قۇس ونىمدەرى نارىعىنا ادىلەتسىز باسەكە كەدەرگى

ماماندار جارقىن كەلەشەگى بار ءوندىرىستىڭ ادىمىن اشتىرماي وتىرعان ارزان يمپورت دەيدى. ەلىمىزدە قۇس ەتىنىڭ جىلدىق ءوندى­رىسى 200 مىڭ توننانى قۇرايتىن بول­سا, سۇرانىس كولەمى – 350 مىڭ توننا. يمپورتقا تاۋەلدى ءوندىرىس­تىڭ جاي-كۇيىن جاقىندا وتكەن اگرو­سامميت قاتىسۋشىلارىنىڭ ال­دىندا جۇمىرتقا وندىرۋشىلەر قاۋىم­داستىعىنىڭ پرەزيدەنتى ماك­سيم بوجكو كوتەرگەن بولاتىن. دسۇ كەلىسىمدەرى اياسىندا قازاق­ستانعا اقش-تان كەلەتىن قۇس ەتى­نە قۇن سالىعى سالىنبايدى. بۇگىن­دە ەلىمىزگە ۇلكەن كولەمدەگى قۇس ەتى رەسەي, بەلارۋس ەلىنەن دە اكە­لىنەدى. ال ىشكى نارىقتاعى بۇل ادى­لەتسىز جاعدايعا وتاندىق قۇس ەتىنە سۇرانىس ارتقاندا عانا توسقاۋىل قويۋعا بولادى, دەيدى م.بوجكو.

