىڭ ەندى ەشقاشان بۇزىلماۋىن تىلەيدى.
قىزىلوردا