وقۋعا ءتۇستىم. كازگۋ-گە. جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنە. و زاماندا وقۋعا ءتۇسۋ پاتشانىڭ تاعىنا وتىرعاننان ارتىق ەدى عوي. ءجۇزىمىز نۇرلى, جۇرەگىمىز تازا. ءبىرىنشى كۋرس. ەلۋ ستۋدەنتپىز.توعىزى-قىز, قىرىق ءبىرى قىلشىلداعان جىگىتتەر. سودان بەرى دە ەلۋ ءبىر جىل ءوتىپتى-اۋ! سول قىرىق ءبىردىڭ ءبىرى – «ماڭ, ماڭ, ماڭ باسقان, شۋدالارىن شاڭ باسقان» اتان تۇيە سەكىلدى اپاي ءتوس, ماڭعاز مىنەزدى ماقۇلبەك بولاتىن. كەلبەتى دە كەلگەن. بادىراق كوز. تۇلعاسى دا, تۇرپاتى دا باياعىنىڭ باتىرلارىنداي. ناعىز نار جىگىت!
كەيىن بىلدىك, ءبىزدىڭ مارقاسقا ماقۇلبەكىمىز التى الاشتىڭ اۋزىنداعى باۋىرجان مومىش ۇلى, قۇرمانبەك ساعىندىقوۆ, شەرحان مۇرتازانىڭ كىندىك كەسكەن جۋالى جەرىندە دۇنيەگە كەلگەن ەكەن. پاراساتتى ويى بار, سابىرلى, وتكىر ءسوزى بار. ۇقساپ تۇر.
كەڭەس وكىمەتىنىڭ «كەستەسى» بويىنشا كۇللى ستۋدەنت اۋىلشارۋاشىلىق جۇمىسىنا جەگىلەتىن. بىزدەردى الماتى وبلىسىنىڭ شەلەك اۋدانىنداعى «قازاقستان» جەمىس-جيدەك سوۆحوزىنا اپارىپ ءجۇزىم تەرگىزدى.
ءبارىمىز جۇزىمدىكتە تابىستىق. تانىستىق. بايقايمىن, شەتتەرىنەن ارىنى قاتتى وزەندەي. اۋزىن اشسا جىر شۋماقتارى توگىلىپ تۇر-اۋ, توگىلىپ تۇر! ەكى كۇننىڭ بىرىندە جىر ءمۇشايراسى. سۋىرىلىپ شىعىپ ولەڭ وقيدى.دۇبىرگە قوسىلايىن دەسەم, پوەزيادان جۇردايمىن. ولەڭ جازبايمىن. كوكشەتاۋلىق كۋرستاسىمىز مۇحامەديانىڭ ءبىر داپتەر ليريكاسىنىڭ ىشىنەن كوڭىلىمە قونعان بەس-التى شۋماعىن جاتتاپ ورتاعا مەن دە شىقتىم.
– مىناۋ سەنىڭ ولەڭىڭ بە؟ – دەدى ماقۇلبەك.
– جوق, مەنىكى ەمەس.
– ەندى كىمدىكى؟
– مۇحامەديانىكى.
– ءوزى نەگە وقىمايدى؟
– وقي المايدى.
– ە, نەگە, مىلقاۋ ما؟
– جوق. ەپتەپ كەكەشتىگى بار, ۇيالادى.
– بىرەۋدىڭ بايلىعىن ارقالاپ باي بولام دەپ ءجۇرسىڭ بە؟ – دەپ تەرىس اينالدى.
سول ءسوزى شانشۋداي قادالدى. بىراق ۇندەمەدىم, ىشتەي رەنجىدىم. ءبىر قاراعاندا ونىكى دە دۇرىس.
– «بارا جاتقاننىڭ بالتاسىن, كەلە جاتقاننىڭ كەتپەنىن» سۇيرەپ ءجۇرسىڭ بە ءالى؟! – دەدى ءبىر كۇنى. ءتيىستى. سوسىن: ء«اي, نەگە وزىمدىكىن وقىمايمىن. ليريكام بولماسا دا ساتيرام بار عوي» دەپ تىنىشتالدىم. بەيىمدەلدىم. دايىندالدىم. قازىر ويلاسام, ماقۇلبەك مەنى قايراعان ەكەن عوي...
