مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ الدىنا قويىلعان مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – ەلوردانى, ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك جانە ورتالىق وڭىرلەرىن گازداندىرۋ ماقساتىندا «سارىارقا» ماگيسترالدى گاز قۇبىرىن سالۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىن ۋاقتىلى اياقتاۋ بولدى.
جوبانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن «استاناگاز قمگ» كومپانياسى قۇرىلدى. ونىڭ اكتسيونەرلەرى – «سامۇرىق-قازىنا» قورى جانە «بايتەرەك» حولدينگى.
ەكونوميكانى جاڭعىرتۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيا وتكەن جىلعى تامىز ايىندا قارجىلاندىرۋ سحەماسى مەن شارتتارىن ماقۇلدادى. وسىلايشا, 80,3 ملرد تەڭگە «استاناگاز قمگ» اق جوبالىق كومپانياسىنىڭ جارعىلىق كاپيتالىن قالىپتاستىرۋ جولىمەن, 85 ملرد تەڭگە – «بجزق» اق وبليگاتسيالىق زايمى جانە 102 ملرد تەڭگە – ەۋرازيا دامۋ بانكى مەن «قازاقستاننىڭ دامۋ بانكى» اق وبليگاتسيالىق زايمى ەسەبىنەن بەرىلەدى. قۇرىلىستىڭ باس مەردىگەرى – «قازقۇرىلىسسەرۆيس» كومپانياسى.
ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى مۇرات جۇرەبەكوۆ ۇكىمەتتە وتكەن ءباسپاسوز كونفەرەنتسياسىندا قر تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بەس الەۋمەتتىك باستامالارى اياسىندا «قىزىلوردا – نۇر-سۇلتان» باعىتى بويىنشا «سارىارقا» ماگيسترالدى گاز قۇبىرىن سالۋ جوباسىن ىسكە اسىرۋ بارىسى تۋرالى ايتىپ بەردى.
م. جۇرەبەكوۆ بۇگىندە «سارىارقا» ماگيسترالدى گاز قۇبىرىن نۇر-سۇلتان قالاسىنا دەيىن سالۋ اياقتالۋ ساتىسىندا تۇرعانىن ايتتى.
ايتا كەتۋ كەرەك, گاز قۇبىرىن سالۋعا 1 700-گە جۋىق مامان جانە 1000 بىرلىك ارنايى تەحنيكا تارتىلعان. بۇگىندە گاز قۇبىرىنىڭ جەلىلىك بولىگىنىڭ 100%-ى نەمەسە 1061,3 كم دانەكەرلەنىپ, سالىنعان. گاز قۇبىرىنىڭ 963 كم نەمەسە 91% سىنالدى.
بۇعان قوسا, گاز قۇبىرى-بۇرمالارى مەن بەس اۆتوماتتاندىرىلعان گاز تاراتۋ ستانساسىن, گاز ولشەۋ ستانساسىن جانە باسقارۋ پۋنكتىن سالۋ جۇمىستارى اتقارىلۋدا.
«جالپى, جۇمىس كەستەگە سايكەس جۇرگىزىلىپ جاتىر, بيىلعى جەلتوقساندا ماگيسترالدى گاز قۇبىرى, بەس اۆتوماتتاندىرىلعان گاز تاراتۋ ستانساسى, گاز ولشەۋ ستانساسى جانە باسقارۋ پۋنكتىن قوسا العاندا, بارلىق نىساننىڭ قۇرىلىسى اياقتالادى. گاز قۇبىرىن پايدالانۋعا بەرۋگە قابىلداۋ بيىلعى 31 جەلتوقسانعا جوسپارلانعان», دەدى ۆيتسە-مينيستر.
ونىڭ ايتۋىنشا, ماگيسترالدى گاز قۇبىرىنىڭ نۇر-سۇلتان قالاسىنا دەيىن سالىنۋى گاز قۇبىرى بويىنداعى 171 ەلدى مەكەندى گازبەن بىرتىندەپ قامتاماسىز ەتۋگە جول اشادى, سونداي-اق نۇر-سۇلتان قالاسى مەن گاز قۇبىرى تراسساسىنىڭ بويىنداعى باسقا دا ەلدى مەكەندەردىڭ ەكولوگيالىق جاعدايىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
«سارىارقا» گاز قۇبىرى جوباسىن ىسكە اسىرۋ شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا, سونىمەن قاتار, ماگيسترالدى گاز قۇبىرى بويىنداعى وڭىرلەردىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا مۋلتيپليكاتيۆتى اسەر بەرەدى. بۇدان وزگە, وتىن رەتىندە تابيعي گازدى قولدانۋ اتموسفەراعا شىعارىلاتىن لاس قالدىقتاردى ازايتىپ, حالىقتىڭ قولايلى ءومىر سۇرۋىنە ءارى قورشاعان ورتا جاعدايىن جاقسارتۋعا ىقپال ەتەدى», دەدى ۆيتسە-مينيستر.
