«قازاقفيلم» كينوستۋدياسىنىڭ «قىز جىبەك» ءفيلمىن ءتۇسىرىپ جاتقاندا, ءبىر توپ ونەر يەلەرى «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ رەداكتسياسىندا بولىپ, جۋرناليستەرمەن كەزدەسكەندەگى شىققان ماقالانى نازارلارىڭىزعا ۇسىنامىز.
بۇرناعى كۇنى «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىنىڭ «قىز جىبەك» ءفيلمىن ءتۇسىرىپ جاتقان ءبىر توپ ونەر يەلەرى «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ رەداكتسياسىندا بولىپ, جۋرناليستەرمەن كەزدەستى.
گاۋھار سىرعالى, قولىنا اسىل كوزدى جۇزىك سالعان كەربەز جىبەك باسىنا ساۋكەلە, ۇستىنە قۇندىز ۇستاعان جاساۋ كيىپ, ەكرانعا شىعاتىن التى ءتۇرلى ءسان-سالتاناتىنىڭ بار قىرىن پاش ەتە كەلدى.
بازاربايدىڭ تولەگەنى جاۋ-جورىق كۇيىن تانىتاتىن دۋلىعا-ساۋىتىمەن, كۇمىس بەلبەۋىنە الماس قىلىش تاعىنىپ وتىردى.
بۇلاردىڭ وزگە ءفيلمنىڭ باس رەجيسسەرى س.حودجيكوۆ, سۋرەتشىسى گ.ىسمايىلوۆا, كومپوزيتورى ن.تىلەنديەۆ, فيلم ديرەكتورى ز.بوشاەۆ, شەگە – ءا.مولدابەكوۆ, بەكەجان – ا.ءاشىموۆ, سىرلىباي – ك.قوجابەكوۆ, فيلمگە قاتىساتىن باسقا دا ارتيستەر رەداكتسيامىزدىڭ قوناعى بولدى.
كەزدەسۋدە جۋرناليستەرگە «قىز جىبەك» ءفيلمىنىڭ ءتۇسىرىلۋى جايىن ءفيلمنىڭ رەجيسسەرى س.حودجيكوۆ اڭگىمەلەپ بەردى.
ونىڭ كەلتىرگەن مالىمەتتەرىنە قاراعاندا «قىز جىبەكتىڭ» قازىرگە دەيىن ۇشتەن ءبىرى ءتۇسىرىلىپ بولىپتى. «قىز جىبەك» سياقتى بۇكىل حالىق بىلەتىن, بىلگەندە جاي عانا ەمەس, قادىر تۇتىپ, قۇرمەت تۇتاتىن اسىل مۇرانى ءوز اجار-كوركىندە ەكرانعا شىعارۋ سياقتى ابزال پارىز فيلم تۇسىرۋشىلەرىنىڭ ءبارىن قاتتى تولعاندىرۋدا ەكەن. سوندىقتان دا ءفيلمنىڭ مارتەبەسىن حالىق ۇعىمىنداعى بيىكتەن تومەندەتپەۋ شارالارى قاراستىرىلىپ جاتقان كورىنەدى. بۇدان بۇرىن بەرگەن رەپورتاجىمىزدا ايتقانىمىزداي, ەرتەدەگى ءۇي جيھازدارى, ەر-تۇرمان, قارۋ-جاراق سياقتى اسا سيرەك ۇشىراساتىن بۇيىمدار ەل اراسىنان جيىلعان. كۇمىس ەردىڭ ءتۇر-ءتۇرى تابىلىپتى. ءتىپتى بىرقاتار اۋىلدار جىبەكتىڭ شاشۋى دەپ مۇنداي تۇرمانداردى تەگىن دە بەرگەن. سىرلىبايدىڭ ورداسى 12 ۇيدەن قۇرالماق. ۇلكەن وردا بۇيىرىنەن شىعارىلعان ەسىكتەر ارقىلى وتاۋلارمەن بايلانىسىپ, سىرتتاي قاراعاندا ءبىر ءۇي ءتارىزدى بولىپ كورىنبەك. وردانىڭ جاساۋ-جابدىعى, گۇلدى شيەلەرىمەن, كۇمىس شاپتىرعان كەرەگە-ۋىقتارى, باۋ-قۇرى, تۋىرلىق-ۇزىگى, دودەگە-ەسىگى – ءبارى-ءبارى «قىز جىبەك» جىرىندا كورسەتىلەتىنىندەي كەلىستى. تولەگەن, بەكەجان, قارشىعا, جىبەك مىنەتىن سايگ ۇلىكتەر قازىردە-اق سايلانىپ قويىلعان. فيلم حالقىمىزدىڭ تەك كەشەگىسىن عانا ەمەس, سوناۋ ەرتە كەزدەگى سالت-عۇرپىن, ادەت-داستۇرلەرىن كورسەتۋدى دە ماقسات ەتەدى.
بۇلاردان باسقا, ءفيلمدى ءتۇسىرۋدىڭ الدا ەڭ جاۋاپتى دا قيىن كەزەڭى تۇر, – دەدى رەجيسسەر, – ول تولەگەن مەن شەگە قۋاتىن ۇزىن كوش. كوشتى كينو تىلىمەن ايتىپ بەرىپ قاتتى تولعانتىپ وتىر. قامقا زەرلى كىلەمدى جۇك ۇستىنە جاپتىرىپ, جەز بۇيدالى سەكسەن تۇيە قومداعان, ءسان-سالتاناتى بىرىنەن ءبىرى ارتىپ تۇسەتىن قىرىق كوشتى ءوز سيپاتىندا سۇلۋ كوكشە, كەربەز التاي, جەر ءجانناتى جەتىسۋ, اق جايىق ماڭىندا تۇسىرۋگە قارجى جەتپەيدى. سوندىقتان كوشتى ازايتا شامالاپ تۇسىرەمىز بە دەگەن ويدامىز.
رەجيسسەرعا مىناداي سۇراق قويىلدى:
– «قىز جىبەك» نەشە سەريالى بولماق؟
– جازۋشى ع.مۇسىرەپوۆتىڭ ستسەناريى ەكى سەريالى فيلمگە ارنالعان. العاشقى جوبا بويىنشا «قىز جىبەك» ەكى سەريالى فيلم بولىپ تۇسىرىلمەك ەدى. قازىر قارجى جەتپەيتىندىكتەن ىقشامداپ ءبىر سەريا اياسىنا سىيعىزۋ كوزدەلىپ وتىر. جۋرناليستەر قاۋىمى حالىق ءسۇيىپ ارداق تۇتاتىن جىر ءتاڭىرىنىڭ سيۋجەت, مازمۇنى ءفيلمنىڭ ءبىر سەرياسىنا سىيا قويار ما ەكەن دەگەن دە پىكىرلەرىن جاسىرا المادى. تۇبىندە ەكى سەريالى قالپىندا تۇسىرىلسە جاقسى بولار ەدى. قارجى ماسەلەسىن مۇمكىندىگىنشە قوسىمشا ويلاستىرا وتىرىپ, ءفيلمدى ەكى سەريالى ەتكەن ءجون بولار.
تاعى ءبىر ەرەكشەلىك – فيلمدە حالقىمىزدىڭ باي مۋزىكاسى دا, ونىڭ ءارتۇرلى مۋزىكا اسپابى دا جەتە پايدالانىلادى. ايتالىق, ەرتەدە قولدانىلىپ, بۇل كۇندە ۇمىتىلىپ كەتكەن كونە ءان-كۇي اسپاپتارى – جەتىگەن, شاڭقوبىز, داۋىلپاز, شەرتەر, سىبىزعى, سىرناي, كەرنەي, شىڭداۋىل, اساتاياق, قوڭىراۋلى سياقتى وتىزعا تارتا مۋزىكا اسپابى ەكران ارقىلى تۋعان حالقىمەن ديدارلاسادى. ءفيلمنىڭ مۋزىكالىق جاعىن باسقارۋشى ن.تىلەنديەۆ وسىلاي جايلى ايتتى.