ءبىرىنشى كۋرستا ەكەۋمىز گرەك-ريم كۇرەسىنە قاتىستىق. دەنەنى قىزدىرۋ ءۇشىن جۇرگىرەمىز, يىلەمىز, بۇگىلەمىز. كىردىڭ تاسىن كوتەرەمىز. جالعىز شتانگا جالپىمىزعا جەتە مە, ءبىرىمىزدى ءبىرىمىز ارقالاپ سپورت زالىنىڭ ىشىندە جۇگىرەمىز. كۇندەردىڭ كۇنىندە قاراتاۋدىڭ تاسىنداي قاڭلىنىڭ تۇقىمىن ماعان ارقالاتىپ قويدى. اۋەلگىدە:
– اۋىر عوي! – دەپ شەگىنشەكتەپ ەم, جامبىلدىڭ تۋماسى توقتاحان اباەۆ دەگەن جاتتىقتىرۋشىمىز:
– كوتەر! – دەپ بۇيىردى. اعايدىڭ ايتقانى زاڭ, امال جوق ارقالادىم. ارقاما ءمىنىپ العاسىن ەكى وكپەمدى تەپكىلەپ:
– وڭعا ءجۇر, سولعا ءجۇر, توقتا! – دەپ قۇلاق كەستى قۇلىنداي ءامىرىن جۇرگىزدى. بايقاسام, بالاداي قىلجاقباس مىنەزى بار ەكەن.
– بالا كەزدە ەسەكتى ەرتتەمەي ءمىنۋشى ەك. ەسەك ايتقاندى تىڭدايتىن. سەن نە... ەسەك قۇرلى جوقسىڭ با؟ – دەدى ماقۇلبەك كوك جەلكەمدى شۇقىپ. ء«تۇس» دەسەم, تۇسپەيدى. ەسەكتەي توڭقىپ, ەتبەتىنەن ءتۇسىردىم. ودان كەيىن مىنگەن جوق. قازىر ويلايمىن: «سەكسەن كىلا پالەنى كوبىرەك تاسىعانىمدا بۇدان دا گورى شىمىر بولار ما ەم, قايتەر ەم؟!» دەيمىن. ايتتى نە, ايتپادى نە ستۋدەنتتىك شاقتاردىڭ ساعىمعا اينالعان ساعىنىشتى ساتتەرى عوي بۇل.
ءۇشىنشى كۋرستا بىرگە وقيتىن قىزعا ۇيلەندى. ارقانىڭ ارۋى. قاراعاندىدان. دامەتكەن احمەتوۆا. پىسىق. قايناپ تۇرعان قىز. ورىسشا سويلەسە ورىستاردىڭ اۋزىن اشتىرمايدى. نەمىس تىلىنە دە جەتىك. دامەتكەننىڭ نەمىسشەسى ءبىزدىڭ ورىسشامىزداي. ماقۇلبەك ول قىزدى قاشان اينالدىردى, قاشان ماحاببات قۇردى – ەشكىم بىلمەيتىن. ءبىر-اق كۇندە جاريا ەتتى. سودان بوز كىلەمدەگى كۇرەستى تاستادى دا, ءبىرجولا دامەتكەن جەڭگەيىمىزبەن «كۇرەسىپ» كەتتى. ماقۇلبەك پەن دامەتكەننىڭ قوسىلعانى جان دوسىمىز نۇرماحان وزبەكوۆ ەكەۋمىزگە جاقسى بولدى. فۋتبول, حوككەي بولاتىن كۇندەرى جالدامالى پاتەرىنە بارىپ جالعا العان تەلەديدارىنان سول ويىنداردى تاماشالايمىز. ماقاڭنىڭ تۋعان كۇنىنە نۇرماحان ەكەۋمىز ەكى جىل قاتارىنان تسك-نىڭ ماڭايىنداعى ادەمى گۇلدەردىڭ ءبىر شوعىرىن ج ۇلىپ اكەپ, سىيلاعان كۇندەر ەستەن شىعا ما؟!
ادامنىڭ عۇمىرى دا ءتورت ماۋسىمنان تۇراتىن ءبىر تىنىق تابيعات سياقتى عوي. جاستىق شاق – كوكتەم, بۇكىل ءبىتىم-بولمىسىڭ بۇرشىك جارىپ, كوكتەي باستايسىڭ. ءۇي بولىپ, ۇيلەنگەسىن جاز سەكىلدى جادىرايسىڭ, جاپىراعىڭ جايىلىپ, دىڭگەكتەن وسكەن بۇتاعىڭ كوبەيەدى. ۇلىڭ ۇياعا, قىزىڭ قياعا سامعاپ, نەمەرە سۇيگەن جىلدارىڭ جاپىراعى سارعايسا دا جەمىسىن توككەن التىن كۇزدەن اۋمايدى-اۋ! بىرتە-بىرتە قىس كەلەدى. ول ماۋسىم – قار جامىلعان قارا اعاش سياقتى. قالتىراپ تۇراسىڭ. پايعامبار جاسى – التىن كۇز.
ءارى قاراي 80, 90, 100... قىستىڭ دا قىزىعى بولەك. شوبەرە – شوپشەك سۇيەسىڭ. شوپشەكتەرىڭ «اتا!» دەپ موينىڭا اسىلعاندا, سىرەسكەن سۇڭگىڭ ەرىپ, تامشى تىرس-تىرس تامادى. ول دا عاجاپ تىلسىم دۇنيە عوي.
ءسال شەگىنىس جاسايىق. العاشقى كۋرستىڭ سوڭىنا تامان ايگىلى رەجيسسەر سۇلتان قوجىقوۆ پەن ۆيكتور پۇسىرمانوۆ فاكۋلتەتتەردى ارالاپ ءجۇرىپ, ءبىزدىڭ ارامىزدان تۇيەدەي-تۇيەدەي ءتورت جىگىتتى ىرىكتەپ, «قىز جىبەك» فيلمىنە ءتۇسۋ ءۇشىن اتتاي قالاپ الىپ كەتتى. سونىڭ ءبىرى – ماقۇلبەك. جاۋىنگەردىڭ رولىندە وينايدى. الاجازداي كۇرتى وزەنىنىڭ بويىنداعى تاسقوتاندا نۇرعيسا تىلەنديەۆ, اسقار سۇلەيمەنوۆ سياقتى ءبىرتۋار ازاماتتارمەن جانە كەنەنباي قوجابەكوۆ, ىدىرىس نوعايباەۆ, ءاسانالى ءاشىموۆ, ءانۋار مولدابەكوۆ, قۇمان تاستانبەكوۆ سەكىلدى اكتەر اعالارىمەن ارالاسىپ, اڭگىمەلەرىن قۇلاعىنا قۇيىپ, ەسەيىپ ورالدى. دۇنيەتانىمى, تۇسىنىك-تۇيسىگى, تىرشىلىكتى قابىلداۋى مۇلدە بولەك. بايپاعىن سۇيرەتكەن بالا ماقۇلبەك ەمەس, باسقا ماقۇلبەك. بايىپتى ماقۇلبەك.
ەكىنشى كۋرستىڭ سوڭىندا بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترىنىڭ سول كەزدەگى باس رەجيسسەرى ۆيكتور پۇسىرمانوۆ ارنايى ىزدەپ كەپ, ماقۇلبەككە «قۇدا» ءتۇستى.
– مىنا وقۋدى تاستا. ءبىزدىڭ جاستار تەاترىنا كەل, ۇلكەن ءرول بەرەم. سەن تابيعي ءارتىسسىڭ! – دەدى. ول:
– ويلانايىن! – دەدى. رەجيسسەر:
– ويلانبا! سەن ايگىلى كينواكتەر ۆاتوەۆقا ۇقسايسىڭ. ءسال-ءپال جەتىلسەڭ رۇستەمنىڭ ءرولىن ويناعان ۆاتوەۆىڭ دالادا قالادى. اۋەلى ساحناعا شىق. شەبەرلىگىڭدى شىڭدا. بىرتە-بىرتە كينوعا تۇسەسىڭ. ءبىزدىڭ «قازاقفيلم» بىلاي تۇرسىن, سەنى «موسفيلم», «لەنفيلم» شاقىرادى! – دەپ قىزىقتىرىپ, ءبىر جىلداي اينالدىرعانى بار. كونبەگەسىن:
– كەيىن وكىنەسىڭ. ايتپادى دەمە, وكىنەسىڭ. ءوزىڭ ءبىل, تارزان! – دەدى رەجيسسەر وكپە-نازىن بايقاتىپ.