نۇر-سۇلتان قالاسىنا گاز قاشان كەلەدى؟
ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى مۇرات جۇرەبەكوۆ نۇر-سۇلتان قالاسىن ماگيسترالدى گاز قۇبىرىنا قوسۋ كەزەڭ-كەزەڭمەن جۇرگىزىلەتىنىن ايتتى. نۇر-سۇلتان قالاسىندا گاز تاراتۋ جەلىلەرىنىڭ قۇرىلىسى 2025 جىلعا دەيىن سالۋ مەرزىمىمەن ءۇش كەزەككە بولىنگەن.
ءبىرىنشىسى – 2019-2021 جىلدارى. العاشقى تۇتىنۋشىلار كەلەسى جىلىتۋ ماۋسىمىندا گازعا قوسىلاتىن بولادى. ولار: كوكتال-1, كوكتال-2, وڭتۇستىك-شىعىس تۇرعىن ءۇي الاپتارى, سونداي-اق جەو-1 جانە جەو-3. ءبىرىنشى كەزەگى 2020 جىلى بەرىلەدى.
ەكىنشى كەزەك مەرزىمى – 2021-2023 جىلدارى. شىعىس جانە وڭتۇستىك-شىعىس گاز تاراتۋ پۋنكتتەرى قوسىلادى. ينتەرناتسيونالنىي, ميچۋرينو, كوتەلنايا اۋداندارى گازبەن قامتاماسىز ەتىلەدى. سونىمەن قاتار, پريگورودنىي, Family Village, Garden Village شاعىن اۋداندارى جانە حالىقارالىق اۋەجاي قازاندىعى قوسىلادى.
ءۇشىنشى كەزەك – 2023-2025 جىلدارى. يلينكا, ءوندىرىس, كىرپىش زاۋىتى, جەو-2 گازعا قوسىلادى.
«العاشقى گاز تۇتىنۋشىلار كەلەسى جىلى قوسىلادى, بىراق بۇل جۇمىس جىلدام بىتپەيدى, ول ۇزاققا سوزىلاتىن كەزەڭمەن جۇرگىزىلەتىن پروتسەسس», دەدى ۆيتسە-مينيستر.
قاراعاندى وبلىسىن گاز قۇبىرىنا قوسۋ
قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمدىگى اۆتوماتتاندىرىلعان گاز تاراتۋ ستانسالارىنان جەلىلەردى قاراعاندى, تەمىرتاۋ جانە جەزقازاعان قالالارىنا تارتۋدى جانە تاراتۋ جەلىلەرىن سالۋدى قاراستىرعان.
قاراعاندى وبلىسىندا گاز تاراتۋ جەلىلەرىن سالۋ ءۇشىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بۇل جىلعا 2,4 ملرد تەڭگە ءبولىندى. ونىڭ ىشىندە 1 ملرد تەڭگە – قاراعاندى جانە جەزقازعان قالالارىنا, 400 ملن تەڭگە تەمىرتاۋ قالاسىنا ارنالعان.
قاراعاندى قالاسى بويىنشا 2019 جىلعا جوسپارلانعان 43,4 شاقىرىم قۇبىردىڭ 38,9 شاقىرىمى نەمەسە 90%-ى قويىلدى, ونىڭ 28,9 شاقىرىمى نەمەسە 66,5%-ى دانەكەرلەندى;
جەزقازعان قالاسى بويىنشا قۇبىر (بارلىعى – 29,6 شاقىرىم) 100% قويىلدى, ونىڭ 19,7 شاقىرىمى نەمەسە 66,5% -ى دانەكەرلەندى;
تەمىرتاۋ قالاسى بويىنشا قۇبىر (بارلىعى – 30,1 شاقىرىم) 100% قويىلدى, ونىڭ 16,8 شاقىرىمى نەمەسە 56% دانەكەرلەندى.
قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمدىگى جىل سوڭىنا دەيىن جەزقازعان قالاسىندا 148 ءۇيدى, تەمىرتاۋ قالاسىندا 100 ءۇيدى جانە قاراعاندىدا 150 ءۇيدى گازعا قوسۋدى جوسپارلاپ وتىر.
قاراعاندى وبلىسى اكىمدىگىنىڭ مالىمەتتەرىنشە, جالپى, ءى كەزەكتى اياقتاۋ 2020 جىلدىڭ مامىر ايىنا جوسپارلانعان.
اقمولا وبلىسىن گازداندىرۋ
اقمولا وبلىسىندا ءبىرىنشى كەزەكتە ارشالى جانە تسەلينوگراد اۋداندارىنداعى 20 ەلدى مەكەندە گاز تاراتۋ جۇيەلەرىنىڭ قۇرىلىسى جوسپارلانعان.
بۇگىندە اكىمدىك 13 جوبانىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاماسىنىڭ 8-ىنە مەملەكەتتىك ساراپتامانىڭ وڭ قورىتىندىسىن الدى, ولار بويىنشا مەردىگەرلىك ۇيىمداردى انىقتاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر.
