مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «اقوردا» رەزيدەنتسياسىندا قازاقستاندا اككرەديتتەلگەن شەتەلدەردىڭ ديپلوماتيالىق ميسسيالارىنىڭ باسشىلارىمەن كەزدەستى.
قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ ديپلوماتيالىق كورپۋس وكىلدەرىمەن كەزدەسۋدىڭ جاقسى داستۇرگە, ەكىجاقتى جانە كوپجاقتى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتاتىن ماڭىزدى شاراعا اينالعانىن اتاپ ءوتتى.
– وسى باسقوسۋدا قازاقستاننىڭ دامۋ باعدارىنا, ىشكى-سىرتقى ساياسي باسىمدىقتارىنا باسا ءمان بەرگىمىز كەلەدى. قازىرگى تاڭدا نۇر-سۇلتان قالاسىندا 70 ەلشىلىك جانە 30 حالىقارالىق ۇيىم وكىلدىگى بار. ەلىمىزدەگى ديپلوماتيالىق وكىلدىكتەر الداعى ۋاقىتتا دا كوبەيە تۇسەدى دەپ ۇمىتتەنەمىز. وسى ورايدا بەلارۋس جانە وڭتۇستىك كورەيا ەلشىلىكتەرى جاڭا عيماراتقا كوشكەنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. ەلوردا تورىندەگى جاڭا قونىستارىڭىز قۇتتى بولسىن! ديپلوماتيا سالاسىندا كوپ جىل ەڭبەك ەتكەندىكتەن, بۇل جۇمىستىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ءارى جاۋاپتى ەكەنىن وتە جاقسى بىلەمىن. مەملەكەتتەرىمىز اراسىنداعى دوستىق قاتىناستاردى نىعايتۋعا قوسقان ۇلەستەرىڭىزدى جوعارى باعالايمىن. قازاقستانعا دەگەن ىزگى نيەتتەرىڭىز ءۇشىن بارشاڭىزعا ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن, – دەدى پرەزيدەنت.
بۇدان كەيىن مەملەكەت باسشىسى بۇل كەزدەسۋدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنت جانە تاۋەلسىزدىك كۇنى سياقتى ماڭىزدى مەرەكەلەر قارساڭىندا ءوتىپ وتىرعانىن, الدا روجدەستۆو مەن جاڭا جىل دەمالىستارى دا جاقىنداپ قالعانىن ايتتى.
– بۇل – ءوتىپ بارا جاتقان جىلدى قورىتىندىلاپ, الداعى جوسپارلاردى ايقىندايتىن كەزەڭ. 2019 جىل قازاقستان ءۇشىن وتە ماڭىزدى بولعانىن بارشاڭىز جاقسى بىلەسىزدەر. تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بيلىككە باسشىلاردىڭ جاڭا بۋىنى كەلۋى ءۇشىن تاريحي شەشىم قابىلدادى. وتكەن پرەزيدەنت سايلاۋى ساياسي جۇيەمىزدىڭ تۇراقتىلىعىن جانە دەموكراتيالىق دامۋ جولىمىزدىڭ مىزعىماستىعىن بۇكىل الەمگە تانىتتى. مەنىڭ اتىما قۇتتىقتاۋ جولداعان مەملەكەت باسشىلارىنا جانە حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ جەتەكشىلەرىنە ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. بيلىكتىڭ بەيبىت جولمەن بەرىلۋى قازاقستاندى تىڭ سەرپىنمەن دامىتۋعا مۇمكىندىك تۋدىردى. ءبىز تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نەگىزىن قالاعان دامۋدىڭ ستراتەگيالىق باعدارىنان اينىماي, ساباقتاستىق, ادىلەتتىلىك, ورلەۋ قۇندىلىقتارىنا بەرىك بولامىز, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت ەلشىلەرگە قاراتا سويلەگەن سوزىندە جاھاندىق جانە وڭىرلىك پروتسەستەردىڭ تەز قۇبىلۋىنا بايلانىستى ءبىزدىڭ ەلىمىز دە وزگەرىپ جاتقان جاعدايلاردى قاپەردە ۇستاپ, ودان ءارى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋدىڭ ءتيىمدى جولدارىن ىزدەستىرۋى كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى. وسى رەتتە قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوزىنىڭ سايلاۋالدى تۇعىرناماسىندا جانە قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا بەلگىلەپ بەرگەن باعىتتارعا توقتالدى.
