بەيسەنبى, 20 ماۋسىم 2013 2:32
ول تۋرالى زامانداستارى شەرتكەن سىر دارا تالانت, تۋا بىتكەن تۇلپار ەكەنىن دايەكتەيدى.
قازاق لەكسيكونىندا «حاس شەبەر» دەگەن ءسوز بار. جەتە تۇسىنە بىلگەن ادامعا بۇل – ەكىنىڭ بىرىنە ايتىلا بەرمەيتىن, قاسيەتى بولەك, ۇعىمى وزگەشە, بىرەگەي ءسوز. بۇل تەك كوپشىلىكتى ەلەڭ ەتكىزگەن ايرىقشا سيپاتىمەن, تابيعات سىيلاعان دارا دارىنىمەن, ۇشقىر قىرانداي بولمىسىمەن تانىلعان ەرەكشە تۇلعاعا ايتىلاتىن دارا ءسوز. سول قىران قونار بيىكتى ءانۋار مولدابەكوۆ قانا باعىندىردى. ومىردەن ەرتە كەتكەنمەن زور تۇلعاسى كوزدەن دە, كوڭىلدەن دە كەتپەگەن حاس تۇلعا عوي ول. ومىردەن وتكەنىنە جيىرما سەگىز جىل بولىپتى.
بەيسەنبى, 20 ماۋسىم 2013 2:32
ول تۋرالى زامانداستارى شەرتكەن سىر دارا تالانت, تۋا بىتكەن تۇلپار ەكەنىن دايەكتەيدى.
قازاق لەكسيكونىندا «حاس شەبەر» دەگەن ءسوز بار. جەتە تۇسىنە بىلگەن ادامعا بۇل – ەكىنىڭ بىرىنە ايتىلا بەرمەيتىن, قاسيەتى بولەك, ۇعىمى وزگەشە, بىرەگەي ءسوز. بۇل تەك كوپشىلىكتى ەلەڭ ەتكىزگەن ايرىقشا سيپاتىمەن, تابيعات سىيلاعان دارا دارىنىمەن, ۇشقىر قىرانداي بولمىسىمەن تانىلعان ەرەكشە تۇلعاعا ايتىلاتىن دارا ءسوز. سول قىران قونار بيىكتى ءانۋار مولدابەكوۆ قانا باعىندىردى. ومىردەن ەرتە كەتكەنمەن زور تۇلعاسى كوزدەن دە, كوڭىلدەن دە كەتپەگەن حاس تۇلعا عوي ول. ومىردەن وتكەنىنە جيىرما سەگىز جىل بولىپتى.
وسى ۋاقىت ىشىندە ونىڭ ارداقتى ەسىمىن ەسكە الماعان ءسات, ول سومداعان سوقتالى وبرازداردى وزىنە ۇلگى تۇتپاعان ونەرپاز جوق دەپ ايتا الامىز. ءبىز ءانۋار مولدابەكوۆتى ەسكە تۇسىرگەندە تەاتر ونەرىنىڭ ىستىعى مەن سۋىعىن بىرگە كورگەن زامانداستارىنىڭ, دوستارىنىڭ, ساحناداعى سەرىكتەستەرىنىڭ ىقىلاستى لەبىزىن جۇرتقا ۇسىنۋدى ءجون كوردىك.
ءسويتىپ, مەن جالعىز قالدىم
ءاسانالى ءاشىموۆ: – جان دوسىم, زامانداسىم, ەكران مەن تەاتر ساحناسىندا بىرگە وسكەن ارىپتەسىم ءانۋار تۋرالى مەنىڭ ايتاتىنىم كوپ. مەنەن ءبىر جاس كىشى بولسا دا ول مەنى ءاسانالى دەپ ايتقان ەمەس, اسەكە دەيتىن. ەكەۋمىز بەكەجەن مەن شەگە, تاڭىربەرگەن مەن ەلامان, جانتىق پەن قودار بولىپ كۇردەلى رولدەردى وينادىق.
وكىنىشكە قاراي, ءانۋار ومىردەن وتە ەرتە اياق استىنان, ويلاماعان جەردەن كەتتى. ونىڭ قازاسى ماعان اۋىر ءتيدى. جالپى, ومىردە دوس تاڭداۋ وتە قيىن. جاقسى قارىم-قاتىناستا جۇرگەن جىگىتتەر, دوستار بار, ارينە. بىراق مەن ءۇشىن ءانۋار مەن اقسەلەۋدىڭ ورنى ەرەكشە ەدى. وسى ەكى دوسىمنىڭ ومىردەن وزۋى ەكى بالامنىڭ قازاسىنان كەم باتقان جوق.
ءانۋاردىڭ ادامگەرشىلىگى, مارتتىگى وتە بيىك بولاتىن. ول قانداي ءرولدى السا دا قىزۋقاندىلىقپەن شەگىنە جەتكىزىپ ورىندايتىن. قازاقتىڭ دارا تۋعان ۇلدارىن, دالا كەيىپكەرلەرىن, ناعىز ماحامبەتتەردى وينايتىن اكتەر ەدى. امال نە, ءانۋار ونەردەگى كوپ ارمانىنا جەتە المادى.
