«اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى ەكى جىل قاتارىنان ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, قازاقستاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنا تاۋەلسىز باعالاۋ جۇرگىزىپ كەلەدى.
ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ جۇيەسىندە وتكىزىلەتىن رەيتينگ – جوعارى وقۋ ورنىنىڭ باسەكەلى ارتىقشىلىقتارىن انىقتاۋ, ونىڭ بەدەلىن كوتەرۋ جانە ءبىلىم بەرۋ قىزمەتتەرىنىڭ ۇلتتىق جانە حالىقارالىق نارىقتارىندا ونىڭ ابىرويىن كوتەرۋگە باعىتتالعان.
بيىلعى رەيتينگ قورىتىندىلارىن جىل سوڭىندا تانىستىرعان پالاتا مەن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى وكىلدەرى ءوز پىكىرلەرىن جاريا ەتتى. «رەيتينگ 17 كريتەري بويىنشا جۇرگىزىلدى, ولار: جۇمىسپەن قامتىلعان تۇلەكتەردىڭ پايىزى جانە ولاردىڭ ورتاشا ايلىق ەڭبەكاقىسى («ەڭبەك رەسۋرستارىن دامىتۋ ورتالىعى» اكتسيونەرلىك قوعامى ۇسىنعان مالىمەت), وقۋ اياقتاعان سوڭ جۇمىس ىزدەۋ ۇزاقتىعى, سونداي-اق باعدارلامالاردىڭ وزەكتىلىگىن باعالاۋ», دەيدى اتامەكەندىكتەر.
ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ نەگىزىنە – بيزنەستىڭ جوو تۇلەكتەردىڭ ناقتى بىلىمىنە, ىسكەرلىگىنە جانە داعدىلارىنا دەگەن قاجەتتىلىگى الىنۋى ءتيىس, ياعني ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ ۇسىنىستارىن ەسكەرە وتىرىپ دايىنداۋ قاجەت دەگەن قورىتىندى جاسالىپ وتىر. ويتكەنى ءدال وسى ءتاسىلدى قولداناتىن جوعارى وقۋ ورىندارى رەيتينگ ناتيجەلەرى بويىنشا ۇزدىكتەردىڭ قاتارىندا كەلەدى.
ماسەلەن, رۋدنىي يندۋستريالدىق ينستيتۋتىن «جىلۋ ەنەرگەتيكاسى» ماماندىعى بويىنشا بىتىرگەن تۇلەكتەر 100% جۇمىسقا ورنالاسادى. بۇل كورسەتكىش ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ-مەن سالىستىرعاندا, ءبىرشاما جوعارى (69%). نەگە؟ ويتكەنى اتالعان وقۋ ورنى ERG كومپانياسىمەن تىعىز بايلانىستا جۇمىس ىستەيدى جانە جۇمىس بەرۋشىمەن بىرگە ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن جاساپ, ءوز تۇلەكتەرىنىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋىنا كەپىلدىك بەرەدى. بۇل تەزيس ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ وزەكتىلىگى ءۇشىن بەرىلەتىن بالدى راستايدى. قازىرگى كەزدە رۋدنىي يندۋستريالدىق ينستيتۋتىنىڭ «جىلۋ ەنەرگەتيكاسى» ماماندىعى بويىنشا ءبىلىم باعدارلاماسى قول جەتكىزۋگە بولاتىن 5 بالدىڭ 4,8 ۇپايىن يەمدەنىپ وتىر.
الايدا جۇمىس بەرۋشىلەردى ءبىلىم باعدارلامالارىنىڭ وزەكتىلىگى, جالپى العاندا 32 پايىزعا عانا قاناعاتتاندىرادى (666 ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى).
«قازاقستاننىڭ 60-تان استام جوعارى وقۋ ورنى بولاشاق جۇمىسسىزداردى دايىندايدى دەسە دە بولادى. كەيبىر جوعارى وقۋ ورنى ساپالى ءبىلىم بەرۋگە تىرىسپايدى, ەسەسىنە ديپلومداردى باسىپ شىعارىپ, تەز اقشا تابۋدا. ويتكەنى بىلىمگە ەمەس, قۇجاتقا سۇرانىس بار», دەپ قورىتىندى جاسايدى زەرتتەۋ توبى.
«اتامەكەن» مۇنداي بەتالىسپەن كۇرەس رەتىندە اكىمشىلىك ءادىستى ۇسىنادى, ياعني وقۋ ورىندارى بولاشاق جۇمىسسىزداردى دايىنداماۋى ءۇشىن ولاردىڭ ليتسەنزيالارىن قايتارىپ الۋ قاجەت. سونىمەن قاتار رەيتينگ ناتيجەسى مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ گرانتتارىن ءبولۋ كەزىندە ەسكەرەلۋى ءتيىس. ولجاس ورداباەۆتىڭ ايتۋىنشا, ناشار ماماندى دايارلايتىن جوعارى وقۋ ورنىنا مەملەكەتتىك قاراجات بولىنبەۋى كەرەك. ياكي, «اتامەكەن» ۇكپ مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ گرانتتارىن ءبولۋ ەرەجەلەرىنە وزگەرىستەردى ەنگىزۋدى ۇسىنادى (قر بعم-نىڭ №122 بۇيرىعى): ەگەر جوو رەيتينگتىڭ تومەنگى بولىگىندە بولسا, كوميسسيا مۇنداي ءبىلىم ورداسىنا مەملەكەتتىك تاپسىرىس بويىنشا وقىتۋ قۇقىعىنان ايىرۋعا قۇقىلى.
سونداي-اق زەرتتەۋ ايشىقتاعان تاعى ءبىر تۇجىرىم – ءبىلىم بەرۋ گرانتتارىنىڭ ماقساتقا ساي قولدانىلماۋى. ءبىلىم بەرۋ جانە اگرارلىق باعىتتارداعى تۇلەكتەردىڭ ماماندىق بويىنشا جۇمىسىنىڭ تومەن پايىزى بايقالادى. ماسەلەن, 2018 جىلى 2886 جاس مامان ءبىلىم بەرۋ گرانتى نەگىزىندە ءبىلىم باعىتى بويىنشا وقۋ ورنىن اياقتادى. الايدا 1010 تۇلەك قانا (35%) ماماندىق بويىنشا جۇمىسقا ورنالاستى, ال 1255 (43%) تۇلەك ماماندىعى بويىنشا جۇمىس ىستەمەيدى, 621 (22 %) تۇلەك مۇلدەم جۇمىس ىستەمەيدى. اگرارلىق باعىت بويىنشا 1552 تۇلەك ءبىتىردى, ونىڭ ىشىندە 169 (11%) تۇلەك ءوز ماماندىعى بويىنشا جۇمىسقا ورنالاسقان بولسا, 954-ءى (61%) ماماندىعىنا ساي جۇمىس ىستەمەيدى, 429-ى (28%) جۇمىسقا ورنالاسپاعان. ەگەر مىسال رەتىندە وقۋ اقىسىنىڭ ورتاشالانعان ءبىر جىلدىق مولشەرىن الساق – 350 مىڭ تەڭگە, وندا مەملەكەت ءبىلىم باعىتى بويىنشا 2,6 ملرد تەڭگە, اگرارلىق باعىت بويىنشا 2 ملرد تەڭگە ءتيىمسىز جۇمسالعان بولىپ تۇر. ءدال وسىنداي بەتالىس اقىلى ءبولىمنىڭ تۇلەكتەرىندە دە بايقالدى, وسىدان مەكتەپ تۇلەكتەرىنىڭ اراسىندا كاسىپتىك باعدارلاۋ جۇمىستارى از جۇرگىزىلەدى, تۇلەكتەرمەن جانە ولاردىڭ اتا-انالارىمەن جۇرگىزىلەتىن جۇمىستىڭ تيىمدىلىگى تومەن, سونداي-اق مەكتەپ پەن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ اراسىندا ءوزارا بايلانىس جوق دەگەن قورىتىندى جاساۋعا بولادى.
جالپى العاندا, قازاقستان قوعامىندا جوعارى بىلىمگە دەگەن ۇلكەن سۇرانىستىڭ بولۋى جانە ەڭبەك نارىعىندا ماماندارعا قاجەتتىلىكتىڭ ارتۋى قوعامنىڭ جانە جەكە تۇلعانىڭ ءارتۇرلى ۋنيۆەرسيتەتتەردەگى ءبىلىم ساپاسى تۋرالى قولجەتىمدى جانە سەنىمدى اقپاراتقا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن تۋدىراتىنى تۇسىنىكتى. ءبىلىم بەرۋ نارىعىندا ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ باسەكەلەستىگى كۇشەيىپ كەلەدى. عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ كوممەرتسيالاندىرىلۋى جاعدايىندا ۋنيۆەرسيتەتتەردى, ءتىپتى ستۋدەنتتەردى ينۆەستيتسيالاۋعا دايىن ينۆەستورلار پايدا بولىپ جاتىر, الايدا شەشىم قابىلداۋ ءۇشىن ءارتۇرلى ۋنيۆەرسيتەتتەردەگى زەرتتەۋ دەڭگەيى مەن ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىنىڭ ساپاسى تۋرالى وبەكتيۆتى مالىمەتتەرگە مۇقتاج. بۇل رەيتينگتىك زەرتتەۋ وسى قاجەتتىلىكتىڭ ورنىن تولتىرادى.
ماماندىقتار جانە وڭىرلەر بويىنشا رەيتينگتەردى «اتامەكەننىڭ» سايتىنان قاراۋعا بولادى.
90 ماماندىق بويىنشا رەيتينگتەر ءارى مينيسترلىككە, ءارى تالاپكەر مەن ونىڭ اتا-اناسىنا, ءارى جوو ءوزارا باسەكەلەستىگىنە, ءارى الەۋەتتى جۇمىس بەرۋشى رەتىندەگى بيزنەسكە پايدالى بولماق.
مەرەي قىدىرعالي ۇلى