– قازاقستاننىڭ دەموكراتيالىق دامۋى ۇزدىكسىز ءجۇرىپ جاتقان ۇردىسكە اينالدى. ءبىز ەلىمىزدىڭ تۇراقتىلىعى مەن قاۋىپسىزدىگىن باستى نازارعا الا وتىرىپ, جان-جاقتى تەڭگەرىمدى ساياسي جاڭعىرۋدى بىرتىندەپ جۇزەگە اسىرامىز. ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنا مۇشە جەتەكشى ەلدەردىڭ ستاندارتتارىنا باسىمدىق بەرەمىز. سوندىقتان ۇكىمەت وسى ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ باعىتىندا باتىل دا نىق قادامدار جاساۋدا. قازاقستان ءۇشىن مەملەكەت تۇراقتىلىعىنىڭ نەگىزى بولاتىن ساياسي جۇيە «كۇشتى پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» قاعيداسىنا سۇيەنەدى. سونىمەن قاتار مەملەكەتتىڭ تۇراقتىلىعى ازاماتتار مەن مەملەكەتتىك ينستيتۋتتار اراسىنداعى سىندارلى قاتىناستارعا تىكەلەي بايلانىستى. ءدال وسى سەبەپتى قوعامدىق ديالوگتى ودان ءارى دامىتۋ – باستى باسىمدىقتارىمىزدىڭ ءبىرى. وسى جازدا ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسى قۇرىلعانىن بىلەسىزدەر. بۇل كەڭەس – «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» قۇرۋ پروتسەسىن جەدەلدەتەتىن قۇرالداردىڭ ءبىرى. باسقاشا ايتقاندا, ءبىز ازاماتتاردىڭ ومىرلىك ماڭىزدى ساۋالدارىنا مەملەكەتتىڭ ءتيىمدى جاۋاپ قايتارۋىن قامتاماسىز ەتەمىز, – دەدى پرەزيدەنت.
سونىمەن قاتار قاسىم-جومارت توقاەۆ مەملەكەت باسشىسى رەتىندە قوعامداعى پىكىرلەردىڭ ءار الۋاندىعىن قولدايتىنىن, ساياسي پارتيالاردى دامىتۋدى قۇپتايتىنىن, ازاماتتارىمىز ءوز پىكىرىن اشىق بىلدىرۋگە جانە ءسوز بوستاندىعىن تولىعىمەن قولدانۋعا قۇقىلى ەكەنىن ايتتى. ول بۇل سوزىنە دالەل رەتىندە بۇگىندە بەيبىت ميتينگىلەر وتكىزۋدى رەتتەيتىن زاڭنامالىق نورمالاردىڭ قايتا قارالىپ جاتقانىن, بارلىق مەملەكەتتىك ورگاننىڭ ەسەپتىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ازاماتتىق ينستيتۋتتاردىڭ ءرولىن قولداۋ بويىنشا بەلسەندى جۇمىس قولعا الىنعانىن, قوعامدىق كەڭەستەردىڭ وكىلەتتىگىن كەڭەيتىپ, جەرگىلىكتى وكىلەتتى ورگاندار – ءماسليحاتتاردىڭ جۇمىسىنا جاڭا سەرپىن بەرىلىپ جاتقانىن ايتتى. بۇعان قوسا بارلىق دەڭگەيدەگى – پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنەن باستاپ اۋىل اكىمدەرىنە دەيىن قوعاممەن كەرى بايلانىس تەتىكتەرىنىڭ جولعا قويىلعانى, اكىمدەردىڭ جۇمىسىن جەرگىلىكتى تۇرعىندار باعالايتىنى مالىمدەلدى.
– اتقارۋشى بيلىك ورگاندارى كەزەڭ-كەزەڭمەن جاڭارتىلىپ, وزگەرىپ جاتىر. بۇگىندە جاس مامانداردىڭ پرەزيدەنتتىك جاستار كادرلىق رەزەرۆى قۇرىلىپ, جاقىن ارادا ىسكە قوسىلماق. مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتىندە بيۋروكراتيالىق راسىمدەردى جويۋ بويىنشا بىرقاتار ناقتى ءىس-شارا ازىرلەندى. مىسالى, ءبىز تسيفرلى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى ەنگىزۋ سالاسىندا بىرقاتار وڭ ناتيجەگە قول جەتكىزدىك. بۇل قادامدار قازاقستاندىق ازاماتتارعا عانا ەمەس, سونداي-اق ءبىزدىڭ شەتەلدىك قوناقتار مەن تۋريستەرگە دا پايدالى بولماق. جاقىندا مەنىڭ ۇكىمەتكە شەتەلدىكتەردى كوشى-قون باسقارماسىندا تىركەۋدەن باس تارتۋ تۋرالى تاپسىرما بەرگەنىمدى بىلەسىزدەر. جىل سوڭىنا دەيىن ءبىز بۇل ماسەلەنى شەشەمىز جانە شەتەلدىك قوناقتاردىڭ ەلىمىزگە كەلۋى ءۇشىن قازىرگى بيۋروكراتيالىق كەدەرگىلەردى الىپ تاستايمىز دەپ ويلايمىن, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت قۇقىق قورعاۋ جانە سوت جۇيەسىن رەفورمالاۋ تۋرالى ايتا كەلىپ, مەملەكەتتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ ءىسى اتالعان ينستيتۋتتارعا دەگەن حالىقتىڭ سەنىمىنە بايلانىستى ەكەنىنە توقتالدى.
– مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ ساياسي تۇراقتىلىعى مەن تيىمدىلىگىن ەكونوميكالىق وسىمنەن ءبولىپ قاراۋعا بولمايدى. بۇل باعىتتا بىرقاتار جەتىستىك بار. 2019 جىلدىڭ 10 ايىندا ەلىمىزدىڭ جالپى ىشكى ءونىمى 4,4 پايىزعا ءوستى. Doing Business-2020 رەيتينگىندە قازاقستان 25-ورىندا. باسەكەگە قابىلەتتىلىكتىڭ جاھاندىق يندەكسىندە ەلىمىز 55-ورىندا تۇر. الداعى بەس جىل ىشىندە حالىقارالىق رەيتينگتەگى پوزيتسيامىزدى ايتارلىقتاي جاقسارتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. الدا ەكونوميكامىزدى ودان ءارى ءارتاراپتاندىرۋ بويىنشا ۇلكەن جۇمىس كۇتىپ تۇر. ونى تابىستى ىسكە اسىرماي, ءبىز قازىرگى زامانعى, ءوزىن ءوزى قامتاماسىز ەتەتىن جانە ورنىقتى ەكونوميكانى قۇرا المايمىز. قازىر ۇكىمەت ونەركاسىپتىڭ جوعارى تەحنولوگيالىق جانە شيكىزاتتىق ەمەس سالالارىن دامىتۋعا, قوسىلعان قۇنى جوعارى ءونىم وندىرۋگە باسىمدىق بەرۋدە. قازاقستاننىڭ گۇلدەنۋىنىڭ تاعى ءبىر كىلتى تۇراقتى جانە دامىعان قارجى سەكتورىن قۇرۋ بولىپ وتىر. بۇل ماسەلەدە «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنا ۇلكەن ءۇمىت ارتامىز. سوڭعى ەكى جىلدا ورتالىق پلاتفورماسىنا 285 كومپانيا تىركەلدى. 2020 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي ءبىز بۇل كورسەتكىشتى 500-گە جەتكىزۋدى كوزدەيمىز, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
سونداي-اق قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇكىمەت تسيفرلى ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدا بەلسەندى جۇمىس اتقارىپ جاتقانىن, ارنايى مەملەكەتتىك باعدارلاما قابىلدانىپ, «Astana Hub» حالىقارالىق IT-ستارتاپتار تەحنوپاركى ىسكە قوسىلعانىن مالىمدەدى.
– ەلىمىز الدىنا شەتەل ينۆەستيتسيالارى ءۇشىن بارىنشا قولايلى جاعداي جاساۋ مىندەتىن قويىپ وتىر. وسى باعىتتا قولدانىستاعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋ جانە بارلىق اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى ازايتۋ جونىندەگى جۇمىس جالعاسادى. وتاندىق بيزنەس-قوعامداستىقتى, ەڭ الدىمەن شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى قولداۋ جونىندە بەلسەندى شارالار قابىلدانۋدا. كەلەسى جىلدان باستاپ ميكرو جانە شاعىن كاسىپكەرلەر كەز كەلگەن سالىقتاردان بوساتىلادى. حالىقتىڭ الەۋمەتتىك قورعالماعان توپتارى ءۇشىن بۇرىن-سوڭدى بولماعان قاراجات ءبولىپ جاتىرمىز. بيىل نەسيەلىك راقىمشىلىق جاريالانىپ, 500 مىڭنان اسا قازاقستاندىقتىڭ نەسيەلىك قارىزى مەملەكەت تاراپىنان جابىلدى. قازاقستان – الەۋمەتتىك مەملەكەت جانە ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز – ازاماتتارىمىزدىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ. ەلىمىزدەگى ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ تيىمدىلىگىن قازاقستاننىڭ ءاربىر ازاماتى سەزىنۋى ءتيىس, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ستراتەگيالىق ماڭىزى زور ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن سىرتقى جاعدايلار دا قولايلى بولۋى كەرەك ەكەنىن ايتا كەلىپ, 2019 جىل ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن حالىقارالىق دەڭگەيدەگى كوپتەگەن تابىستى كەزدەسۋگە تولى بولعانىن اتاپ ءوتتى.
– مەن سىندارلى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ ماقساتىندا رەسەيگە, وزبەكستانعا, قىتايعا رەسمي ساپارمەن باردىم. كەلىسسوزدەر وتە ناتيجەلى ءوتتى. شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ, ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەستىڭ, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ, تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنىڭ سامميتتەرىنە قاتىستىم. جىل سوڭىنا دەيىن قىرعىزستان رەسپۋبليكاسى مەن گەرمانياعا ساپارلارىم جوسپارلانىپ وتىر. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى باس اسسامبلەياسىنىڭ 74-سەسسياسىنا قاتىسىپ, ءسوز سويلەپ, سونىڭ اياسىندا بىرقاتار ەلدىڭ باسشىلارىمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزدىم. بيىل قازاقستانعا رەسمي ساپارمەن كورەيا رەسپۋبليكاسى, گرۋزيا, ارمەنيا, موڭعوليا, بەلارۋس جانە شۆەيتساريانىڭ مەملەكەت جانە ۇكىمەت باسشىلارى كەلدى. وسى ساپارلار مەن كەزدەسۋلەر ءوزارا ىقپالداستىقتىڭ نەگىزگى باعىتتارىن ايقىنداۋعا جاقسى مۇمكىندىك تۋدىردى. وسى جىلى ءبىز بولگاريا, لاتۆيا, ەستونيا, سەربيا, سلوۆاكيا, پورتۋگاليا, شۆەيتساريا استانالارىنا تۇراقتى رەزيدەنتسياسى بار ەلشىلەردى جىبەرىپ, شەتەلدەگى ديپلوماتيالىق ينفراقۇرىلىمدى ەداۋىر كەڭەيتتىك. بۇل پروتسەسس ءوزارا تۇسىنىستىك ۇستانىمىن ەسكەرە وتىرىپ جالعاسىن تابا بەرەدى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق ءۇشىن بۇرىنعىداي اشىق ەكەنىن, ستراتەگيالىق سەرىكتەستەرمەن جانە بارلىق مۇددەلى ەلدەرمەن كونسترۋكتيۆتى ءارى تەڭگەرىمدى ىقپالداستىق ورناتۋ ساياساتىن جالعاستىرا بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى.
– سىرتقى ساياساتىمىزدا جاھاندىق كونفەسسياارالىق كەلىسىمگە, توزبەۋشىلىك جانە راديكاليزم يدەولوگياسىن تاراتۋعا قارسى كۇرەسكە باسا ءمان بەرەمىز. ءبىز وڭىرلىك جانە جاھاندىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان كونسترۋكتيۆتى باستامالاردى ىلگەرىلەتەمىز جانە قولدايمىز. بۇل, ەڭ الدىمەن, ازيالىق جانە ەۋروازيالىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ, يادرولىق جانە تەرروريستىك قاۋىپ-قاتەرلەردىڭ الدىن الۋ, – دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, رەسەي فەدەراتسياسىمەن, قىتايمەن, اقش-پەن, ەۋروپالىق وداق جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن ءوزارا قارىم-قاتىناس ورناتۋ قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتىنداعى باسىم باعىتى بولىپ قالا بەرەدى.
سونىمەن قاتار قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ۇيىمدار مەن قارجى ينستيتۋتتارى اياسىندا كوپجاقتى ىنتىماقتاستىق پەن ىقپالداستىقتى دامىتۋ جونىندەگى جۇمىستاردى جالعاستىرا بەرەتىنىن ايتتى. بۇل رەتتە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى, ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمى, ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى, يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمى, تۇركى كەڭەسى, ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق ۇيىمى سياقتى سالماقتى بىرلەستىكتەر شەڭبەرىندەگى كوپجاقتى ءوزارا ءىس-قيمىلدى دامىتۋ ماڭىزىن جوعالتپايدى.
كەزدەسۋ سوڭىندا قالىپتاسقان ءداستۇر بويىنشا ديپلوماتيالىق كورپۋستىڭ دۋايەنى – بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى اناتولي نيچكاسوۆ ءسوز سويلەدى.
ورىنبەك وتەمۇرات,
مەرۋەرت بۇركىتباي,
«Egemen Qazaqstan»