ارىستاعى جارىلىس – تاۋەلسىز قازاقستان تاريحىندا ەلدىك پەن ەرلىك سىنعا تۇسكەن ءسات ەدى. ماۋسىمنىڭ جايما-شۋاق تاڭىنداعى الاساپىران ساتتە ءبىز تالاي وتانداسىمىزدىڭ ەرلىك جاساعانىنا, حالىقتىڭ جۇدىرىقتاي جۇمىلا بىلگەنىنە كۋا بولدىق. مەن دە ازاماتتىڭ ازاماتتىعى كورىنگەن وقيعاعا سول كۇنى كۋا بولعانىمدى بولىسكىم كەلەدى.
جادىراعان جاز كەلىپ, ەل ارقاسىن كەڭگە سالعان ءسات ەدى. ءبىز, ءبىر توپ دەمالۋشىلار 23 ماۋسىم كۇنى تۇندە «ارىس» شيپاجايىنا» كەلىپ جايعاستىق. ەرتەڭىنە, 24 ماۋسىم كۇنى تاڭعى استان سوڭ دارىگەرگە كىرىپ, اركىم ءوز ەمىن الۋعا كەزەكتە تۇرعانبىز. 160-قا جەتەعابىل ادام ەدىك. سول كەزدە گاز باللونى ەكى رەت جارىلعانداي دىبىس ەستىدىك. ءبىزدى شيپاجاي قىزمەتكەرلەرى تىنىشتاندىرىپ, جاي «گاز جارىلعان شىعار» دەگەن بولاتىن. الايدا, ولاي بولماي شىقتى. ءبىر كەزدە گۇرسىلدەپ جارىلعان وق-ءدارىنىڭ داۋىسى ەستىلە باستادى, ارينە ءبىز سوعىستى كورگەن جوقپىز, بىراق جارىلىس دىبىسى كينولاردان كورىپ-بىلگەنىمىزدەي انىق ەستىلدى. ىسقىرعان وق پەن سناريادتىڭ داۋىسى دا قۇلاققا جەتتى. كەيىن بىلدىك قوي, سول كۇنى ارىس قالاسىنان 3 شاقىرىم جەردەگى اسكەري قويمادا جارىلىس بولىپتى. ال ءبىز شيپاجايدا بولعان كەزىمىزدە اينالاعا بىرىنەن سوڭ ءبىرى سناريادتار ءتۇسىپ, جارىلىپ جاتتى. شيپاجاي قىزمەتكەرلەرى دەمالۋشىلارعا دالاعا شىعۋدى بۇيىردى. اياعىم, تىزەم دىرىلدەپ, قورىققاننان 1 قاباتقا تۇسە السامشى... توڭىرەك تولعان ايقاي-شۋ... تۇك ەستىلمەيدى.
دالاعا شىعاتىن ەسىكتى تاپپاي, شىڭعىرىپ اينالا بەردىك. ءبىر كەزدە ايتەۋىر دالاعا شىعاتىن ەسىكتى تاۋىپ, سناريادتىڭ دۇمپۋىنەن قيراعان ەسىكتىڭ شىنىسىنىڭ استىنان ەڭبەكتەي ءجۇرىپ, تىسقا شىقتىق. دالاعا شىعىپ ارلى-بەرلى ايعايلاپ جۇگىرىپ جۇرگەن ساتىمىزدە «ارىس» شيپاجايى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى مەيىرمانقۇل باكيروۆ «جەرتولە بار, سوعان تىعىلىڭىزدار» دەپ ءبىزدى جانۇشىرا جەرتولەگە باستادى. ءبىز جەرتولەگە تىعىلدىق, سىيماعان ادام سونىڭ ماڭايىندا تۇردى. ءبىر كەزدە جاقىن جەرگە سنارياد ءتۇستى مە, جەرتولەنىڭ ءىشى قاپ-قارا تۇنەك بولىپ كەتتى دە, 50 شاقتى ايەل ايعايلاپ, جەرتولە ەدەنىنە قۇلاي بەردىك. مەن سول 50 شاقتى ايەلدىڭ ىشىندە ەدىم. جانتالاستا ءبىر-ءبىرىمىزدى تاپتاپ كەتسەك كەرەك, مەن ءبۇيىرىمدى جارالاپ الدىم. ەت قىزۋمەن باستاپقى كەزدە جاراقاتقا ءمان بەرگەن دە جوقپىز. جەرتولەنىڭ توبەسى مەن ەدەنىن دىرىلدەتە جارىلىپ جاتقان سناريادتار ودان سايىن زارەمىزدى ۇشىردى. قاسىمىزدا بولعان مەيىرمانقۇل اعاي ءبىر توپ ادامدى