جاس كەزىمىزدە تەاتردا «تەنتەكتىك» جاسادىق. ۇناماعاندى مىنەپ-شەنەپ, كۇلكىگە, ازىلگە اينالدىرىپ جۇرەتىنبىز. جالپى, يۋمورى بار ادام وپتيميست, اقكوڭىل بولادى. ال يۋمورسىز ادام – ءىش پىستىراتىن, قىزىقسىز ادام. نەگىزى ۇتىمدى, قيسىندى تەنتەكتىكتىڭ اكتەرلىك شەبەرلىككە كومەكتەسەتىن كەزدەرى كوپ. سوندايدا ءانۋاردىڭ ءازىلى دە, يۋمورى دا دىتتەگەن جەرىنە ءدوپ ءتيىپ جاتاتىن.
شىنىن ايتقاندا, سول ءبىزدىڭ ءداۋىرىمىز – «التىن عاسىر» ەدى. ءبىزدىڭ بۋىن – ءانۋار مەن فاريدا, ىدىرىس, ءازىربايجان, ت.ب. تەاتر رەپەرتۋارىنىڭ اۋىر جۇگىن كوتەرگەن مىقتى توپ بولدىق-اۋ! سپەكتاكلدى دايىنداعاندا بارلىعىمىزدىڭ ويىمىز ءبىر جەردەن شىعىپ, ءرولدى ويناعاندا شاڭىن شىعارىپ جىبەرۋشى ەدىك. ع.مۇسىرەپوۆتىڭ «قوزى كورپەش – بايان سۇلۋىندا» ءانۋار جانتىقتىڭ, مەن قوداردىڭ بەينەسىن تۇرلەندىرىپ, ءارتۇرلى فورما ويلاپ تاباتىنبىز. ونەر ساپارلارىنا شىققاندا ەكەۋمىز رەجيسسەر نۇسقاسىندا جوق كەيبىر ادىستەردى قوسىپ جىبەرەمىز. سوندا بىزگە سىرتتاي قاراپ, باقىلاپ وتىرعان حاديشا, شولپان اپايلار ك ۇلىپ: «ال, بولدىڭدار ما, بالالار, ويناپ بولدىڭدار ما؟ بولساڭدار ءبىز دە ساحناعا شىعايىق», دەيدى.
«قوزى كورپەش – بايان سۇلۋدى» باشقۇرتستانعا اپاردىق. بىزگە ۇزىندىعى 70 شاقىرىم كوشەگە ورنالاسقان ۋفا قالاسىنىڭ مادەنيەت سارايى بۇيىردى. بارساق, حابارلانباعان با, ادام جوق. تەاتردىڭ ءوزىنىڭ قىزمەتكەرلەرى, باقىلاۋشىلار, ولاردىڭ بالالارى – بارلىعى ونشاقتى عانا كورەرمەن. بىراق ءبىز ءبىر ادام بولسا دا ويناۋىمىز كەرەك. ءسويتىپ, ادام از بولعان سوڭ قوزى مەن باياننىڭ رولىندەگى اكتەرلەرگە: «سەندەر ەندى بوسسىڭدار», دەدىك تە, ءانۋار ەكەۋمىز قودار مەن جانتىقتىڭ ساحناسىن بۇرقىراتىپ, نەشە ءتۇرلى كورىنىستەردى قوسىپ, باس-اياعى ون بەس-جيىرما مينۋتتا قويىلىمدى اياقتادىق. بۇل دا ءبىر تاريح بولىپ قالعان قىزىقتى, كۇلكىلى وقيعا بولدى.
«قوزى كورپەش – بايان سۇلۋدى» فرانتسيانىڭ نانسي دەگەن قالاسىندا ساحناعا شىعاردىق. فرانتسۋزداردىڭ ءتىل تۇسىنبەيتىنىن پايدالانىپ, ماتىندە جوق ءتۇرلى سوزدەردى قوسىپ, ءوزىمىز قىزىققا باتىپ, ك ۇلىپ ءجۇرمىز. ءبىرىنشى قاتاردا وتىرعان كورەرمەندەردىڭ قاسىنا نايزاممەن بارىپ, سىلتەپ-سىلتەپ جىبەرەمىن, بىردە ۇستىندە ويناتامىن. ولار ارتقا قاراي شالقايىپ, قيسايىپ كۇلەدى. تەاتردىڭ بۋفەتىندە سىرا ساتادى ەكەن. سودان الدىرىپ قويىلىمنىڭ اراسىندا كەسەگە قۇيعىزىپ الامىن دا تەپكىشەكتە سۇيەنىپ تۇرىپ راحاتتانىپ ىشەمىن كەلىپ. ولار قايدان ءبىلسىن, قىمىز ءىشىپ تۇر دەپ ويلايدى. سپەكتاكل اياقتالعان سوڭ فرانتسۋزدار: «وي, قانداي كەرەمەت!» دەپ ءبىزدىڭ ونەرىمىزگە ريزا بولدى. نەگىزىنەن ونەر ادامىنا, ونىڭ ىشىندە اكتەرلەرگە كەيدە مۇنداي توسىن ارەكەتتەر دە, يمپروۆيزاتسيالىق تاسىلدەر دە كەرەك. گاسترولدەر كەزىندە, اسىرەسە اۋىلدارعا بارعاندا وسى «قوزى كورپەش – بايان سۇلۋعا» يمپروۆيزاتسيا جاسايتىنبىز.
تاتارستاننىڭ ءبىر سوۆحوزىنا بارساق, كورەرمەن بار, بىراق باسشىلارىنان ەشكىم جوق. ءبىزدىڭ كيىنىپ-شەشىنەتىن جەرىمىز –پارتورگتىڭ جۇمىس بولمەسى. سپەكتاكل باستالماي تۇرىپ ءبىر شەلەك ءسۇت پەن ەكى بولكە ناندى بىرەۋ اكەلىپ قويدى دا ءوزى كەتىپ قالدى. ءبىز «بۇلاردىڭ نانى مەن تۇزى شىعار» دەگەن ويمەن سپەكتاكل اياقتالعانشا تيىسكەن جوقپىز. بىراق ويناپ بولعاننان كەيىن دە باسشىلارى كەلگەن جوق. نەگىزى مۇنداي كەزدە داستارقان جايىپ, ارتىستەردى قوناق ەتەتىن. ونداي جوق. سودان امال جوق, اكەلگەن ءبىر شەلەك ءسۇتى مەن نانىن ءبولىپ, تالاسىپ-تارماسىپ ءىشىپ-جەپ الدىق. بەلگىلى اكتەر راحمەتباي تەلەۋباەۆتىڭ ءبىر شۋماق ولەڭدى, ەپيگراممالاردى اياق استىنان شىعاراتىن اقىندىعى بار ەدى. سول جەردە وتىرا قالىپ:
«راحمەت سىزگە, تاتار ەلى,
قازاق كەلدى ءان ءبىلان,
زور قۇرمەتپەن قارسى الدىڭىز,
ءبىر شەلەك ءسۇت, نان ءبىلان», –
دەپ جازدى دا ۇستەل ۇستىندەگى اينەكتىڭ استىنا قويىپ كەتتى. سودان قازانعا كەلدىك. ءبىر كەزدە تاڭەرتەڭ ۋ-شۋ بولىپ جاتىر. سويتسەك, ءبىز بولعان سوۆحوز باسشىلارى راحمەتبايدىڭ جارتىلاي تاتارشا جازعان ولەڭىنىڭ ماعىناسىن ءتۇسىنىپ, كەشىرىم سۇراي كەلىپتى. ءسويتىپ, بانكەت جاساپ, قۇرمەتتى قوناق ەتتى.
جالپى, تەاتر ونەرى دەگەنىڭىز – ءسوزدىڭ قۇدىرەتىن ءتۇسىنۋ مەن ءتۇسىندىرۋ عوي. وسىنداي قىزىقتى ساتتەر گاسترولدىك ساپارلاردا ءجيى بولىپ تۇراتىن…
شىمكەنتتىڭ سايرامىنا تاعى دا «قوزى كورپەش – بايان سۇلۋدى» اپاردىق. مادەنيەت ءۇيىنىڭ زالىنا كورەرمەن سىيمايتىن بولعاندىقتان سپەكتاكلدى دالادا كورسەتۋدى ۇيعاردىق. ءۇي قابىرعاسىنا ساحنا جاساپ, اعاشتان, تەمىرلەردەن دەكوراتسيا قۇردىق. جۇمىسشىلار, وراقشىلار, مالشىلار اينالدىرا قويىلعان جۇك ماشينالارىنىڭ ۇستىندە كورىپ تۇر. ادام كوپ, ىعى-جىعى. ىدىرىس نوعايباەۆ, ءسابيرا مايقانوۆا, ءانۋار, قوزى مەن بايان رولىندەگى ءاشىرالى مەن تورعىن – بارلىعىمىز ويناپ ءجۇرمىز. كەش كىرىپ جارىق جانعاننان كەيىن بۇزاۋباس, كوبەلەك, شىبىن سياقتى نەشە ءتۇرلى جاندىكتەر شىعا باستادى. مەن ءبىر بۇزاۋباستى ۇستاپ الدىم دا قوداردىڭ بايانعا جاقىنداپ ايتاتىن سوزدەرى كەزىندە كورسەتىپ قويامىن. رولدەگى قىزدار قورقىپ, قاشىپ ءجۇر. ەل قىران-توپان كۇلكى, بىزگە دە سول كەرەك, قولىمىزدا ءبىر-ءبىر بۇزاۋباس. ءبىر كەزدە ءانۋار جۇك ماشيناسىنىڭ كابيناسىنا كىرىپ كەتىپتى. سودان: «جانتىق, ءاي جانتىق قايداسىڭ؟» دەپ مەنىڭ ىزدەيتىن كورىنىستە ول تەرەزەنى اشىپ: «قودار مىرزا, ءجاي ما؟» دەپ قويادى. مەنىڭ اشۋلانىپ, ايعايلاعان كەزىمدە تەرەزەنى جاۋىپ الادى. ەكەۋمىزدىڭ ديالوگىمىز ساحنا مەن ماشينانىڭ اراسىندا ءوتتى. ءبىر كەزدە قاراباي – ى.نوعايباەۆ: «شوشىنام, مىنا جۇرتتان شوشىنام!» دەپ ماشينانىڭ استىنان ەڭبەكتەپ شىعىپ كەلە جاتىر. ەل تاعى دا قىران-توپان كۇلكىگە باتقان. ءسويتىپ, تراگەديانى كومەدياعا اينالدىرىپ جىبەردىك. ەل دە ريزا, ءبىز دە ريزا. ءانۋاردىڭ وسىنداي جەرلەردە تاپقىرلىعى مىقتى بولاتىن. تاعى ءبىر گاسترولدە قايدان تاپقانىن بىلمەيمىن, جانتىق – ءانۋار ەسەككە ءمىنىپ, ايعايلاپ, ولەڭ ايتىپ كەلە جاتىر. بۇل ونىڭ اسقان تالانتىنان تۋىنداپ جاتاتىن. انۋارمەن وتكەن وسىنداي قىزىقتى وقيعالاردى, كۇلكىلى ساتتەردى قازىر ساعىنامىن. مۇنداي تاپقىر پارتنەر, مۇنداي ادام قازىر جوق قوي.
ءازىربايجان مامبەتوۆتىڭ تۇسىندا تەاتر قاتتى كوتەرىلدى. م.اۋەزوۆ اتىنداعى اكادەميالىق تەاتر وداق بويىنشا مىقتى ءتورت تەاتردىڭ قۇرامىندا بولدى. سول ۋاقىتتا ءبىز ماسكەۋگە جەتى رەت گاسترولدىك ساپارمەن باردىق. سوندا الدىڭعى گاسترولدە مەنىڭ كۇندەرىم بولدى, مەن ءرول وينايتىن سپەكتاكلدەر: «دون جۋان», «جات ەلدە», «قان مەن تەر», ت.ب. سونىڭ ناتيجەسىندە مەملەكەتتىك سىيلىقتى يەمدەندىم. ودان كەيىنگى ءانۋاردىڭ گاسترولى بولدى. ول ورىنداعان «ۆانيا اعايداعى» ۆوينيتسكي بەينەسى ماسكەۋ سىنشىلارىنان وتە جوعارى باعا الدى. ءانۋار بىرەر جىل ءومىر سۇرگەندە كسرو حالىق ءارتىسى بولار ەدى. ويتكەنى, ءبارىمىزدىڭ شىعارماشىلىعىمىز دەڭگەيلەس ەدى عوي.
جالپى, ۇلكەن اكتەر جالعىز ءوزى-اق ساحنانى تولتىرادى. سول سياقتى ەسپەمبەت, كەبەك, قوبىلاندى, ت.ب. باتىرلاردى شەبەر ورىندايتىن قاھارماندىق پلانداعى اكتەر – ءانۋاردىڭ جالعىز ءوزى ساحنانى تولتىرۋشى ەدى, راسىمەن دە ول شىققاندا ساحنا تولاتىن.
ءانۋار ومىردەن كەتكەننەن كەيىن مەن «قوزى كورپەش – بايان سۇلۋدان» دا باس تارتتىم, «قان مەن تەردە» دە وينامادىم. ويتكەنى, ءانۋارداي پارتنەر جوق. مۇنى ءبىرى ءتۇسىندى, ەندى ءبىرى: «ءبىزدى مەنسىنبەيدى», دەگەن سياقتى ويمەن تۇسىنبەدى. ءسويتىپ, مەن جالعىز قالدىم, تەاتردان دا كەتتىم…
ەندى كوپ ايت, از ايت, ءانۋار ارامىزدا جوق, وكىنىش كوپ. جان دوسىمنىڭ ۇمىتىلماس ەسىمى جۇرەكتە ماڭگى قالادى. جوعارىدا ايتقانداي, قىزىقتى كەزدەر كوپ بولدى. مۇندايدا اقىن بولسا ولەڭ شىعارادى, سۋرەتشى بولسا بەينەسىن سالادى. ال مەن الماتى وبلىسىنداعى ءا.مولدابەكوۆ اتىنداعى مەكتەپكە ءبيۋستىن قويعىزدىم. ءانۋاردىڭ الدىندا ءبىر-ەكى جىل بۇرىن قيماس دوسىمىز, ارىپتەسىمىز ەسبولعان دا كەتىپ قالعان بولاتىن. قاپالداعى ە.جايساڭباەۆ اتىنداعى مەكتەپتىڭ ىشىنە ءوزىمنىڭ ۇسىنىس-يدەياممەن, ءوزىمنىڭ قاراجاتىممەن ەسبولعاننىڭ دا ءبيۋستىن قويعىزدىم. سونداي ادال دوستاردىڭ الدىنداعى پارىزىم رەتىندە قولىمنان كەلگەنىن جاساپ جاتىرمىن. ولاردىڭ ەسىمدەرىنە, قىزىقتى ساتتەرىنە, ونەردەگى جولدارىنا كىتاپتارىمنان, ەستەلىكتەرىمنەن ارنايى ورىن بەردىم, سۋرەتتەرىن سالعىزدىم. ءبىزدىڭ قولىمىزدان باسقا نە كەلەدى…
ساحنادا ول – پاتشا, ونەردە – ءپىرىم دەرسىڭ ونى
نۇكەتاي مىشباەۆا: – مەن كوپ سپەكتاكلدەردە انۋارمەن ساحنالىق سەرىكتەس بولىپ, بىرگە ءرول وينادىم. «قان مەن تەر» سپەكتاكلىندە ول تاڭىربەرگەندى, مەن اقبالانى سومدادىق. «دوسىمنىڭ ۇيلەنۋىندە» ول مەنىڭ «جىگىتىم» بولدى. انۋارمەن بىرگە ءرول ورىنداعاندا سپەكتاكلگە ءبىر جەردەن جاڭىلىپ كەتپەيىك دەپ, ۇلكەن دايىندىقپەن كەلەتىنبىز. ول ساحناعا شىعا بەرگەندە-اق بۇكىل كورەرمەندى جاۋلاپ الاتىن. جاۋلاپ الادى دەيتىنىم, تراگەديالىق كەيىپكەردى سومداعاندا بۇكىل كورەرمەندى جىلاتاتىن, سونىمەن بىرگە, قاسىنداعى ءبىزدى دە جىلاتاتىن. ال كومەديانى ويناعاندا كورەرمەندى راحاتتاندىرىپ كۇلدىرۋمەن قاتار, شىعارما يدەياسىنىڭ استارىندا نە جاتقانىن تۇگەل اشىپ, ەرەكشە ءبىر شابىتپەن شىرقاۋ بيىككە كوتەرەتىن. جاس كەزىمىزدە ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ قانداي اكتەر ەكەنىمىزدى بىلە قويماعان دا كەزىمىز بولعان شىعار. بىراق قازىر مەنىڭ كوزقاراسىمدا, ءانۋارداي اكتەر تۋىلعان جوق, مۇنى مەن باتىل تۇردە ايتا الامىن.
ومىردە ول وتە ءبىر جايدارى, كىشىپەيىل, مەيىرىمدى, وتە قاراپايىم, جۇرگەن جەرى, ورتاسى كۇلكىگە, ازىلگە تولى بولاتىن. ال, ساحنادا ول – پاتشا, ونەردە ءپىرىم دەرسىڭ ونى. ۇلكەنمەن دە, كىشىمەن دە ازىلدەسكەندە سوزىنە كۇلمەي, جۇيەلى ءادىل ءسوزىن ۇيىپ تىڭداماي قالعان كەزىمىز بولعان جوق. «مەن چەشەندەردىڭ اراسىندا ءوستىم, ءبىزدىڭ اۋىلدا چەشەندەر كوپ بولاتىن», دەيتىن. ءوزى چەشەن ۇلتىنىڭ كوپ سوزدەرىن بىلەتىن دە كەيدە بىزگە سول تىلدە سويلەيتىن. سويتسەك, ونىڭ كەيبىر سوزدەرى قالجىڭ ەكەن. ال, ءبىز وعان شىن ەكەن دەپ, سەنىپ قالامىز. مەن انۋارعا قالجىڭداپ, «ءاي, باسكەسەر» دەيتىن ەدىم. ارينە بۇل تۋرا ماعىناسىندا ەمەس. ول قانداي كەيىپكەرى بولماسىن سونىڭ باسىن كەسىپ تۇرىپ وينايتىن. مەنىڭ «باسكەسەر, قاي ءرولدى بولسا دا باسىن كەسىپ وينايسىڭ» دەپ قالجىڭدايتىنىم سودان.
ءانۋار ەشقاشان اقشا ىزدەگەن جوق, قانداي قيىندىق كورسە دە اقشانىڭ ق ۇلى بولعان جوق. ول الاتىن ەڭبەك اقىسى قانشا از بولسا دا, ونەردى اقشاعا ايىرباستاعان جوق. جالپى, ءانۋار قانداي جەتىستىككە جەتسە دە ءوزىنىڭ ادال ەڭبەگىمەن جەتتى. قازىرگى كوزقاراستا كەيبىر اكتەرلەردىڭ «ماعان ءۇي بەر, كومەكتەس» دەپ ايتۋى مۇمكىن. ال, ول كەزدە دەمەۋشى دەگەندى ەشكىم بىلمەيتىن, مۇنداي تۇسىنىك جوق بولاتىن. اكتەردى «ساحنالىق تۇلعا» دەپ جوعارى باعالايتىن. ءانۋار سول ساحنالىق بولمىسى بولەك, بيىك تۇلعا بولىپ قالدى.
ومىردەن دە, ونەردەن دە تاجىريبە جيناپ, وسىنداي كەلەلى جاسقا كەلگەندە «قاسىمدا كىمدەر بولدى, كىممەن پارتنەر بولىپ وينادىم, قايسىسى قانداي ادام ەدى» دەگەن ويلار وزىنەن-ءوزى كەلەدى ەكەن. سوندايدا وسى ءانۋار مەن ەسبولعان ەكەۋى مەنىڭ ەسىمە ءجيى تۇسەدى, سولاردى ويلاعاندا كوزىمە جاس كەلەدى. ولار وتە كەرەمەت دوس بولىپ ەدى, ەكەۋى دە وتە جاس كەتتى. ءانۋار مەن قۇمان قانداي دوس بولدى, ولاردىڭ قارىم-قاتىناسى اعالى-ىنىلىدەي بولاتىن. كينوعا دا بىرگە ءتۇستى, ساحنادا دا بىرگە وينادى.
ءبىر كۇنى مەن تروللەيبۋس ايالداماسىندا تۇر ەدىم, سول جەرگە ءانۋار دا كەلە قالدى. سوندا مەن: «ءاي, ءانۋار, سەن دە تروللەيبۋسقا وتىراسىڭ با؟» دەسەم, ونىڭ: «ءسىز تروللەيبۋسقا وتىرعاندا مەن وتىرماي نە بولىپتى», دەگەنى بار. سوندا تۇرىنە قاراپ تۇرسام, ادەمىلىگى قۇددى ءبىر سۋرەت سياقتى. ىشتەن سۇلۋ بولىپ تۋعان اكتەر ەدى عوي. ول كەزدە كينوعا دا تۇسپەيتىن, ءبارىمىزدىڭ تەاترعا جاڭادان كەلگەن كەزىمىز بولاتىن. سوندا انۋارعا: «سەن سىرتقى پىشىنىڭمەن, ىشكى جان-دۇنيەڭمەن, ونەرىڭمەن, تالانتىڭمەن كينو اكتەرى بولساڭ قانداي جاقسى بولار ەدى. سەنى كينوعا شاقىرعان جوق پا؟ قاراشى, قانداي ادەمىسىڭ, جارىعىم! سەن تۇبىندە كينو اكتەرى بولاسىڭ», دەپ ەدىم, ول: «جوق, شاقىرعان جوق», دەدى. سودان ەكى-ءۇش ايدان كەيىن ماعان كەلىپ: «نۇكەش, ءسىزدىڭ ايتقانىڭىز كەلدى, مەنى كينوعا شاقىرىپ جاتىر», دەيدى. ءسويتىپ, العاشىندا كىشىگىرىم ەپيزودتىق رولدەردە ويناپ ءجۇردى دە بىرتە-بىرتە جارقىراپ شىقتى عوي. ونىڭ ويىنى, «قىز جىبەكتەگى» شەگەنىڭ ءرولى قانداي ەدى. سول كينودا تەك انۋارعا عانا قاراعىڭ كەلەدى. مۇندا ونىڭ ءبىر دومبىراسىنان, انىنەن وزگە ايتارلىقتاي ارەكەتتەرى جوق بولسا دا وزىنە بەرىلگەن ءرولدى جانداندىرىپ جىبەردى. بۇعان ەندى حالىقتىڭ ءوزى كۋا.
بۇدان كەيىنگى «قان مەن تەردەگى» تاڭىربەرگەنى, ول ورىنداعان شالدار بەينەسى قانداي كەرەمەت! تۇپتەپ كەلگەندە, ول – ءوزىنىڭ جانىن ونەرگە اياماي بەرىپ, ءومىرىن ونەرگە سىيلاعان ادام. ول ونەرگە بارلىق ىنتا-ىقىلاسىمەن, بۇكىل بولمىسىمەن, بۇكىل جۇرەگىمەن بەرىلدى. بىراق سونىڭ بارلىعى ونىڭ دەنساۋلىعىنا اسەر ەتتى. «ايتەۋىر مىنا قىزمەتتى ىستەپ ءجۇرمىن عوي, اقىمدى السام بولدى عوي», دەپ قانا ءجايلاپ جۇرگەندەر باسقاشا بولادى. ال, ءانۋار بولسا وتە تالانتتى اكتەرلەردىڭ جانىپ كەتەتىنى سياقتى ونەردىڭ وتىنا جانىپ كەتتى. ول كەزدە سپەكتاكل جوعارى دەڭگەيدە شىعۋى ءۇشىن جارتى جىلداي دايىندىق جاساۋشى ەدىك. سوندا ءبىر ءرول جاتتاعاندا, دايىندالعاندا ول ۇيىنە بارماي تەاتردا قوناتىن. سول ءرولدى شىعارعانشا ول قولىن دا, ءوزىن دە وڭدى-سولدى سەرمەپ, جانىن جەپ قوياتىن. وسىنداي كەزدەردە وعان كوپ كومەك جاساعان جارى بايان بولدى. ول ءانۋاردى بالاداي ماپەلەپ, بارلىق جاعدايىن جاسادى. ەكەۋى سونداي كەرەمەت, ءبىرىن-ءبىرى قاس-قاباعىنان ۇعاتىن جۇپتار بولاتىن.
جالپى, ءانۋار تۋرالى كوپ ايتۋعا بولادى. جانى بولەك, جان ءدىرىلى ەرەكشە اكتەر بۇل دۇنيەگە سىيماي كەتتى. سوڭعى كەزدەرىندە ديابەت اۋرۋى جۇيكەسىنە اسەر ەتىپ, كوزى دە كورمەي ءجۇردى. اۋىرىپ ءجۇرىپ قوبىلاندىنى ويناعاندا ءبىز نە بولار ەكەن دەپ ۋايىمداپ وتىرامىز, اۋىراتىنىن بىلەمىز عوي. سوندا دا ول ءوزىن-ءوزى قامشىلاپ, ءرولدى شىعارماي تىنبايتىن. نە دەگەن جانكەشتىلىك دەسەڭىزشى.
«دوسىمنىڭ ۇيلەنۋىندە» مەن اۋىلعا كەلىن بولىپ تۇسەتىن قالا قىزىنىڭ ءرولىن وينايمىن. سوندا ءانۋار ماعان: «وي, نۇكەشكا, وسى ءرولدى ويناعاندا ءسىزدى جاقسى كورىپ كەتەم, قانداي كەرەمەت وينايسىز. ءوزىڭىز اۋىلدان كەلسەڭىز دە قالانىڭ قىزىن وتە كەرەمەت وينايسىز!», دەيتىن. سوندا مەن: «سەنىڭ قاسىڭدا جامان ويناۋعا بولمايدى, مەنىڭ جامان ويناۋعا قاقىم جوق», دەسەم: «وي, ءبىر كوتەرىپ تاستادىڭىز عوي!» دەپ بالا سياقتى ءماز بولىپ كۇلەتىن. ول سەنگىش ەدى. ەگەر اكتەر سەنبەسە ءرولىن دە سەنىپ وينامايدى, كورەرمەنگە دە سەنىمدى جەتكىزبەيدى. سوندىقتان اكتەرگە ەڭ قاجەتى سەنگىشتىك (سەنگىشتىكتىڭ قاسىندا اڭقاۋلىق تا جاتىر), ءار نارسەگە, ادامنىڭ ايتىپ وتىرعان سوزىنە سەنۋ كەرەك. ال, سەنبەي ىشىنە ءتۇيىپ السا, وندا ول باسقاشا ادام بولادى. سوندىقتان ءار رولىنە سەنىپ ويناۋ كەرەك, ءاربىر ءرولدى مەن سول اداممىن دەپ ويلاۋ كەرەك جانە ويناۋ كەرەك. مەن قوبىلاندىمىن, مەن تاڭىربەرگەنمىن, مىنە – ءانۋاردىڭ ەرەكشەلىگى وسى بولاتىن. ول قاي ءرولدى ويناسا دا سەنىپ وينايتىن.
