ءوڭىر دامۋىندا وڭ وزگەرىس بار

وبلىس اكىمى قىزمەتىنە تاعايىندال­عالى بەرى رەسپۋبليكالىق باق وكىلدەرى­مەن العاش رەت كەزدەسىپ وتىرعانىن اتاپ وت­كەن قۋانىشبەك دوسمايىل ۇلى ءوڭىر­دىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى, مەم­لەكەتتىك جانە سالالىق باعدارلا­ما­لار­دىڭ ىسكە اسىرىلۋى تۋرالى قىسقا­شا بايان­دادى.

جىل باسىنان وبلىس ەكونوميكاسىنا 288 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتى­لىپ, وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىمەن سالىس­تىرعاندا بۇل كورسەتكىش 42 پايىزعا ارت­قان. مەكەمەلەردىڭ مەملەكەتتىك بيۋدجەت­كە يەك ارتپاي, ءوز ەسەپتەرىنەن ينۆەستيتسيا سالۋى دا 1,5 ەسەگە ءوسىپتى. وسىنىڭ ناتي­جەسىندە وبلىستا قۇرىلىس كولەمى 2 ەسەگە ارتىپ, 556 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پاي­دالانۋعا بەرىلدى.

 اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا دا نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان قارجى كولەمى 4,1 ەسە كوبەيىپ, ءونىم كولەمى 3,5 پايىزعا ارت­تى. وسى كەزەڭدە جۇمىس ىستەپ تۇرعان شا­عىن بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى 9 پايىزعا كوبەيدى.

دەگەنمەن, ونەركاسىپ ءونىمى كولەمىنىڭ تومەندەۋى ءالى دە جالعاسىپ كەلەدى. بيىل­عى 10 ايدا بۇل كورسەتكىش 9,8 پايىزدى كور­سەتىپ وتىر. ءوڭىر باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, بۇعان مۇناي ونىمدەرىن ءوندىرۋ كولە­مىنىڭ كۇرت تومەندەۋى سەبەپ.

– سوڭعى 6 جىلدا كەنىشتەردىڭ سار­قىلۋىنان مۇناي ءوندىرۋ كولەمى 4,3 ملن تونناعا ازايىپ كەتتى. وسى جىلى تاعى 1-1,2 ملن تونناعا كەميدى دەپ بولجاپ وتىر­مىز. ون ايدا 4,7 ملن توننا مۇناي ءوندى­رىلدى. 2018 جىلمەن سالىستىرعاندا بۇل 12,3 پايىزعا نەمەسە 700 مىڭ تونناعا كەم, – دەدى ايماق باسشىسى.

بۇل ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىنا, اسىرەسە مۇنايشىلاردىڭ تاپسىرىستا­رىن ورىندايتىن كاسىپورىندار قىزمە­تىنە جانە وسى سالاعا قىزمەت كورسەتەتىن كاسىپ يەلەرى تابىسىنا اسەر ەتۋدە.

وسىدان دا قازىر وڭىردە مۇناي كەن ورىن­دارىن ىزدەستىرۋ, وسى سالاعا جاڭا تەح­نولوگيالاردى ەنگىزۋ, گاز ءوندىرۋ مەن وڭدەۋ باعىتىنداعى ماسەلەنى شەشۋ باس­­تامالارى قولعا الىندى. بيىل جىل باسىندا وتكەن قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ وتى­رىسىندا وبلىستىڭ دامۋ ماسەلەلەرى قارالىپ, كومىرسۋتەك شيكىزاتىنىڭ جاڭا كەن ورىندارىن بارلاۋ جانە گاز ءوندىرۋ مەن وڭدەۋ جايلى باسا ايتىل­دى. ايماقتىڭ كەشەندى دامۋىنا قاتىستى بىرقاتار ماسەلە 2019-2022 جىلدارعا ارنالعان وبلىستىڭ الەۋمەتتىك-ەكو­نوميكالىق دامۋىنىڭ كەشەندى جوس­پا­رىنا ەنگىزىلىپ وتىر. قازاقستان رەس­پۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ قاۋلىسىمەن بەكى­تىلگەن وسى جوسپار ناتيجەسىندە 2020 جىلى شۋ-سارىسۋ شوگىندى باسسەينى بويىن­شا مۇناي-گاز پەرسپەكتيۆالى قۇرى­لىمدارىن زەرتتەۋ باستالادى.

ىشكى ايماقتىق ءونىمنىڭ – 35, ونەركاسىپ ءون­دىرىسىنىڭ 70 پايىزى مۇناي-گاز سالاسىنا تىكەلەي بايلانىستى بولىپ تۇرعان قا­زىر­گى كەزدە تىعىرىقتان شىعۋدىڭ بىر­دەن-ءبىر جولى يندۋستريالاندىرۋ ارقى­لى ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ. سوڭ­عى 5-6 جىلدا بۇل باعىتتا ءبىرشاما دي­ناميكالىق ءوسۋ بار. ونەركاسىپتىڭ شي­كىزاتتىق ەمەس سەكتورىنداعى ءونىم ءوسىمى بيىل 5,4 پايىزدى قۇرادى. ون اي قورىتىندىسىندا وبلىس ەلىمىز بويىن­شا دامۋ قارقىنى جوعارى ايماقتار قاتارىنا قوسىلدى.

يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسى ار­قىلى ىسكە قوسىلعان 24 جوبانىڭ 18-ىندە جوبالىق قۋاتتى يگەرۋ 90-100 پايىز­ ارالىعىن قامتيدى. باعدارلامانىڭ ەكىن­شى بەسجىلدىعى شەڭبەرىندە جىل ايا­عىنا دەيىن تاعى 2 ءوندىرىس ورنى ىسكە قو­سىلىپ, 200-دەن استام جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى.

– يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاما­سىنىڭ يگىلىگى «ارالتۇز» اق كاسىپورنى جۇ­مىسىنان ايقىن كورىنەدى. مەكەمە 2 يس­پاندىق تسەح ورناتىپ, ءونىم ءوندىرۋ مەن تاراتۋدى 3 ەسەگە دەيىن ۇلعايتتى. بۇگىندە تابىستى كاسىپورىندار قاتارىنان تابى­لاتىن «ارالتۇز» ءونىمىنىڭ 79 پايىزىن رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ 82 قالاسى مەن ۋكراينا, ازەربايجان, گرۋزيا مەن قىر­عىزستان مەملەكەتتەرىنە ەكسپورتقا جو­نەل­تىپ وتىر. قازىر قازاقستانداعى تۇز­دىڭ 65, ال رەسەي نارىعىنداعى وسى ءونىمنىڭ 18 پايىزى «ارالتۇز» كومپانياسىنا تيەسىلى, – دەدى وبلىس باسشىسى.

بۇگىندە كاسىپورىن ءۇشىنشى تسەح سالۋ­دى ويلاستىرۋدا. جوسپار ويداعىداي ورىن­دالسا, ءونىم كولەمىن جىلىنا 500 مىڭ تونناعا دەيىن جەتكىزىپ, ونىڭ باسىم بولى­گى شەتەلگە ەكسپورتقا شىعارىلادى. ال 2022 جىلعا قاراي تۇز ءوندىرۋ تاعى دا ارتىپ, 700 مىڭ تونناعا دەيىن جەتكىزىلمەك .

 قۋانىشبەك دوسمايىل ۇلى بريفينگتە قىزىلوردا قالاسىنىڭ ىرگەسىندەگى شىنى زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى جايلى دا ايتىپ ءوتتى. قۇرىلتايشىلار ارا­سىن­داعى كەلىسپەۋشىلىك كەسىرىنەن زاۋىت قۇرىلىسىنىڭ ۇزاققا سوزىلعانى راس. سوعان قاراماستان مەردىگەر مەكەمە «چاينا تريۋمف» كومپانياسى قۇ­رى­لىس-مونتاج جۇمىستارىن بيىل جەل­توقسان ايىنا دەيىن اياقتاۋدى جوسپارلاپ وتىر. بريفينگتە بىلتىردان بەرى جۇ­مىس ىستەي باستاعان تامپوناجدى تسەمەنت زاۋىتىنىڭ ءونىمى ايماقپەن قاتار كور­شىلەس وبلىستاردا دا سۇرانىسقا يە ەكەن­دىگى ايتىلدى. وسى جازدا زاۋىت 17 مىڭ توننا تسەمەنتتى شەتەلگە ەكسپورتقا جىبەردى.

 يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا جۇزەگە اسقان جوبالار ءونىمى ناتيجەسىندە وڭىردەگى ءوندىرىس كولەمى 21%, ال ولاردىڭ ەكس­پورتى 49 پايىزعا ءوستى.

كەز كەلگەن بيزنەستى وركەندەتەتىن كور­سەت­كىش – ءونىمنىڭ سىرت مەملەكەتتەر­گە شىعۋى. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسىمەن اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىنىڭ ەكسپورت كولەمى 28 پايىزعا ءوستى. كورسەتكىش بيىل دا وسى مەجەدەن كەم تۇسپەيدى.

– مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جو­مارت توقاەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جول­داۋىنداعى اۋىل شارۋاشىلىعىنا باسا ءمان بەرىپ, اگروونەركاسىپ ونىمدەرىن ەكس­پورتتاۋعا بايلانىستى جۇمىستاردى كۇشەيتۋ تاپسىرماسىنا سايكەس شيكىزات وڭدەۋدى قامتاماسىز ەتۋ جانە سىرتقى نارىققا جوعارى ساپالى دايىن ونىممەن شىعۋ باستاماسىن قولعا الدىق, – دەدى قۋانىشبەك دوسمايىل ۇلى.

وسى ماقساتتا بيىل حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي كەلەتىن, ءونىمى ەكسپورت­قا باعىتتالعان ەت كومبيناتىنىڭ قۇرى­لى­سى باستالدى. كومبينات جىلىنا 5 مىڭ توننا ەت وڭدەيتىن ايماقتاعى ءىرى كاسىپ­ورىنداردىڭ ءبىرى بولماق.

