عالامعا عاسىردىڭ كەيىنگى ون جىلدىقتارى وتە كوپتەگەن وزگەرىس اكەلگەنى ايان. الەۋمەتتىك, قوعامدىق تىرشىلىگىمىز دە كوپ قۇبىلىستى باستان وتكەرىپ وتىر.
ماسەلەن, بۇگىندە ەر-ازاماتتىڭ نەمەسە ايەل ادامداردىڭ ماماندىعى دەگەن تۇسىنىكتەردىڭ دە شەكاراسى تارىلدى. ەندەشە, تابيعاتتىڭ الۋان تۇرلىلىگى مەن تازالىعىنا قىز-كەلىنشەكتەردى كوپتەپ تارتۋدىڭ وزەكتىلىگى بۇرىنعىدان دا جوعارىلادى. الميساقتان قورشاعان ورتانىڭ سۇلۋلىعى مەن ايەلدىڭ ادەمىلىگى بولە-جارىپ قاراستىرىلعان ەمەس. ماسەلەن, الەمگە ايگىلى ساياباقتار مەن گۇلزارلاردا نەبىر باعبان ايەلدەردىڭ قولتاڭباسى مەن تالعامى قالعانىن تاريح دايەكتەيدى. قازىر دە مىقتى لاندشافتىق ديزاينەرلەر مەن وسىمدىك اتاۋلىنىڭ ءتىلىن مەڭگەرگەن ايەل-عالىمدار بار.
وسى ماسەلەمەن ورايلاس, الماتىعا «جاسىل جەلەكتى قالا» دەگەن داڭقىن قايتارىپ بەرۋدە «بيوالۋانتۇرلىلىكتى ساقتاۋدىڭ گەندەرلىك اسپەكتىلەرى» اتتى حالىقارالىق كونفەرەنتسيانىڭ ورنى بولەك ەكەندىگىن ايتۋىمىز قاجەت. ويتكەنى مەگاپوليس ءۇشىن ەكولوگيا, قالانىڭ كوركەم ءيميدجى قاشاندا كوكەيكەستى ماسەلەلەردىڭ قاتارىندا.
– كونفەرەنتسيانىڭ قازاقستان بيولوگيالىق الۋانتۇرلىلىگىندەگى ماڭىزى وتە زور. بىرىنشىدەن, بۇل جيىن وسى تاقىرىپتاعى العاشقى كونفەرەنتسيا بولسا, ەكىنشىدەن, ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ تاڭداعان فورماتى اتالعان سالاداعى وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىلاپ قانا قويماي, ولاردىڭ شەشۋ جولدارىن قاراستىرۋعا باعىتتالعان. شارا بارىسىندا ءتۇرلى سالا ماماندارى پىكىرلەرىن ورتاعا سالىپ, تاجىريبە الماستى. اسىرەسە مولدوۆا, تۇركيا ەلدەرىندەگى جاعدايلارمەن جەتە تانىس بولدىق, – دەدى بۇۇ دامۋ باعدارلاماسىنىڭ گەندەرلىك ماسەلەلەر جونىندەگى ساراپشىسى اقمارال سمان.
وسى ارادا ايتا كەتۋ كەرەك, فورۋمدى ۇيىمداستىرۋعا حالىقارالىق ۇيىمدارمەن قاتار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى بۇۇ دامۋ باعدارلاماسى (بۇۇدب) اتسالىستى. كونفەرەنتسياعا قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتىك قۇرىلىمداردىڭ, ازاماتتىق قوعام ۇيىمدارىنىڭ وكىلدەرى, ارمەنيا, ازەربايجان, بەلارۋس, گرۋزيا, قىرعىزستان, قازاقستان, مولدوۆا, تاجىكستان, ۋكراينا, وزبەكستان, اۋستريا سىندى كوپتەگەن ەلدەردىڭ بيوارتۇرلىلىك جونىندەگى ساراپشىلارى مەن عالىمدارى قاتىستى.
– قازاقستاندا بيولوگيالىق الۋانتۇرلىلىك سالاسىندا ايەلدەر سانى ارينە از, بىراق ولاردىڭ ەرلەرمەن بىردەي جاعدايدا جۇمىس ىستەۋىنە ەش كەدەرگى جوق. ايەلدەر دە وسى سالادا ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتىپ وتىر. مۇنىڭ ناقتى مىسالدارىمەن وسى كونفەرەنتسيا بارىسىندا تانىس بولدىق. سونىمەن قاتار ەر ادامداردىڭ جانىنداعى جارلارىنىڭ جاعدايى دا تالقىلاندى. ياعني, ولاردىڭ جوعارى جالاقى مەن زەينەتكەر جاسىندا جاقسى زەينەتاقى الۋىنا قول جەتكىزۋدىڭ جولدارى, سونىمەن بىرگە وتباسىلىق جاعدايلارى قاراستىرىلدى. مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپالى جانە دەر كەزىندە كورسەتىلۋى, ءبىلىم الۋعا مۇمكىندىكتەردى جاساۋ جولدارىن انىقتادىق. ەڭ باستىسى بۇل جەردە ۇكىمەتتىڭ قامقورلىعى كەرەك, – دەيدى گەندەرلىك ماسەلەلەر جونىندەگى حالىقارالىق كەڭەسشى ۆالەنتينا بودرۋگ.