ۇلكەن, تالانتتى اكتەرلەر بار. بىراق مەن ءانۋارداي اكتەر ادام جوق, تۋىلعان جوق دەپ ويلايمىن. قازىرگى جاستاردىڭ اراسىندا ءانۋارداي, ەسبولعانداي دارىنى بولەك اكتەرلەردىڭ بايقالمايتىنى وكىنىش تۋدىرادى. كىم بىلەدى, كورە الماي ءجۇرمىز بە؟ ءانۋاردىڭ بەينەسى كوز الدىمىزدان دا, كوڭىلىمىزدەن دە كەتپەيدى. ءيا, كەيىنگى ۇرپاقتا ونىڭ ونەرىن ۇلگى تۇتاتىنىنا سەنىمدىمىن.
اماندىعىمدى تىلەگەن اعام ەدى
تۇڭعىشباي جامانقۇلوۆ:
– ءانۋار اعا ادال بولاتىن. كوڭىلى بوس-تىن. جۇرەگى ۇلپاداي ەدى.
…«ۆانيا اعاي» قويىلىمىنىڭ بوقتىق پەن كىسىنى تەك جەرلەۋدەن تۇراتىن ايقايعا تولى كەزەكتى دايىندىعىنان سوڭ, شىدامىم تاۋسىلعان مەن اعامنىڭ قاسىنا جەتىپ بارىپ: «نامىس بار ما سىزدە, نەگە قوي دەپ ايتپايسىز, نەمەنە ءسىز دە كەلەسى رولدەن قۇر قالام دەپ قورقاقتايسىز با؟ سوندا بۇل ءرولدى بۇل تەاتردا سىزدەن باسقا وينايتىن اكتەر بار دەيسىز بە؟» دەپ توتەسىنەن قويىپ قالدىم. كەنەت باسىن تىك كوتەرىپ العان اعامنىڭ باداناداي كوزدەرىندەگى كۇيىكتەن شىققان اششى جاستى سوندا عانا كوردىم. بەكەر جاساعان ەكەم دەپ ويلادىم. «باۋىرىم-اي, – دەدى اعام, – سەن ءالى كوپ نارسەنى بىلمەيسىڭ, ادىلەتسىزدىكتىڭ اششى ءدامىن تاتقان جوقسىڭ. ول ءۇشىن كۇرەسۋ دە ءدال قازىر بەكەرشىلىك. ونىڭ بوقتىعىنا تۇكىرگەنىم بار, ءبىرىن ەستىسەم, ءبىرىن ەستىمەيمىن, مەن ءرولىمدى جاساۋىم كەرەك, تەك ول ءۇشىن ەمەس, ءوزىم ءۇشىن. ماعان قازىر ۆوينيتسكيدىڭ جان دۇنيەسىن ءتۇيسىنىپ الۋ كەرەك. اينالاسىنداعىلاردىڭ بارىنەن, زامانىنان تەپەرىش كورىپ, ءومىرىنىڭ بوسقا وتكەنىن ۇعىنىپ اھ ۇرعان ۆانيا اعايدىڭ قازىرگى كۇيىنە ءدوپ كەلىپ ءجۇر بۇل ايعاي. مەن قايتا وسى بىلاپىتتان رولىمە كەرەكتىنىڭ كوبىن تاۋىپ الام. مەنىڭ اشىنۋىم ۆوينيتسكيدىڭ بىت-شىت بولعان كوڭىل-كۇيىنە شىم-شىمداپ كوشىپ جاتىر. ونىڭ بوقتىعى مەن جانىما باتقان تىزەسى ءرول جاساۋىما سەپ بولىپ جاتقانىن ول پاقىر قايدان ءبىلسىن. باسقاسى ءبىر تيىن! سەن دە ول جايلى ويلاپ باسىڭدى قاتىرما, كەي-ءى-ءىن ءبارى ورنىنا كەلەدى», دەپ تەرەڭنەن دەمىن الىپ, اۋىر كۇرسىنىپ, كۇيرەپ وتىرعان اعامنىڭ گريم بولمەسىنە اساي-مۇسەيىن كوتەرىپ, ابىرجىپ بايان جەڭەشەم كىرەتىن. «سورلى-اي, ءولدىڭ عوي, سونشا ارام تەر بولعاندا سەنىڭ قادىرىڭدى بىلەتىن بۇل تەاتردا كىم بار دەيسىڭ, وتىر, تاماعىڭدى ءىش», دەپ كۇن سايىن سالدىرلاتىپ كوتەرىپ جۇرگەن كاسترول-شاينەكتەرىنىڭ قاقپاعىن اشىپ, كىشىگىرىم كوشپەلى داستارقانىن جايا باستايتىن.
سودان «قان مەن تەر» اتتى ەكى سەريالى فيلمگە اكتەرلەر ىزدەپ, ەلامان مەن تاڭىربەرگەندى كىمدەر وينايدى دەگەن قاربالاس شاق كەلدى. قوسالقى رەجيسسەر يۋري ماتۆەەۆيچ ماستيۋگين بولماعاندا ول فيلمگە ءتۇسۋ اعام ەكەۋمىزگە بۇيىرمايتىن دا ەدى. ورىس تا بولسا ومىراۋلاپ وتىرىپ, باستى رولدەردى تاڭداۋدا ادۋىن اۆتور ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆ اعامىزعا دالەلدەپ كوندىرىپ, ەكەۋمىزگە توقتاعانىن كەيىندەرى ەستىدىك قوي. «ولمەگەنگە – ءولى بالىق» دەگەن, اكتەرلىك باعىمنىڭ اشىلۋ-اشىلماۋى بەيماعلۇم كەزەڭدە ماعان قونعان باقتى, سول جاڭالىقتى العاش ەستىگەن ءانۋار اعام مەنى ارنايى ىزدەپ تاۋىپ الىپ, قاپسىرا قۇشاقتاپ, جۇرەگى جارىلا قۇتتىقتاعانىن قالاي ۇمىتايىن! ول كەزدە ول ءوزىن ويلاعان جوق, مەنىڭ جايىمدى ۋايىمداپ, مەنىڭ كينوداعى العاشقى باستى ءرولىمنىڭ كەزەگى كەلگەنىن, كينو مەن تەاتردا مەنىڭ دە جۇلدىزىمنىڭ جارقىراپ جاناتىنىن قۇپ كورىپ, شىن قۋانعانىن قالايشا كورمەيىن! «ايتىپ ەم عوي, ءبارى دە ورنىنا كەلەدى دەپ, ءتۇبى ءبىر ادىلەت بار, كوردىڭ بە!» دەپ مارقايىپ, تەاتردىڭ ءدال تۇبىندەگى ءبىر جارىم بولمەلى پاتەرىنە, بايان جەڭگەمنىڭ اق داستارقانىنا قوياردا-قويماي ەرتىپ اپارعان. ۇزا-ا-اق اڭگىمەلەسكەنبىز.
مەنىڭ اماندىعىمدى تىلەپ جۇرگەن اعام, ءوز جاعدايىن ويلاماي, كۇندەردىڭ كۇنىندە… «كۇيىپ» كەتتى. ونەر اۋىلى مەن ءون بويىن جايلاعان ادىلەتسىزدىكتىڭ كۇيىگى مە, كەر زاماننىڭ شەشۋى جوق ءتۇيىنى مە, الامان بايگەدەگى وزىنەن كەندەنىڭ كوپە-كورنەۋ زور بولعانى ما, بويىنداعى اسىل قاسيەتىنىڭ قور بولعانى ما, باتىراشتاردىڭ كوكپارىنداعى وزىنە عانا ءتيىستى كۇمىس جۇگەن مەن التىن جالاتقان ايىلدىڭ ورنىنا قىل شىلبىر مەن كىسەنگە, ورعا تاپ بولعانى ما, ايتەۋىر ءبىر ءورت شالدى اعامدى. قاپيادا كۇيىپ كەتتى, قايران ءانۋار… اھ ۇرعان بايان جەڭگەممەن كورىسىپ بولىپ, وكسىگىمدى باسا الماي, كوڭىلىمدى ءبىرجولاتا سۋىتايىن دەپ باسىنا باردىم, بەتىن اشتىم… ءتىرى سياقتى… كەلىستى كەلبەتى, سۇلۋ ءجۇزى سىر بەرمەپتى… «بەرىك بول, باۋىرىم, وقاسى جوق, ءبارى دە ورنىنا كەلەدى», دەگەندەي, كوكسەڭگىر اسپانعا قاراپ جاتقان سياقتى كورىندى. جەردىڭ بەتىندە.. كەڭسايدا,.. تىنىم تاۋىپ جاتقان تيتتەي توبەشىك قالدى. باسىندا: «سىلتەسەڭ – سەمسەر, قورعانساڭ – قالقان ورنىنا جۇرگەن قايران ءانۋار», دەگەن ءسوز جازىلعان قارا تاس قانا تۇر. بۇل – اسقار سۇلەيمەنوۆتىڭ ءسوزى.
ءسويتىپ, مەن ونەردە اعاسىز قالدىم. قايسىبىرىن ايتايىن. اعا! ءبۇگىنگى «اعالاردى» الداۋسىراتىپ, «سەن عاناسىڭ» دەمەسەڭ ءىنى ساناتىنا قوسپايدى سەنى. بۇگىندەرى باسقالاردى اعا تۇتىپ, تارىسى پىسكەن جەرگە تاۋىق كۇيىن كەشىپ جۇرگەن ىنىلەر دە اۋلاقتا. حاس شەبەرلىگىڭدى پايدالانىپ, ءور ونەرىڭدى ءوز قانجىعاسىنا بايلاپ, قاجىماس قايراتىڭنىڭ قىزىعىن كورىپ, قاماۋ تەرىڭدى تالاي مالدانعاندار سەن جايلى ەش جەردە ەستەلىك ايتپايدى. ساعان وتىرىك ماقتاۋدىڭ, سەن جايلى جۇرگەن-تۇرعانىڭدى تىزبەلەپ قولدان ۇلى ەتىپ, التىنمەن اپتاپ, كۇمىسپەن كۇپتەپ كۇندەلىك قۇراستىرۋدىڭ دا قاجەتى جوق. سەبەبى, سەن – تۋا ءبىتتى تۇلپارسىڭ! سەن – بيىكسىڭ. بيىكتەسىڭ! سەن اسپانداسىڭ!
جازىپ العان:
زۋحرا يسلامباەۆا,
ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق
ونەر اكادەمياسىنىڭ اعا وقىتۋشىسى.