قۇس شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىن جولعا قويۋ جەڭىل ءارى ينۆەستيتسيالىق تۇرعىدان قايتارىمدى بيزنەس. ينۆەستور اينالىمداعى قارجىسىن جارتى جىل ىشىندە قايتارىپ الادى. اتالعان ءوندىرىستىڭ تاعى دا ءبىر ءتيىمدى تۇسى م.بوجكو اتاپ وتكەندەي, وسىمدىك تاعامدارىنىڭ دارۋمەنىن جۇمىرتقا اقۋىزى ارقىلى الۋ مۇم­كىندىگى. ءارى جۇمىرتقا اقۋى­زى ەتتەن الدەقايدا ارزانعا تۇسە­دى. جۇمىرتقا بەلوگىنىڭ نارىق­تاعى قۇنى ءبىر كيلوگرامىنا 300 تەڭگەنى قۇرايدى. بۇل – ەڭ ارزان پروتەين. بۇگىندە ەلىمىزدە 35 جۇمىرتقا, 15 برويلەر ءوندىرىسى جۇمىس ىستەيتىن بولسا, ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى قاراعاندى, اقمولا, قوستاناي, سولتۇستىك قازاق­ستان, پاۆلودار جانە الماتى وبلىستارىندا شوعىرلانعان. ال باتىس قازاقستان, اقتوبە, تۇر­كىستان, اتىراۋ جانە جامبىل وبلىس­تارىنداعى كىشىگىرىم قۇس فاب­ريكالارى ءوز ايماقتارىنىڭ سۇرانىسىن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. م.بوجكونىڭ ايتۋىنشا, اعىمداعى جىلى جۇمىرتقا ەكسپورتىنىڭ كولەمى ەكى ەسەگە دەيىن تومەندەپ كەت­كەن. قازاقستاندىق جۇمىرتقا ون­دىرۋشىلەرى 2016 جىلى اۋعان­ستان جانە رەسەي نارىعىنا شى­عىپ, ەكسپورت كولەمىن بىلتىر 600 ميلليون داناعا جەتكىزگەن. ەكس­پورت كورسەتكىشىنىڭ تومەندەۋىن اۋعانستان نارىعىنا پاكىستاننان اكەلىنەتىن ارزان جۇمىرتقالارمەن بايلانىستىرعان م.بوجكو «وتان­دىق فابريكالاردىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتى جوعارى. بۇل كورسەتكىشتى جىلىنا 2 ميللياردقا دەيىن جەت­كىزۋگە بولادى», دەيدى. ال رەسەيدە اتال­عان ءوندىرىس جاقسى جولعا قوي­ىل­عان­دىقتان, قازاقستان ءونىمىن تۇراقتى تۇردە تۇتىنا بەرمەيدى. 2013 جىلى جۇمىرتقا يمپورتى 42,9 ملن-دى قۇراسا, كەرىسىنشە, ەكسپورت كولەمى 58 ميلليونعا ارتقان. ال وتكەن جىلى بۇل كورسەتكىش 938 ملن-دى قۇراپ, ونىڭ 819 ملن-ى اۋعانستانعا جونەلتىلگەن. بيىل اۋعانستان قازاقستاندىق جۇمىرتقا نارىعىنان شىعىپ, قۇس ونىمدەرىنىڭ باعاسى تومەندەتىلگەن پاكىستان مەن يرانعا باسىمدىق بەرىپ وتىر. بۇگىندە بارلىق قۇس فابريكالارى وندىرىلگەن ونىمدەرى­نىڭ 10-40 پايىزىن ەكسپورتتايتىنىن نەگىزگە الساق, سوڭعى بەس جىلدا وتاندىق قۇس فابريكالارى ەكسپورتتىق الەۋەتىن 16 ەسەگە دەيىن ارتتىرا الاتىن ەدى. بىراق سىرت­قى نارىقتاعى تۇراقسىزدىق ەكس­پورتتىق الەۋەتكە كەرى ىقپالىن تيگىزىپ وتىر, دەيدى م.بوجكو. قا­زىر­گى كەزدە قازاقستاندىق وندىرۋ­شى­لەر­دىڭ كوزدەپ وتىرعانى – قىتاي نارىعى. بۇل باعىتتاعى جۇمىستار ءتيىستى مينيسترلىكپەن كەلىسىلۋدە. ەكسپورتتىڭ ارتۋىنا سونىمەن بىرگە اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ وزگە سالالارى – استىق جانە مايلى داقىلدار ءوندىرىسى ىقپال ەتپەك. اگرارلى ەلدە ارتىق استىق شيكىزات رەتىندە شەتەلدەرگە ەكسپورتتالادى. ال ماماندار بيداي, جۇگەرى, كۇنباعىس جانە بۇرشاق تۇ­قىم­داستاردى مال جانە قۇس شارۋا­شىلىعىندا وڭدەۋدىڭ تيىم­دىلىگىن العا تارتادى. بۇگىندە قۇس شارۋاشىلىعى جىلىنا 1 ملن توننا كولەمىندە داقىل, 500 مىڭ توننا مايلى داقىلداردىڭ كۇنجاراسىن تۇتىنادى. ءوندىرىس كولەمى ۇلعايعان سايىن استىقتى تۇتىنۋ كولەمى دە ارتادى. جۇمىرتقا وندىرۋشىلەرىنىڭ ماقساتى ءوندىرىس كولەمىن جىلىنا 2 ملرد-قا دەيىن جەتكىزۋ ەكە­نىن جوعارىدا اتاپ وتتىك. ونداي جاع­دايدا 120 ملن دوللار تابىس تابۋعا بولادى. ال ەگەر استىقتى شيكىزات كۇيىندە سىرتقا شىعارا بەرسەك, ودان تۇسەتىن پايدا بار-جوعى 40 ملن دوللاردى قۇرايدى. بۇدان شيكىزاتتى ەمەس, وڭدەلگەن ءونىمدى ەكس­پورتتاۋدىڭ قانشالىقتى ءتيىم­دى ەكەندىگىن كورەمىز, – دەيدى م.بوجكو. جۇمىرتقا ءوندىرىسىن جىل­دام دامىتۋ ءۇشىن جاڭا فابري­كالار تۇرعىزۋدىڭ قاجەتى شامالى. قازىرگى وندىرىستىك الەۋەت دەڭگەيىندە دە قۇس باسىن كوبەيتۋگە بو­لادى. دەگەنمەن جۇمىرتقا ءوندى­رىسىنىڭ ءالسىز جاقتارى دا بار. جاز كەزىندە سۇرانىس ازايعان تۇستا قۇس فابريكالارى باعانى ار­زان­داتادى. ال كۇزدە سۇرانىس ۇ­ل­عاي­عان كەزدە وندىرۋشىلەر با­عا­نى كوتەرۋ ارقىلى جازعى شى­عىن­نىڭ ورنىن تولتىرۋعا تىرى­سا­دى. مۇنداي جاعدايدان شىعۋ­دىڭ ءتيىم­دى جولىنىڭ ءبىرى – جۇمىرت­قا­نىڭ سارىسىن اقۋىزىنان اجى­را­تىپ الىپ ۇنتاق جاساۋ ءارى تاعام ونەركاسىبىن ۇنتاقپەن قامتا­ما­سىز ەتۋ. ءوندىرىستىڭ بۇل تۇرىنە كوش­كەن جاعدايدا جەكەلەگەن تۇ­تىنۋ­شىلاردان جۇمىرتقاعا سۇرا­نىس­تىڭ ازدىعىنا قاراماستان, جاز كەزىندە دە شارۋاشىلىقتىڭ قۋاتىن ارتتىرۋعا بولادى. ناتي­جە­سىندە وندىرىستە باعا تۇراقتاي­دى. تاعى ءبىر جولى – مەكيەن تاۋىق­تاردى ەت وندىرىسىنە جىبەرۋدى جولعا قويۋ. بۇگىندە سالا تۇراقتى سۋبسي­ديالانباعاندىقتان, قۇس فابريكالارى مەكيەن تاۋىقتار سانىن ايزايتۋدا. «شاڭىراق» كومپانيا­لار توبى اعىمداعى جىلدىڭ جاز ايىندا جۇمىرتقا باعىتىنداعى ءبىر فابريكاسىنىڭ جۇمىسىن توق­تاتىپ, ءوندىرىس ورنىن ەتتى باعىت­قا بۇرۋدى جوسپارلاعان. تىعى­رىقتان شىعۋدىڭ جولىن تاپقان شارۋاشىلىق نارىقتاعى قۇس ەتى جەتىسپەۋشىلىگىن ازايتۋدى كوزدەيدى.

الماتى