ەكى كۇن ىشىندە ساراپشىلار بيوالۋانتۇرلىلىكتى ساقتاۋدىڭ حالىقارالىق تاجىريبەسى مەن ستاندارتتارىن, ەرلەر مەن ايەلدەردىڭ ەكوجۇيەلەر مەن بيوالۋانتۇرلىلىكتى ساقتاۋداعى ءرولىن, گەندەرلىك تەڭدىك, ەكونوميكالىق تۇراقتىلىق پەن قورشاعان ورتانى ساقتاۋ اراسىنداعى ءوزارا بايلانىستى تالقىلاپ قانا قويماي, سونىمەن قاتار ەكولوگيانىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىندە گەندەرلىك تەڭدىك پروبلەمالارىن مىندەتتى تۇردە ەسكەرۋ جانە ايەلدەر مەن ەرلەردىڭ بىردەي ارالاسۋىنا باسا نازار اۋدارا وتىرىپ, بيوالۋانتۇرلىلىكتى ساقتاۋ سالاسىنداعى ەكونوميكالىق مودەلدەردىڭ گەندەرلىك اسپەكتىلەرىن قوسۋ تاجىريبەسىمەن الماستى.
قازاقستانداعى بۇۇ دامۋ باعدارلاماسىنىڭ باعدارلامالىق ۇيلەستىرۋشىسى ۆيكتوريا بايعازينانىڭ ايتۋىنشا, ءىس-شارانىڭ نەگىزگى باعىتى بيولوگيالىق الۋانتۇرلىلىكتى ساقتاۋ بويىنشا ءىس-ارەكەتتەردە ايەلدەر مەن ەرلەردىڭ تىكەلەي جانە جاناما ءرولىن مويىنداۋ قاجەتتىگى بولىپ تابىلادى. «وسى ماقساتتا ءبىز قولدانىستاعى بار تاسىلدەردىڭ سينەرگيياسىن تالقىلاپ, بيوالۋانتۇرلىلىكتەگى گەندەرلىك اسپەكتىلەردى ەسەپكە الۋدى بارىنشا جاقسارتۋ بويىنشا بىرلەسكەن تەتىكتەردى ازىرلەپ, تابىستى تاجىريبەلەرمەن تانىسۋ جانە ءتۇرلى ماقساتتى توپتار اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق پەن ءوزارا ءىس-ارەكەتتى نىعايتۋ ءۇشىن جەتەكشى حالىقارالىق جانە ۇلتتىق ساراپشىلاردى شاقىردىق», دەدى ۆ.بايعازينا.
«ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي ايماقتار جۇيەسىندە جۇرگىزىلگەن الدىن الا گەندەرلىك تالداۋ ناتيجەسىندە جوعارى باسقارۋ لاۋازىمدارىندا ايەلدەردىڭ سانى كوبىنەسە جەتكىلىكسىز ەكەنىن كورسەتتى. ورمان شارۋاشىلىقتارى, قورىقتار, ۇلتتىق پاركتەر مەن رەزەرۆاتتار قۇرىلىمدارىنىڭ باسقارۋ جۇيەسىندە نەگىزىنەن ەرلەر, ال ايەلدەر نەگىزىنەن بۋحگالتەريادا, كادرلار بولىمىندە, عىلىمي بولىمدەردە جۇمىس ىستەيدى. اتاپ ايتساق, قوعامدا ورمان شارۋاشىلىعى جانە بيوارتۇرلىلىكتى قورعاۋ – بۇل «ەرلەر» ماماندىعى دەگەن پىكىر قالىپتاسقان, – دەدى تابيعي رەسۋرستار, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسى كوميتەتىنىڭ باس مامانى سۆەتلانا سارسەنباەۆا.
الايدا, بۇگىندە ايەلدەر ەرلەرمەن تەڭ دارەجەدە تابيعي بايلىقتارىمىزدى قورعاۋ مەن كوركەيتۋدە, رەيدتىك ءىس-شارالارعا قاتىسۋدا, تاماشا باسقارۋشى بولۋدا جانە بىرەگەي قورىقتاردى ساقتاۋدى قامتاماسىز ەتۋدە اسا كۇردەلى شەشىمدەر قابىلداي الاتىندىعىنىڭ ايقىن مىسالدارى بار.