ماشينامەن تاسىپ, قىرعا اپارىپ تاستادى. ءسويتىپ بىرتە-بىرتە ادامداردىڭ بارلىعىن تاسىپ, ءبارىمىزدى قىرعا شىعاردى. ويتكەنى «بوگەن» سۋ قويماسىن جىبەرەمىز دەپ جاتىر, جەرتولە سۋعا تولادى, شىعىڭدار» دەگەن «بۇيرىق» كەلدى. قالعان ازاماتتاردى ساربازدار تەمىر گاراجعا قاماپتى. مۇنى ەستىگەن مەيىرمانقۇل باكيروۆ «مەن ولاردى قۇتقارامىن» دەپ قايتادان جانۇشىرا شيپاجايعا كەتتى. ءسويتىپ ولاردى گاراجدان شىعارىپ, ءبىرازىن تاسىپ, قىرعا اكەلدى. قارت كىسىلەر, شىڭعىرعان بالا-شاعا, ەشكىم ەشكىمدى تانىمايدى. الاساپىران ۋاقىت. اسپانعا قاراسام قويۋ قارا بۇلت تورلاپ الىپتى. ارىستا كوپتەگەن ۇيگە سنارياد ءتۇسىپ, بىرقاتارىنىڭ ەسىك-تەرەزەسىن قيراتىپ جاتتى. ءسوز باسىندا «سوعىس كورگەن جوقپىز» دەدىم عوي, بىراق بەيبىت كۇندە توبەمىزدەن سنارياد جاۋىپ, ۇيلەر وتقا ورانىپ جاتسا, ءوزىڭ ىسىلداعان وقتىڭ اراسىنان ازەر امان-ەسەن شىقساڭ, مايدان ەمەي نەمەنە؟! الايدا, ءبىز سول ءبىر قىسىلتاياڭ شاقتا وڭتۇستىك ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ, سونىڭ ىشىندە مەيىرمانقۇل باكيروۆ اعامىزدىڭ بىزگە جاساعان جاقسىلىعى مەن قامقورلىعىن جان-دۇنيەمىزبەن سەزىندىك. ەرلىكتى كوردىك.
شيپاجاي ديرەكتورى ورىنباسارىنىڭ 160-قا جاۋىق ادامدى ەۆاكۋاتسيالاعانىن كوزىمىزبەن كوردىك. دەگەنمەن ونىڭ ءوز باسىن قاتەرگە تىگە ءجۇرىپ, دەمالۋشىلار ءۇشىن قۇرباندىققا بارۋعا دا دايار بولعانىنا تاعى ءبىر وقيعا ناقتى دالەل بولادى. سول 24 ماۋسىم كۇنى ءبىراز ادامدى تاسىپ, ءبىزدى شىمكەنتكە جەتكىزگەن م.باكيروۆ سناريادتىڭ جارىقشاعى اياعىنا تيگەن تاسبولات اعاي مەن بالاسى شيپاجايدا قالعانىن ەستىگەن سوڭ, جانىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ, قايتادان ارىسقا كەتتى. قالادا جارىلىس بولىپ جاتقانىنا قاراعان جوق. ءارى ءبىر توپ دەمالۋشىلاردى ءوز ۇيىنە اكەلىپ, دامىلداتتى. ۇيدەگى جەڭگەمىز دە ءبىزدى ك ۇلىمسىرەي قارسى الىپ, داستارقانىن جايدى. سودان سوڭ شىمكەنتتەگى «ساياحات» قوناقۇيىنە كەلدىك. قوناقۇي يەلەرى دە قاباق شىتقان جوق. ءبىزدى ەكى كۇن بويى كۇتىپ, كەتەتىن كەزىمىزدە ارقايسىمىزعا 3 مىڭ تەڭگەدەن بەرگەنى بار. ءبىز وسىنداي جانى جومارت جاندارعا قارىزدارمىز. ولارعا العىسىمىز شەكسىز. ءارى «ارىس» شيپاجايىنا سول كۇندەرى دەمالۋعا بارعان 160-قا جۋىق ادامنىڭ ءومىرىن قۇتقارعان شيپاجاي ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى مەيىرمانقۇل باكيروۆ مىرزانى مەملەكەتتىك ماراپاتقا ۇسىنامىز. ەرلەردىڭ ءىسىن ەل ءبىلۋى ءتيىس!
«ارىس» شيپاجايىندا دەمالعان ازاماتتار اتىنان
بانۋ ومىرقۇلقىزى