وڭالتۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە جول اشادى

– بايان بۇركىتقىزى, مەدي­تسينالىق ماماندىقتىڭ ءتۇرى كوپ قوي. سان سالانىڭ ىشى­نەن رەابيليتولوگ-دارىگەر ما­مان­دىعىن تاڭداۋىڭىزعا نە سەبەپ بولدى؟

– مەنىڭ نەگىزگى ماماندىعىم – تەراپەۆت, ال رەابيليتولوگ بولىپ قىزمەت ەتىپ جۇرگەنىمە 1 جىل­­دان استى. ەكى جىل بۇرىن 1987 جىلى دۇنيەگە كەلگەن قىز كولىك اپاتىنان اۋىر جاراقات الىپ, ءبىزدىڭ اۋرۋحاناعا ءتۇستى. سويلەي المايتىن, تاماق ىشە المايتىن, ءتىپتى وتىرا المايتىن پاتسيەنتپەن ءوزىم جەكە اينالىس­تىم. ناتيجەسىندە ول اۋرۋ­حا­نادان ءوز اياعىمەن شىقتى. ناۋ­قاستىڭ ديناميكاسىن, ءومىر سۇ­رۋگە دەگەن قۇشتارلىعىن كورىپ رەابي­ليتولوگ ماماندىعىنا قى­زىعۋشىلىعىم ارتتى. ءسويتىپ مە­ديتسينالىق وڭالتۋ ماماندىعى بو­يىنشا اقىلى تۇردە قايتا دايار­­­لاۋ كۋرسىنان ءوتتىم. ماعان ەرە­سەكتەرمەن جۇمىس ىستەگەن ىڭ­عايلى جانە ۇنايدى.

 قازىر دارىگەرلەردىڭ كوبى قاي­تا دايارلاۋدان ءوتىپ, رەابيليتولوگ ماماندىعىن مەڭگەرۋدە. سەبەبى كەلەسى جىلدان باستاپ ءمامس اياسىندا بارلىق اۋرۋحانا مەن ەمحانالاردا وڭالتۋ ورتالىقتارى اشىلادى ياعني, بۇل ماماندىققا سۇرانىس ارتادى دەگەن ءسوز.

– ءمامس جۇيەسى ەنگىزىلسە تاعى نە وزگەرۋى مۇمكىن؟

– قازىر №1 قالالىق اۋرۋحا­ناداعى وڭالتۋ بولىمشەسىندە 20 ورىن بار جانە رەابيليتولوگ-دارىگەرلەر باسقا بولىمشەلەردى دە ارالاپ ءجۇرىپ ناۋقاستارعا كو­مەك كورسەتەدى. مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ەنگىزىلسە ءبىزدىڭ بو­لىمشەدە توسەك-ورىننىڭ سانى ارتادى دەپ جوسپارلانۋدا. بۇعان قوسا وڭالتۋ باعدارلاماسىنىڭ اۋقىمى كەڭەيەدى. ەگەر قازىر قا­زاق­ستاندىقتارعا وڭالتۋ كومە­گىنىڭ ءبىرىنشى (ەرتە) جانە ەكىنشى دەڭگەيى قولجەتىمدى بولسا, ال ءمامس اياسىندا وڭالتۋدىڭ ءۇشىن­شى كەزەڭى پايدا بولادى. ءۇشىن­شى كەزەڭنىڭ تالابىنا ساي­كەس, ناۋقاسقا امبۋلاتوريالىق دەڭ­گەيدە كومەك كورسەتىلەدى, ياع­ني ءاربىر ەمحانادا وڭالتۋ ورتا­لىقتارى اشىلادى.

– وڭالتۋدىڭ وسى ءۇش كەزە­ڭىنە جەكە-جەكە توقتالساق, كىم­دەرگە جانە قانداي جاعدايدا دەنساۋلىقتى قالپىنا كەلتىرۋ كومەگى كورسەتىلەدى؟

– مەديتسينالىق وڭالتۋدا نەگىزگى ءۇش باعىتتا ەم جۇرگىزىلەدى: نەۆرولوگيا جانە نەيروحيرۋرگيا; تراۆماتولوگيا جانە ورتوپەديا; كارديولوگيا جانە كارديوحيرۋرگيا.

وڭالتۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى ناۋقاس تۇسكەن كەزدەن باستاپ ءپرو­فيلدى نەمەسە رەانيماتسيا بولىمشەسىندە باستالادى. رەا­بيليتولوگ ناۋقاستى وبەك­تيۆتى قاراپ, وڭالتۋدىڭ جەكە جوس­پارىن تاعايىندايدى. مىسالى, ماسساج, ەدج, فيزيوتەراپيا جاسالادى. سونىمەن قاتار لوگوپەد, پسيحولوگ پەن ەرگوتەراپەۆت قاجەتتىلىگىنە ساي كەشەندى تۇردە جۇمىس جۇرگىزەدى.

وڭالتۋدىڭ ەكىنشى كەزەڭى بويىنشا, ەگەر ناۋقاسقا كۇردەلى ەم قاجەت بولسا, وندا وڭالتۋ ور­تالىعىنا اۋىستىرامىز, ناۋقاس تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمى اياسىندا اقىسىز ەمدەلەدى. كوبىنە اۋىر جاراقات, ينسۋلت, ينفاركت العان ناۋقاستار دەنساۋلىعىن قالپىنا كەلتىرۋ ەمىن قابىلدايدى.

ءۇشىنشى كەزەڭ بويىنشا ناۋ­قاس شيپاجايدا نەمەسە ەمحا­نالاردىڭ جانىنان اشىل­عان وڭالتۋ ورتالىقتارىندا امبۋ­لاتوريالىق ەم الادى. بۇل كومەك كوبىنە مۇگەدەكتىگى بار ادامدارعا ارنالعان.

– وڭالتۋ ورتالىعىنان شىق­­­قان ادام اۋرۋىنان قۇلان تازا ايىعىپ كەتۋى مۇمكىن بە؟

– ول دياگنوزعا جانە ناۋ­قاستىڭ وزىنە بايلانىستى. دا­رىگەرلەردىڭ كومەگىنەن بولەك, ادامنىڭ وزىندە دە تالپىنىس بولۋى ءتيىس. ەگەر ناۋقاس دەرتكە قارسى كۇرەسۋگە نيەتتى بولسا, مىندەتتى تۇردە قابىلداعان ەم وڭ ناتيجەسىن بەرەدى. تەز جازىلادى, ءومىر ءسۇرۋ ساپاسى الدەقايدا جاقسارادى. ماسەلەن, ينسۋلتتەن كەيىن ناۋقاس دەنساۋلىعىنىڭ قالپىنا كەلۋى كۇردەلى جانە ۇزاق ۋاقىتتى تالاپ ەتەدى. وسى ورايدا ناۋقاستارمەن جانە ولاردىڭ تۋىسقاندارىمەن بىرگە پسيحولوگ ماماندار جۇمىس ىستەيدى. بۇل جەردە ناۋقاستاردىڭ تۋىستارىنىڭ دا كومەگى قاجەت, ويتكەنى ناۋقاس ۇيدە دە جاتتىعۋدى جالعاستىرۋى كەرەك. ماماندار ناۋقاستىڭ وزىنە جانە جاقىندارىنا ناۋقاستى دۇرىس جاتقىزىپ, وتىرعىزۋ, تا­ماق­تاندىرۋ, ءتىپتى اجەتحاناعا الىپ بارۋ ادىسىنە دەيىن ۇيرەتەدى. سونداي-اق دەنساۋلىقتى بارىنشا ەرتە قولعا العان دۇرىس, ەگەر ناۋقاس 2-3 جىل وتكىزىپ السا, وندا قالپىنا كەلۋى قيىن.

ەلىمىزگە وڭالتۋ ورتالىقتارى اسا قاجەت, بۇل سالا دامىماعان, كەيبىر ناۋقاس مەديتسينالىق وڭالتۋدىڭ بار ەكەنىن, ينسۋلت, وپەراتسيادان كەيىن دەنساۋلىقتى قال­پىنا كەلتىرۋ كەرەكتىگىن بىل­مەيدى. ال ءمامس اياسىندا ءار ەم­حانادا وڭالتۋ ورتالىعى اشىلسا ءتىپتى جاقسى بولار ەدى. ويتكەنى ەلىمىزدە وڭالتۋ ەمىنە مۇقتاج ادام كوپ.

اڭگىمەلەسكەن

مايگۇل سۇلتان,

«Egemen Qazaqstan»