تالانتتى جاس دىبىس وپەراتورى ق.قوساەۆ كەزدەسۋدە ءفيلمنىڭ مۋزىكاسىنان «گاككۋ» ءانى مەن «اققۋ» كۇيىن ماگنيتوفونعا قويىپ تىڭداۋشىلاردى رازى ەتتى.
ەكراننىڭ دا, ساحنانى دا كورىكتى بولۋى ونىڭ دا كوراتسياسىنا بايلانىستى. ول ءومىر مەن تابيعاتتى وزىندەي نانىمدى بولۋى شارت. ايتسە دە «قىز جىبەك» جىرى سياقتى اسىل مۇرانى كينو تىلىمەن بايانداۋدى ونىڭ كوركەمدىك جاعىن باسقارۋشىعا دا ۇلكەن جاۋاپتىلىق جۇكتەلەدى. ءار ءفيلمنىڭ كوركەمدىك جاعىن باسقارىپ, ءارى جىبەكتىڭ شەشەسى بولىپ وينايتىن اكتەر ءارى سۋرەتشى ىسمايىلوۆا كينوداعى جيھازدار مەن كيىم ۇلگىلەر جونىندە ايتتى. ماسەلەن تولەگەن مەن جىبەك, شەگە مەن بەكەجان, سىرلىباي مەن بازارباي, قىرىق باتىر, تولىپ جاتقان نوكەر قىزدار جاس شاماسى دا ءتۇر-ءتۇسى دە بولەك-بولەك, ءبىر-بىرىنە ۇقسامايتىن جاندار. سوندىقتان ولاردىڭ كيىم كيىسى دە, ءجۇرىس-تۇرىسى دا ءبىر-بىرىنەن وزگەشە. وسىعان وراي, ولاردىڭ كيىمدەرى مەن قارۋ-جاراقتارى سول كەيىپكەر ءرولىن اشا تۇسۋگە سەپتىگىن تيگىزەتىن بولۋى شارت.
كەزدەسۋدە جۋرناليستەر «قىز جىبەك» سياقتى جىر مۇراسىن ء«لايلى-ءماجنۇن», «تاحير-زۋحرا», «شاح-ءسانام مەن عاريپ» سياقتى جانە باسقا ماحابباتتى جىرلايتىن فيلمدەر سياقتى بيىك ءھام ءوز دەڭگەيىندە تۇسىرۋگە بىزدە مول مۇمكىندىك بار ەكەنىن ەسكە سالدى. ايتالىق, نۋ ورماندار دا, اسقار-اسقار تاۋلار دا, ارقىراعان اساۋ وزەندەر دە, كوسىلگەن كەڭ دالا دا, بۇيرا تولقىن كۇمىس كولدەر دە بار. كەزىندە سۇلۋ جىبەكتى تۋعىزعان اسەم تابيعات ءالى سول قالپىندا. سوندىقتان فيلم كوللەكتيۆى ستۋديا پاۆيلوندارىنان گورى قازاقستاننىڭ كوركەم-تابيعاتتى جەرلەرىن ارالاپ, ونى سول قالپىندا تۇسىرۋگە كوڭىل بولسە, كينو ءارى ۇتىمدى, ءارى كورىكتى, ءارى اياسى كەڭ بولىپ شىعار ەدى.
كينو ءتۇسىرۋ ونەرىنىڭ كەيبىر قۇپيا سىرلى جاقتارى جۋرناليستەردى قىزىقتىردى. ارتيستەر دە, جۋرناليستەر دە ءبىر-بىرىنەن قىسىلماي, ەمىن-ەركىن وتىرىپ فيلم جايىندا اشىق پىكىر الىستى.
ءا.حاسەنوۆ
«سوتسياليستىك قازاقستان», 5 اپرەل, 1969 جىل