«تارزان دەگەن كىم؟» دەيسىز بە؟ ماقۇلبەك قوي. ديپلوم العانشا ونى ءۇش ءتۇرلى ايتاتىنبىز. ازان شاقىرىپ قويعان اتى ماقۇلبەك. جەڭگەمىز – ماۋلەن دەيدى. بىزدەر «تارزان» دەپ كەتتىك. ونىڭ دا سەبەبى بار. «قىز جىبەك» كينوسىنا ءتۇسىپ جۇرگەندە وزەن بويىنداعى بيىك اعاشتىڭ باسىنا شىعۋدى ادەتكە اينالدىرسا كەرەك. شىركىن, جاستىقتىڭ جالىنى-اي! قوي دەسە دە قويمايدى. ءبىر كۇنى اعاشتىڭ تۇبىندە داستارقان جايىپ دامىلداپ وتىرعان اكتەرلار ماقۇلبەكتى جوعالتىپ الادى. ءارى ىزدەيدى – جوق, بەرى ىزدەيدى – جوق. سويتسە بايتەرەكتىڭ ۇشار باسىنا شىعىپ الىپتى.
– ءاي, قۇلاپ ولەسىڭ عوي, مۇنىڭ نە؟ ءتۇس!- دەسە:
– يا – تارزان! – دەيدى ەكەن شىڭعىرىپ. سول داۋىردەگى امەريكانىڭ «تارزان» كينوسىنا ەلىكتەگەنى شىعار.
كىم بىلەدى, سول تارزانىمىز رەجيسسەردىڭ سوزىنە ەرگەندە, اعاشتان – اعاشقا سەكىرگەن «تارزان» سەكىلدى الەمگە ايگىلى اكتەر بولار ما ەدى؟ قۇلاپ قالۋى دا مۇمكىن عوي, ءا؟ مەرتىكسە شە؟ قۇداي ساقتاسىن! وندا دامەتكەن جەڭگەم كىمنىڭ ءتۇتىنىن تۇتەتەر ەدى؟ جەزقازقازعان وبلىستىق گازەتىنە 20 جىل بويى كىم قالام تەربەر ەدى؟ «حالىق كەڭەسىنىڭ», ەل گازەتى «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» جامبىل وبلىسىنداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى, وبلىستىق «اق جول» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى, قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى, باۋبەك بۇلقىشەۆ اتىنداعى سىيلىقتىڭ يەگەرى كىم بولار ەدى؟.. قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ ءبىر مۇشەسى كەم بولار ەدى-اۋ!. «جۇلدىزداردىڭ جارىعى», «كۇمىس بەلدىك», «جەلساز», «جۇلدىزدى ءومىر», «تۋ ۇستاۋشى» دەگەن تاريحي-تانىمدىق كىتاپتاردى كىم جازار ەدى؟ بارىنەن دە بۇرىن بوتاكوز, نۇربەك, نۇرقۋات دەگەن ۇل-قىزدارى مەن نەمەرەلەرى بار. بىرىنە – اكە, بىرىنە – اتا! شۇكىر, شۇكىر!
جەتپىستەن اسقان شاعىندا قارا جەردىڭ قوينىنا كىرگەن قايران دوسىم-اي!
ارتىڭدا التىنداي ۇل-قىزدارىڭ مەن نەسىبەسى مول نەمەرەلەرىڭ, سوسىن توم-توم توزبايتىن مۇراڭ قالدى. جالعان ءومىردىڭ جارناماسىنداي گالستۋگىڭ ءىلۋلى تۇر. باسىنان اسىرىپ بايلاي قوياتىن مويىن قايدا؟ جاتقان جەرىڭ ءجاننات بولسىن!
كوپەن امىربەك