سونىمەن بىرگە قۇس شارۋاشىلىعى, جىلىجاي, جەمىس-جيدەك داقىلدارى ءون­دىرىسى, مايلى داقىلدار وندىرەتىن شارۋا­شىلىقتار سياقتى سالالاردى دامىتۋ دا ۇمىت قالعان جوق.

بيىل وبلىس كۇرىششىلەرى ءار گەكتاردان 60,3 تسەنتنەردەن ءونىم جيناپ, 530,5 مىڭ توننا ءونىم قامباعا قۇيىلدى. سونىمەن قاتار كۇرىش تۇقىمىن ساۋىقتىرۋ جا­نە ۆەگەتاتسياسى قىسقا, باسەكەگە قابى­لەتتى وتاندىق سۇرىپتاردىڭ ۇلەسىن ارت­تى­رۋ بويىنشا دا بىرقاتار جوبا ىس­كە اسىرىلۋدا. وسىنداي ىزدەنىستەر ناتي­جەسىندە جاڭادان شىققان «سىر سۇلۋى», «اي-كەرىم» اتتى جەرگىلىكتى سۇرىپتار بىر­نەشە شارۋاشىلىقتا ەگىلدى.

ءوڭىر باسشىسى اگروونەركاسىپتىك سەك­توردىڭ دامۋى ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى باعاسىنىڭ نەگىزسىز ءوسۋىن بولدىرماعانىن اي­رىقشا اتاپ ءوتتى. وبلىستاعى ازىق-تۇ­لىك تاۋارلارىنىڭ يندەكسى ورتاشا رەس­پۋبليكالىق كورسەتكىشتەن تومەن. سونىمەن قاتار بولشەك ساۋدا اينالىمىندا وڭ ديناميكا قالىپتاسىپ وتىر. بۇل حالىقتىڭ ساتىپ الۋ قابىلەتىنىڭ ارتقانىن كورسەتەدى.

بريفينگتە حالىقتى اۋىزسۋمەن قام­تاما­سىز ەتۋ, گاز تارتۋ سەكىلدى ماڭىزدى ماسە­لەلەردىڭ دە جاي-جاپسارى ايتىلدى. بۇل باعىتتا قازىر جۇيەلى جۇمىس بار. وسى­لارمەن قاتار مەديتسينا, ءبىلىم بەرۋ سالالارىنا دا ايرىقشا ءمان بەرىلىپ وتىر.

ايماق مادەنيەتى ءۇشىن دە بيىلعى جىل تابىستى بولدى. وسى جىلى سىردا تۇر­كىتىلدەس ەلدەردىڭ «قورقىت جانە ۇلى دالا سازى» حالىقارالىق ونەر فەستيۆالى بەسىنشى رەت وتكىزىلدى. وعان تۇركيا, يران, سەربيا, ساحا, تاتارستان, ازەربايجان جانە باسقا دا ەلدەردەن بەلگىلى عالىمدار قاتىسىپ, 200-گە جۋىق ونەرپاز بەن شى­عار­ماشىلىق ۇجىم كەلدى.

سونداي-اق ەجەلگى جانە ورتاعاسىرلىق سى­عاناق, جانكەنت, سورتوبە, شىرىك-رابات, جەنت, ءبابىش-مولا, قىشقالا قالا­شىق­تارىنا ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىس­تارى جالعاسۋدا. سىعاناق قا­لاشاعىنان ءحىىى-ءحىV عاسىرلار مۇراسى سانالاتىن التىن بۇيىمدار تابىلىپ, عىلىمي زەرتتەۋگە جىبەرىلدى.

وبلىستا الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى مەم­­لە­كەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى ارقى­لى شەشۋدىڭ جاقسى تاجىريبەسى بار. وسى­نىڭ ناتيجەسىندە وتكەن جىلدارى «بالا­پان» باعدارلاماسى مەرزىمىنەن بۇرىن ورىندالدى.

بۇگىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بە­رۋ, مادەنيەت, سپورت, قوعامدىق ءتارتىپ, تۇر­عىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى جانە تاعى باسقا سالالاردا وسىنداي 142 جوبا بار. ولاردىڭ 42-ءسى بويىنشا ين­ۆەس­تورلار­مەن كەلىسىمشارتقا قول قويىل­دى.

بريفينگ سوڭىندا باق وكىلدەرى ءوڭىر باسشىسىنا ساۋالدار قويدى. قۋانىشبەك ىسقاقوۆ تىلشىلەردىڭ ساراتس-2 جوباسى, ازىق-ت ۇلىك باعاسىن تۇراقتاندىرۋ, «قور­قىت اتا» اۋەجايى, گاز باعاسى, بىرىككەن كاسىپ­ورىندار جۇمىسى مەن قوعامدىق كو­لىك ماسەلەسى جايلى سۇراقتارىنا تۇ­شىم­دى جاۋاپ بەردى.