قالعان بەس جوبانىڭ جوبالىق-قۇجاتتامالىق قۇجاتتامالارىنا مەملەكەتتىك ساراپتاما قورىتىندىسىن الۋ مەرزىمى – 2019 جىلعى قاراشا.
«ەلباسىنىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاما اياسىندا بەرگەن تاپسىرماسىنىڭ ءبىرى – بۇل بەسىنشى باستامانى ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى ورىندادى دەپ ايتۋعا بولادى. وتكەن ايدا ءبىز «التىن دانەكەرلەۋ» راسىمىنە قاتىستىق. ياعني, نۇر-سۇلتان قالاسىنا ماگيسترالدى گاز قۇبىرىن تارتۋدا ونىڭ سوڭعى جىگى دانەكەرلەندى», دەدى ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى.
گاز باعاسى قالاي بەلگىلەنەدى؟
ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا مۇرات جۇرەبەكوۆ نۇر-سۇلتان قالاسىن گازداندىرۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى اياسىندا گاز باعاسىن بەلگىلەۋ ماسەلەسى تۋرالى دا ايتىپ بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, تۇتىنۋشىلار ءۇشىن تۇپكى باعا استانادا ءۇش نەگىزگى فاكتورعا بايلانىستى تۇزىلەدى. ءبىرىنشىسى – جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردان (ياعني گازدى وندىرۋشىلەردەن) ساتىپ الۋ باعاسى, ول بويىنشا باتىس كەن ورىندارىنان, تەڭىز گازدان, سونداي-اق اقتوبە كەن ورنى توپتاماسىنان گاز الۋ جوسپارلانعان. ساتىپ الۋ باعاسىن ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ كوميتەتىمەن بىرلەسىپ رەتتەيتىن بولادى.
«ەكىنشى بولىگى – گاز تاسىمالداۋ. گاز «بەينەۋ – بوزوي – شىمكەنت» گاز قۇبىرى ارقىلى تاسىمالداناتىن بولادى. وندا ءبىزدىڭ تاريف انىقتالعانىمەن بۇل جاڭا گاز قۇبىرى. باعاعا اسەر ەتەتىن ءۇشىنشى فاكتور, گاز تاراتۋ جەلىلەرىنە جۇمسالاتىن شىعىندار. ولار بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلادى. سوندىقتان ىقپالى از بولادى. تەك جەلىلەرگە قىزمەت كورسەتۋ ءتاريفى بولادى. باعاعا ىقپال ەتەتىن نەگىزگى فاكتور – 267 ملرد تەڭگە قارجى جۇمسالعان جاڭا گاز قۇبىرىنىڭ ءتاريفى», دەدى ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى.
م.جۇرەبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, پايدالانۋعا بەرگەن سوڭ قۇرىلىس ۇيىمى گاز قۇبىرىن ءارى قاراي پايدالانۋ ءۇشىن «ينتەرگاز ورتالىق ازيا»-نىڭ باسقارۋىنا تاپسىرادى, بۇل كومپانيا «قازترانسگاز» ۇلتتىق وپەراتورىنىڭ ەنشىلەس قۇرىلىمى.
«ودان سوڭ كومپانيا ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىندە ءتاريفىن قورعايتىن بولادى. تاريف بەكىتىلگەن سوڭ ەلورداداعى كوتەرمە باعاسى انىقتالادى, سونى ەسكەرۋمەن تۇتىنۋشى ءۇشىن بولشەك باعاسى ەسەپتەلەدى. ءبىزدىڭ گاز قۇبىرى پايدالانۋعا بەرىلەتىن كۇندى كۇتپەيتىنىمىزدى ايتقىم كەلەدى. 13 قاراشا كۇنى پرەمەر-ءمينيستردىڭ توراعالىعىمەن كەڭەس ءوتتى. جۇمىس توبى قۇرىلدى, اي سوڭىنا دەيىن گاز باعاسى بويىنشا نۇسقالار ۇسىنىلاتىن بولادى», دەدى ول.
م.جۇرەبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, گاز باعاسى كومىردەن ارزان بولمايدى, دەگەنمەن, گاز ەلوردا مەن باسقا وبلىستاردا ەنەرگيانىڭ ديزەل, مازۋت دەگەن سياقتى باسقا بالامالى كوزدەرىنە قاراعاندا, ارزان بولادى.
«بىزدە دەلدال جوق, باعانى جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردان «قازترانسگاز» اق ۇلتتىق وپەراتورى ساتىپ الىپ, حالىققا جەتكىزەدى. ءبىز قازىردىڭ وزىندە تۇتىنۋشىعا وسى باعانى انىقتاۋ ءۇشىن شارالار قابىلداپ جاتىرمىز. بۇگىن بىزدە باعانىڭ كوپتەگەن نۇسقالارى بار. ايتا كەتەرلىگى, ەڭ تومەنگى باعا نۇسقاسى تاڭدالادى. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – باعانى حالىق ءۇشىن قولجەتىمدى جانە ارزانىراق ەتۋ», دەپ قورىتىندىلادى ءسوزىن ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى.