ينسۋلتكە يىلمەۋدىڭ جولدارىن قاراستىرادى

كونفەرەنتسيا باستالعانعا دەيىن نەيروحيرۋرگيا ورتا­لى­عىنىڭ دارىگەرلەرى بارلىق تىلەك بىلدىرۋشىلەرگە كەڭەس بەردى, قان قىسىمىن ولشەدى, دەنە ماس­سا­سى­نىڭ يندەكسىن ەسەپ­تە­دى, ينسۋلت قاۋ­پىنىڭ جەكە ەسەپتەۋلەرىن جۇر­گىز­دى. اكتسياعا 120-دان استام ادام قاتىسىپ, ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيا ورتالىعىنىڭ جوعارى دارەجەلى ماماندارىنا جەكە دەنساۋلىق جاعدايىن تەكسەرتۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى.

جۇرەك-قان تامىرلارىنىڭ اۋ­رۋ­لارى (جقا) الەمدە ادام ءولىمىنىڭ نەگىزگى سەبەبى بو­لىپ وتىر. ددۇ ۇسىنعان اق­پا­­راتقا سايكەس, 2016 جىلى بۇل سىرقاتتان 17,9 ميلليون ادام قايتىس بولدى, ياعني دۇنيە جۇزىندە سول جىلى قايتىس بولعان ادام سانىنىڭ 31%-ىن قۇرادى. وسى ادامداردىڭ 85%-ى جۇرەك ۇستاماسى مەن ينسۋلت زاردابىنان قايتىس بولعان. اۋرۋلاردىڭ باسىم كوپشىلىگى تابىس دەڭگەيى تومەن جانە ورتاشا ەلدەردە تىركەلگەن: جقا-دان قايتىس بولعان ەرلەر مەن ايەلدەردىڭ 80%-ى وسى ساناتتاعى ەلدەردىڭ تۇرعىندارى. ءبىر ۇمىتتەندىرەتىنى – جۇرەك ۇستاماسى مەن ينسۋلتتىڭ 80%-نىڭ الدىن الۋعا بولادى. نەگىزگى پروفيلاكتيكالىق شارالارعا, دۇرىس تاماقتانۋ, كۇندەلىكتى دەنە شىنىقتىرۋمەن اينالىسۋ, تەمەكى ونىمدەرى مەن الكوگولدى شا­ماعا ساي تۇتىنۋ جاتادى. جقا اسقىندىرماۋ ءۇشىن قان قىسى­مىن, حولەستەرين دەڭگەيىن تۇراقتى ولشەپ تۇرعان ءجون.

ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيا ورتا­­لىعىنىڭ باسشىسى سەرىك اقشولاقوۆ: «بۇكىل الەمدە جقا قاۋپى كۇن ساناپ ارتىپ كەلە جاتقاندىقتان, حالىققا قاۋىپ فاكتورلارى تۋرالى كەڭى­نەن ناسيحاتتاۋدى جانە بار­لىق دەڭگەيلەردە ادرەستىك-باع­دار­لانعان ءارى بەلسەندى ارەكەت ەتۋ شارالارىن قابىلداۋدى ارتتىرۋ قاجەتتىلىگى دە ارتىپ وتىر. سالاماتتى ءومىر سال­تىن ناسيحاتتاۋ ۇلتتىق دەڭ­گەي­دە قازىرگى زامانعى ءتيىمدى ادىس­تەر­مەن تۇراقتى تۇردە جۇر­گىزىل­ۋى ءتيىس. ويتكەنى بۇل عى­لى­مي دالەل­دەن­گەن فاكت. ەلى­مىز­دىڭ جالپى پوپۋلياتسيا­سىندا حالىقتىڭ اۋرۋ­شاڭ­دىعى مەن ءولىم-ءجىتىمىنىڭ تومەن­دەۋ ناتيجەسىن سالاماتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتاۋ جونىندەگى ءتيىمدى جۇمىس ۇزدىكسىز بەس جىل بويى جۇرگىزىلگەن سوڭ عانا كۇتۋگە بولادى», دەدى.

ياعني, بۇل قازاقستاندا دا بەلەڭ الىپ وتىرعان احۋال. رەسپۋبليكادا جىل سايىن 40 مىڭنان استام ادام ينسۋلت الىپ, ونىڭ 5 مىڭعا جۋى­عى العاشقى 10 كۇن ىشىندە قايتىس بولادى. وسى رەتتە, جى­نىسى مەن جاسىنا قاراي قۇرى­لىمنىڭ تالداۋى بارلىق سىر­قاتتاردىڭ 53%-ىن ەرلەر, 47%-ىن ايەلدەر قۇرايتىنىن كورسەتتى. ونىڭ ىشىندە 41-دەن باستاپ 60-قا دەيىنگى جاس توبىندا سىرقاتتانۋدىڭ ەڭ جوعارعى كورسەتكىشى – 37%, ودان كەيىنگى 61-دەن 70-كە دەيىنگى جاس توبى – 31%, 71 جاستان باستاپ ودان جوعارى جاس توبى – 28%, ال 16 مەن 40 جاس ارالىعى – 4% كورسەتكىشكە يە بولدى. وسىلايشا ەڭ الەۋمەتتىك-بەلسەندى جانە ەڭبەككە قابىلەتتى جاستاعى ناۋقاستار 68%-دى قۇرايدى.

دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيستر­لى­گى مەديتسينالىق كومەكتى ۇيىم­داستىرۋ دەپارتا­مەن­تىنىڭ ديرەكتورى ماعريپا ەمبەر­گە­نوۆانىڭ ايتۋىنشا, قان اينالىمى جۇيەسىنىڭ اۋرۋلارى ءولىمنىڭ جەتەكشى سەبەپتەرىنىڭ قاتارىنا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار حالىقتىڭ مەديتسينالىق كومەككە جۇگىنۋىنىڭ جانە اۋرۋ­حا­ناعا جاتقىزۋدىڭ ەڭ ءجيى سە­بەپ­تەرى بولىپ سانالادى.

دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ 2016-2019 جىلدارعا ارنالعان «دەنساۋلىق» مەم­لە­كەت­تىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە وڭىرلەردە ەلدەگى ءولىم-ءجىتىمنىڭ جانە باسقا دا تەراپەۆتىك اۋرۋلاردىڭ نەگىزگى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىن جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋى بار پاتسيەنتتەرگە الدىن الۋ, ەمدەۋ, دياگنوستيكالاۋ جانە مەديتسينالىق وڭالتۋدىڭ ءتيىمدى ادىستەرى تابىستى ەنگىزىلدى.

ينتەگراتسيالانعان مودەل­دەر­دى ەنگىزۋ ماقساتىندا دەن­ساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى جانىنان بوسانۋ جانە بالا تۋ قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ, اسقىنعان ميوكارد ينفاركتى كەزىندە مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ جانە اسقىنعان ينسۋلت­تاردى باسقارۋ, ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى باسقارۋ, جاراقاتتار كەزىندە مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ جونىندەگى ۇيلەستىرۋ كەڭەسى قۇرىلدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى قازاقستاندا وتكىر ينسۋلتتاردى باسقارۋدىڭ ينتەگراتسيالانعان مودەلىن ەنگىزۋ بويىنشا جول كارتاسىن بەكىتۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى ستراتەگيالىق ماڭىزدى شەشىم قابىلدادى. ەلىمىزدە جقا-نىڭ دامۋ قاۋپىنىڭ نەگىزگى فاكتورلارى تەمەكىنى, الكوگولدى جانە تۇزدى شامادان تىس پايدالانۋ, دەنە بەلسەندىلىگىنىڭ تومەن دەڭگەيى, سونداي-اق حالىق اراسىندا حولەستەريننىڭ جالپى دەڭگەيىنىڭ جوعارىلاۋى جانە ارتەريالىق قىسىم­نىڭ جوعارىلاۋى سياق­تى مەتابوليكالىق قاۋىپ فاك­تور­لارىنىڭ تارالۋى بولىپ وتىر. ددۇ دەرەكتەرى بويىنشا قازاقستانداعى مەرزىمىنەن بۇرىن ءولىم-ءجىتىم دەڭگەيىنە اسەر ەتەتىن ينفەكتسيالىق ەمەس اۋرۋلاردىڭ كورسەتكىشى ددۇ ەۋروپا اۋما­عىن­­داعى ەلدەر اراسىندا ەڭ جوعارعى كور­سەت­كىش­كە يە. ەلدەگى نەگىزگى ءتورت ينفەكتسيالىق ەمەس اۋرۋدان (جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارى, ديابەت, وبىر جانە سوزىلمالى رەسپيراتورلىق اۋرۋلاردان) بولاتىن ءولىمنىڭ جاسقا بايلانىستى ستاندارتتالعان ەرتە ءولىم-ءجىتىم كوەففيتسيەنتى 2015 جىلى 100 مىڭ ادامعا شاققاندا 486 ادامدى قۇرادى. ال ددۇ ەۋروپالىق ايماعى بويىنشا ورتاشا كوەففيتسيەنت – 100 مىڭ ادامعا شاققاندا 380 ادام. 2015 جىلى ادامنىڭ ومىرگە كەلگەن سوڭ كۇتىلەتىن ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 72 جاستى قۇرادى (ەرلەر ءۇشىن 67,5 جانە ايەلدەر ءۇشىن 76,4), بۇل ەۋروپالىق ايماق بويىنشا 77,9 جىلدىڭ ورتاشا كورسەتكىشىنەن التى جىلعا از.

جقا-دان جانە باسقا دا جۇقپالى ەمەس اۋرۋلاردان مەز­گىل­سىز ءولىم جاعدايلارىن بول­دىرماۋ بارلىق تارتىلعان تا­راپتاردىڭ ۇلتتىق جانە جا­ھان­دىق دەڭگەيدە بىرلەسىپ كۇش-قيمىل جاساۋىن تالاپ ەتەدى. «75 جاسقا دەيىنگى حالىقتىڭ ءولىم-ءجىتىمىن بولدىرماۋ كوبىنەسە ينسۋلتكە قارسى جۇرگىزىلگەن ناتيجەلى كۇرەسكە بايلانىستى بولادى. بۇۇ-نىڭ 2015-2030 جىلدارعا ارنالعان تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋ ءۇشىن ددۇ-عا قاتىسۋشى ەلدەر, ونىڭ ىشىندە قازاقستان دا 2030 جىلعا دەيىن ءولىم-ءجىتىمدى 30%-عا ازايتۋ مىندەتتەمەسىن الاتىنى تۋرالى مالىمدەگەن. ددۇ قازاقستانمەن ىنتىماقتاستىقتىڭ باسىم با­عىت­­تارىنىڭ ءبىرى رەتىندە ينسۋلت اۋرۋلارىن انىقتاۋدى قولدايدى جانە قازاقستاندىق سەرىك­تەستەرگە بارىنشا قول­داۋ كورسەتە وتىرىپ, وسى سالا­دا­عى جۇمىستى جانداندىرۋ قاجەت دەپ سانايدى», دەدى ددۇ-نىڭ قازاقستانداعى وكىل­دىگىنىڭ باسشىسى, دوكتور ولەگ چەستنوۆ. كونفەرەنتسيا كەزىندە ددۇ قازاقستانداعى وكىل­دىگى مەن ۇلتتىق نەيروحيرۋر­گيا ورتالىعى اراسىندا «نيەتتەستىك تۋرالى مەموراندۋمعا» قول قويىلۋى اتالعان ىنتىماق­تاس­تىق­تىڭ ماڭىزدى قادامدارىنىڭ ءبىرى بولدى. بۇل قۇجاتتا ءين­سۋلت­­تىڭ الدىن الۋ جانە ەمدەۋ, سونداي-اق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالا­سىنداعى باسقا دا ماسەلەلەر بويىنشا بىرلەسكەن ءىس-شارالار وتكىزۋ كوزدەلگەن.