قازاق قادىم زاماننان جاز – جايلاۋ, قىس – قىستاۋ, كوكتەم – كوكتەۋ, كۇز – كۇزەۋ كوشپەلى تۇرمىستى كاسىپ ەتكەن. كوشىپ-قونۋ بارىسىندا ءبىر جەردىڭ ءشوبى, سۋى, قۇنارى, تىنىس الاتىن اۋاسىمەن جاڭا قونىس-تۇراقتىڭ ءشوبى, سۋى, قۇنارى, اۋا رايىن سالىستىرىپ, تاجىريبە جۇزىندە ءتيىستى ءتۇرلى تۇجىرىمدار مەن بولجامدار جاساعان تۋمىسىنان عالىمدىققا ءبىرتابان بەيىم, كورەگەن حالىق.
ەندەشە, «حالىق ايتسا, قالىپ ايتپايدى» دەمەكشى قازاقى ءجون-جورالعى, ادەت-عۇرىپ, سالت-ءداستۇر ساباقتاستىعى ۋاقىت سىنىنان ءوتىپ, بۇگىنگە جەتتى. وسى قازاقى ءدىلىمىزدى بۇزۋعا ساياسي ادىسپەن سىنالاپ ەنگىزىلگەن جات اعىمدار مەن ۇستانىمدار ەپتەپ-سەپتەپ ۇلتتىق ساناعا قايشىلىقتار تۋعىزا باستاعانى, قاساقانا اداستىرۋ ۇدەرىسىنە قوعامدىق ورتادا قارسىلىق ءۇنى ءجيى كوتەرىلىپ ءجۇر. سىرتقى ىقپالدىڭ ناتيجەسىندە «جاڭاشىلدىق» يدەيالار قاپتادى. ءدال وسىنداي قوعامدىق ومىردەگى اۋمالى-توكپەلى شاقتا, بۇگىنگى ساندىق تەحنولوگيانىڭ ايرىقشا بەلەڭ العان, ماسس-مەديا سانالاتىن الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ ەرەكشە قارقىنمەن جاپپاي ءورىس جايعان داۋىرىندە قالامگەر ءمادي ايىمبەتوۆ شىعارماشىلىق ىزدەنىسىن تىڭعا تۇرەن سالىپ, «تىرشىلىك مينياتيۋرالارى. كۇندەلىك-ەسسەلەر» اتتى ەڭبەگىن سوڭعى جىلدارى فەيسبۋكتەگى پاراقشاسى ارقىلى كۇنبە-كۇنگى ەلەڭ ەتكىزەر وقيعا, تابيعاتتىڭ تاماشا كورىنىستەرىن اڭعارىمپازدىقپەن ءمۇلت جىبەرمەي اۋلاپ, ۇلگى-ونەگە, ءتالىم-تاربيە, عيبرات بولارلىق عاجايىپ ويۋ-ورنەك, ادەمى ناقىش, ايشىقتى بەينەلەردى, وتكىر پايىمدارى, سىرشىل تەبىرەنىسى, توپشىلاۋ سەزىمدەرىمەن ءبولىستى, ونەرگە ىنتىق قۇمارتۋشىلار اراسىندا تىكەلەي ديالوگ ورناتتى, سۇحباتقا شاقىردى, اشىق پىكىرتالاس تۋدىردى. اۆتوردىڭ «تىرشىلىك مينياتيۋرالارىن» الەۋمەتتىك جەلىدەگى تۇراقتى وقىرماندارى كۇن سايىن اسىعا كۇتەتىن كوپ سەريالى قىسقامەتراجدى ءفيلمنىڭ جالعاسىن تاماشالاعانداي ترەندكە اينالدى. جالپى, شىعارماشىلىق ونەردە قىسقا دا نۇسقا جازۋعا ماشىقتانۋ – شەبەرلىكتىڭ شىڭى. ويماقتاي ويمەن تابيعي قۇبىلىستى اللەگوريالىق تاسىلمەن كەيىپتەپ, پەرنەلەپ, شەندەستىرىپ, ەگىزدەپ, سويىپ قاپتاپ قويعانداي تانىمدىق-تاعىلىمدىق ءمانى زور, استارى قات-قابات ماقال-ماتەلدەي ءتۇيىن ءتۇيۋ, بۇلجىمايتىنداي بايلام جاساۋ وڭاي ەمەس. ءتىل ۇستارتىپ, كىپ-كىشكەنە مولتەك سىردى تۇتاس وبرازعا اينالدىرعان ستيل ەرەكشەلىگى الەۋمەتتىك جەلىنى قولدانۋ مادەنيەتىنىڭ ورەسىن ءوسىردى.
الەۋمەتتىڭ قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرعان «تىرشىلىك مينياتيۋرالارىنىڭ» ءپىشىنى مەن تارتىمدىلىعى ايناعا شاعىلىسقانداي فوتوبەينەسىمەن قاتار جانارىڭنىڭ الدىنا تۇرا قالادى. بۇل وقىرمان وي-قيالىن سەرپىلتىپ, بىلىگى مەن دۇنيەتانىمىنا, ەستەتيكالىق تالعامىنا وڭ اسەر ەتتى. اسىلى, التىن بەسىك اينالا ماڭاي تاۋ-تاس, وزەن-كول, ءشوپ-شالعىن, اڭ-قۇس, تال-تەرەك, وسىمدىك الەمى, جىلدىڭ ءتورت مەزگىلىنە ساي تابيعي وزگەرىستەردىڭ سەبەپ-سالدارى ىزدەنگەنگە «كەڭ بولساڭ, كەم بولمايتىن» كەمەلدىككە, جومارتتىققا باۋليتىن, جاسامپازدىققا جەتەلەيتىن قۇس جولىنداي بابالار وسيەتىنىڭ عارىشتىق مۇراتى. سەنسەڭىز كەيبىر ەلدە بىزدەگىدەي جىلدىڭ ءتورت مەزگىلى دەگەندى مۇلدەم تۇيسىنە بەرمەسى يمانداي شىندىق. ال جىلدىڭ ءتورت مەزگىلى ءبىزدى فيزيولوگيالىق, بيولوگيالىق شىڭداۋمەن بىرگە عىلىمي يدەيالىق وي-ءورىسىمىزدى كەڭىتىپ, ساپالىق دامىتقانى, رۋحاني جاسامپازدىقپەن بايىتقانى انا تىلىمىزدە كول-كوسىر تاڭبالانعان اتاۋ-ۇعىمداردان ايان. مىنە, وسى باعىتتا «تىرشىلىك مينياتيۋرالارى. كۇندەلىك-ەسسەلەر» قازاقى ءومىرتانۋ قۇرالى ىسپەتتى مولتەك جانردى سەمبيوز جاساپ, قۇراق كورپەدەي جيناقتاپ, جاڭاشىلدىقپەن وربىتكەن جاراتىلىسى ەرەك, دارا تۋىندى.
ەڭبەكتىڭ ءاربىر بەتىن پاراقتاعان سايىن كوتەرگەن الەۋمەتتىك جۇگىنىڭ سالماعى مەن سان قيلىلىعى قالىڭ وقىرمان قاۋىمنىڭ ءور رۋحىن جىگەرلەندىرىپ, سۇلۋلىققا قۇشتارلىعىن وياتقانى ءشۇباسىز. بىزدىڭشە, بادىزدەلگەن كوركەم بىتىكتىڭ سۇرانىپ تۇرعان جانە ءبىر ءزارۋ سالاسى – زاماناۋي جۋرناليست ماماندىعىنا باۋليتىن ۋنيۆەرسيتەت فاكۋلتەتتەرىندەگى فوتوجۋرناليستيكا پانىنە دايىن وقۋ قۇرالى. ءتىپتى ونەرتانۋ وقۋ ورىندارىندا ءتيىستى ادەبيەت ساناتىندا پايدالانۋى بەك ىقتيمال. البەتتە, قالامگەر كوپشىلىككە ۇسىنعانمەن ءدال مۇنداي الدىنا ماقسات كوزدەمەسە دە, تاجىريبەدە قولدانۋعا ابدەن لايىق. ويتكەنى مۇنداعى وبەكتيۆكە ىلىنگەن كەز كەلگەن سۋرەتتىڭ تەحنيكالىق ساپاسىمەن بىرگە تاقىرىپ اۋقىمى, كومپوزيتسيالىق ورىندالۋ تاپقىرلىعىنان كاسىبي شەبەرلىگى اڭقىپ تۇرادى. اۆتوردىڭ قىراعىلىعى تۋعان ولكەنىڭ عاجايىپ قۇبىلىستارىن كانىگى مەرگەندەي قالت جىبەرمەي, جان-جۇيەنى تەبىرەنتەرلىك, ساعىنىشتى, ويناقى, مۇڭدى, قىزعىلىقتى, ءسۇيىنىشتى, اسقاق, پاڭ, الىپ, كۇرەسكەرلىگىن تانىتاتىن قاس-قاعىم سيرەك ساتتەردى كامەراعا دەرەۋ تارتىپ, فوتوەتيۋد, پەيزاج, پورترەت, ناتيۋرمورت, گرافيكا, فوتوايىپتاۋ, پانورامالىق, تۇنگى قالا كورىنىستەرى, تاريحي فوتوقۇجات, دالا لاندشافتى, رەپورتاج جانرى نۇسقاسىن كاسىبي تۇرعىدا تۇرلەندىرگەن. قالامگەردىڭ سۋرەتكەرلىك دالدىگى مەن قابىلەتى, قارىم-قايراتى, ليريكالىق جانعا جايلى جاراسىمدى ءازىلى, تىلسىم نۇردان, اي ساۋلەسىنەن, اسپاندى ءتۇرلى تۇسكە بوياعان كۇننىڭ شۇعىلاسىنان, سۋدىڭ كۇلكىسىنەن, اقجاۋىنعا شومىلعان اققايىڭنان, بەتحوۆەننىڭ سىرلى سازىنان, بوياۋ كونتراستىنان, شىرشا بۇتاعىنداعى قوشاقاننان, مۇز ورنەكتەن, اسپان استى, جەر ءۇستى پىشىمىنەن, قاراشانىڭ اق ۇلپاسىنان, سىمبات ونەرىنىڭ جاۋھارىنان, سامالاداي ءسان-ساۋلەتىنەن, ءشول قاڭسىتقان, اڭقاسى كەپكەن ايتاقىردان, قىسقاسى, تابيعاتتىڭ قاراپايىم كورىنىستەرىن استى-ءۇستىن, اۋدارىپ-توڭكەرىپ, تىنتكىلەپ وسكەلەڭ بۋىنعا ۇلگى-ونەگە تۇتاتىن, كوزدىڭ جاۋىن الاتىن سۇلۋ نارقىنا, نازىك يىرىمىنە تامساندىرىپ, اۋەز-اۋەنى قۇلاق قۇرىشىن قاندىراتىن, قۇدىرەتى مەن ءبىتىمى تولقىتىپ, قۇرىلىس-كونسترۋكتسياسى تولعاندىراتىن, جاساعان يەنىڭ امبەباپ تۋىندىگەرلىگىنە وي جۇگىرتە ءۇڭىلتىپ, زەر سالادى. تاقىرىپ الۋاندىعى سونداي – مۋزەي زالدارىن اياقتان توزدىرا, قاداۋ-قاداۋ ءاربىر ەكزوتيكالىق ەكسپوناتقا جانارىڭدى تىكتەپ, قۇندى جادىگەردىڭ قادىر-قاسيەتىنەن تاريحي جۇمباق سىر-سيپاتىنا, ۇرشىقتاي ۇيىرگەن رۋحاني تارتىلىس كۇشىنە كەنەلگەندەي رياسىز ۋىزداي سەزىمگە بولەيدى. بۇل رەتتە شىعارمانىڭ الەۋمەتتىك تانىمدىق قاسيەتىمەن قاتار ورە دەڭگەيى, ينتەللەكتۋالدىق بيىك پاراساتى, ءسوز ساپتاۋىنىڭ باۋراپ الاتىن ماگيالىق سيقىرى مەن مىسى وقىعان ءدۇيىم جۇرتتىڭ جۇرەك تولقىنىمەن شىم-شىمداپ اقىرىن-اقىرىن كۇرەتامىردى قۋالاپ بويعا سىڭەرى اقيقات.
سەزىم پەرنەسىن شەشەن تىلمەن كەستەلەپ, رۋحاني سەرگىتكەن, ءومىردىڭ وزىندەي ءتۇرلى-ءتۇستى بەزەندىرىلگەن ەنتسيكلوپەديالىق باسىلىمنىڭ ءار تۇسىنان ويىپ, مىسالعا جۇگىنەلىك.
«باق-باق – مامىردىڭ بالاۋسا شالعىنى ىشىندە ۇيالاپ قالعان كىشكەنتاي كۇن بەينەسى!.. كوكتەم شۋاعىمەن بىرگە ك ۇلىمسىرەيتىن كۇن بەينەلى گۇلدى بۇگىن تاڭعى سەرۋەن ساتىندە كوز نۇرىممەن قۋانا ايمالادىم... 04.05.17 ج.» (5-ب.).
«اققايىڭ سىلانىپ, سىرعا-شولپىسىن تاقتى. مامىردىڭ كوگىلدىر اسپانى اياسىندا جاڭارىپ, بوي تۇزەگەن سۇلۋ قايىڭ-قىزدىڭ كوركەم جەلەگىنە كوز سالماي ءوتۋ مۇمكىن ەمەس-اۋ, تۇسىنسەڭىز. كوكتەم تاڭى سەزىمدى تاعى دا ءبىر سەلت ەتكىزدى... 6.05.17 ج.» (6-ب.).
«...تاڭ الدىندا جاۋعان اقۇلپا قار شەتەن اعاشىنىڭ قىپ-قىزىل جيدەكتەرىن اپپاق شالىسىمەن جەپ-جەڭىل كومكەرىپ الىپتى. قىزىل مەن اقتىڭ گارمونياسى... قوڭىر كۇز بەن قىستىڭ ءولىارا مەزەتىندەگى بوياۋ ۇندەستىگى – اق پەن قىزىل! سۋىق ەمەس, جىپ-جىلى سەزىمنىڭ ءلۇپىلى سەزىلەتىن جىلى بوياۋ! استانا قىسى بيىل, ونشا ىزعارلى بولمايتىن شىعار... 10.11.17 ج.» (13-ب.).
«...اققايىڭ – ليريكالىق وبراز. سۇلۋلىق پەن نازىكتىكتىڭ, سىرشىلدىق پەن ماحابباتتىڭ پاك بەينەسىنە اينالعان, جەلەگى جىبەكتەي ەسىلگەن كوركەم دە كەرىمسال كۇمبەز اعاش. اققايىڭ – ولەڭ, اققايىڭ – وزەگىنە ءومىردىڭ شىرىن ءسولىن جيعان تابيعاتتىڭ تۇنىق تۋماسى. ءبىر عاجابى, ورماندى القاپتاردا شوقتالا دا وسەتىن, قاتارلاسىپ تا, جەكە-دارا دا بوي تۇزەيتىن اققايىڭدار قاشاندا ادام جانى مەن سەزىمىن ەڭ الدىمەن اقجۇزدى سىرلى سىمباتىمەن باۋراعان... 23.03.18 ج.» (29-ب.).
«...بۇلت-ايۋ مەن اق بۇيرا بۇلتتار! اسپان الەمى تۇنعان سۋرەت. اقباۋىر بۇلتتار, اقشا بۇلتتار, اق شۋدا بۇلتتار, اقشۋلان بۇلتتار, الا شابىر بۇلتتار, اپپاق بۇلتتار, ءبىر شوكىم بۇلت... شاربى بۇلتتار, شۋدا بۇلتتار, تولقىن بۇلتتار, نازىك بۇلتتار, كەزبە بۇلتتار, كوك بۇيرا بۇلتتار, كوكشۋلان بۇلتتار, كۇلگىن بۇلتتار, سۇرعىلت بۇلتتار, سۇرقاي بۇلتتار, تۇيدەك بۇلتتار, شوق-شوق بۇلتتار. ءتىل ۇشىنا ورالا بەرەتىن تەڭەۋى شەكسىز تالاي-تالاي بۇلتتار اسپان-تەڭىزدىڭ ايدىنىندا نەشەمە زامانالاردان بەرى ءجۇزىپ كەلەدى, ءجۇزىپ بارادى. بايتاق تا باي, جاۋھار تىلىمىزدە بۇلتتارعا قانشا بەينەلى تەڭەۋ بولسا, بۇلت-سۋرەتتەردىڭ دە سونشاما اتاۋى بار... 29.10.18 ج.» (68-ب.).
«...شىعىس بەتى جەم وزەنىنە قاراعان, باتىسىن قالىڭ شاعىل قۇم ەمىنە جيەكتەگەن الىس اۋىلدىڭ بەينەسى كوڭىلگە ساعىنىش سازىن ۇيالاتادى. اياسىندا بالالىق, ءجاسوسپىرىم شاقتىڭ كۇندەرى وتكەن, بۇيىعىپ جاتقان بەيكۇنا ىستىق مەكەن.
جىلدار بويى ۋاقىت تابىن سول كۇيى ساقتاپ تۇرىپ قالعان, شاتىرسىز, جايپاق توبەلى ەسكى ۇيلەرىندە, ۇشارىن كوككە سوزعان قاراعاشتار مەن كوكتەرەكتەردە الىس-الىس كۇندەردىڭ ەلەسى ءسال عانا مۇڭايىپ تۇرعانداي. قۇم جيەگىندەگى اۋىلدىڭ وسى باكەنە ۇيلەرى قانشاما ۇرپاقپەن بىرگە جاساپ, بىرگە تاعدىرلاس بولدى دەسەڭىزشى! تىرشىلىگى بەيعام, ءوز كۇيىن ءوزى كۇيتتەگەن تالاي جاندارعا قۇتتى شاڭىراق, ىستىق ۇيا بولعان قالپىنان اينىماعان, ءبىر-ءبىرىن قايتالامايتىن ءوزىمىزدىڭ قازاقى سيپاتتى ۇيلەر-اي!.. 08.02.19 ج.» (86-ب.).
اتالعان ەڭبەك باستان-اياق تۇنىپ تۇرعان ۇلتتىق بوياۋعا قانىق ويۋ-ورنەككە, شۋاقتى مانەر-ناقىشقا, قاناتتى شابىتقا, تىرشىلىكتىڭ بۇلكىلدەپ سوققان قان تامىرىنداي ءدىرىل-تىنىسىن, مىنەز-قۇلقىن, بەكزات بولمىس-ءبىتىمىن تايعا تاڭبا باسقانداي جاراتىلىس سۋرەتىن سەلكەۋسىز شىرايلى سومداعان. دۇنيە جارالىپ, سۋ اققالى ءومىر-تىرشىلىكتىڭ تاڭىرلىك جادى اۋىزدان-اۋىزعا, اتادان بالاعا جالعاسقان ۋاقىت پەن كەڭىستىك ارالىعىنداعى ساباقتاستىق تاعىلىمى تاپسىرلەنگەن. سول ارقىلى قالامگەر قىر-سىرى مول الۋان ءتۇرلى بۇگىنگى تاڭداعى كەلەلى ماسەلەنى شىعارماعا ارقاۋ ەتىپ, وقىرمانىن ويعا شومدىرادى. بۇل قىسقا-قىسقا زەردەلەنگەن لەبىز-پايىمىن اۆتور جارىستىرا تابيعي فوتوبەينەسىمەن ۇشتاستىرىپ بەرۋى وتە-موتە كوڭىلگە قونىمدى, ەستەتيكالىق اسەرلى... سونداي-اق «تىرشىلىك مينياتيۋرالارى. كۇندەلىك-ەسسەلەر» بىتىگىنىڭ 98-بەتىنەن 355-بەتى ارالىعىن «فوتوقوسىمشا» قامتىعان, الەۋمەتتىك جەلىدەگى دوستاردىڭ 356-383-بەتتەردەگى كەيبىر وي-پىكىرلەرى دە نازاردان تىس قالماعان.
سايىپ كەلگەندە, ءمادي ايىمبەتوۆتىڭ كوركەمدىك-يدەيالىق شۇرايلى قولتاڭباسى كوڭىلدى الاڭداتقان الاساپىران, مازاسىز كەزەڭدە ۇرپاققا مۇرا جەر تاعدىرى, دارحان ولكەنىڭ تۇتاستىعى مەن اماندىعىنا دەگەن ازاماتتىق شەكسىز قامقورلىق پەن ىڭكارلىكتى, وتانشىلدىق ءمولدىر سەزىمدى مازداتتى. «تىرشىلىك مينياتيۋرالارى. كۇندەلىك-ەسسەلەر» – ونەر ايدىنىندا ساۋلەلەنگەن جۇماق ولكەنىڭ رۋحاني جاڭعىرىعى, ساناعا توقىلاتىن ۇلتتىق ادەپ پەن تانىم كودەكسى.
امانقوس مەكتەپ-تەگى,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت
الماتى