تۇركىمەن تۋىس راحمانينوۆ

ادامنىڭ ەلدەن كەتۋ تۋرالى شەشىمى اياقاستى تۋا سالمايدى. جۇرەگىنىڭ ءاربىر تامىر-تالشىعىمەن شەكسىز سۇيگەن وتانىن تاستاپ كەتۋگە تەك رەۆوليۋتسيا ەمەس, ۇزاق تولعانىستان تۋعان ءبىرىنشى سيمفونياسىنىڭ تىڭدارمان تاراپىنان اياۋسىز سىنعا ۇشىراپ, سىنشى بىت­كەن­نىڭ تاس-تالقان ەتىپ, مازاق-ماس­­قاراعا اينالدىرعانى قوسىمشا قام­شى بولىپ تيگەنى راس. بار بولعانى 22 جاستاعى الىپ-ۇشىپ تۇرعان راحما­ني­نوۆ ءوزىن سىناعانداردى ەمەس, لايىق­تى شىعارما تۋدىرا الماعان ءوزىن جەك كوردى. ءوزىن ءوزى جازعىرۋدان جالىقپادى, بەتىمەن جەر باستىرعان ۇياتتى ولىممەن بىردەي ساناپ, سۇلق ءتۇسىپ جاتىپ قالدى. «راحمانينوۆتىڭ مۋزىكاسى ورىستىڭ مۋزىكاسى ەمەس» دەگەن سۇيەك سىندىرا­تىن جالالى ءسوز جان دۇنيەسىن تۇتاس قورلاپ, قۇر سۇلدەرىن قالدىردى. تا­لانتتى تۇساۋلاۋعا باعىتتالعان ءبى­رىن­شى قادام ءساتتى ورىندالدى – كوم­پوزيتوردىڭ تاۋى شاعىلعانى سون­داي, ءۇش جىلعا دەيىن مۋزىكا جاز­بادى, كۇيساندىعىنا وتىرمادى. تاع­دىر­دان اۋىر سوققى الىپ, مۋزىكا ءۇشىن جارالعان نازىك جانىنا جاستاي جارا تۇسكەن كومپوزيتور ەندىگى جەردە ءوزىن كومپوزيتور دەپ اتاعانداردى قابىلداي المايتىن جاعدايعا جەتتى. ءوزى تۋرالى پىكىرى وتە تومەن بولدى, ەسىمىنە ەلەڭ ەتىپ «كومپوزيتورسىز با؟» دەگەندەردى ەش نامىستانباي-اق «ەتىكشى دەڭىز» دەپ تۇزەتەتىن ەدى. امەريكاعا كەلگەن­نەن كەيىن ونداعىلار پيانيستىك تالانتىن جوعارى باعالاپ, الەمدىك دارەجەدەگى تالانتتى مۋزىكانت رەتىندە تانىعانىمەن, راحمانينوۆ مۇندا دا ون جىلعا جۋىق ۋاقىت ەشنارسە جازباي, توسىرقاپ, توقىراپ ءجۇرىپ الدى. تەك قۇراما شتاتتارداعى ءومىرىنىڭ ون جىلىن تۇيىندەيتىن تۇستا عانا ايگىلى پيانينوعا ارناعان ءتورتىنشى سيمفونياسىنان باس­تاپ مۋزىكا جازۋدى قايتا قولعا الادى. ءوز وتانىن جان-تانىمەن سۇيگەن سەرگەي امەريكا ازاماتتىعىن الۋدان سانالى تۇردە باس تارتقان, «ساتقىندىعى» جانىنا سايا تاپتىرماعان بولۋى كەرەك, ەشقاشان الۋعا تالاپتانباعان دا.

بۇكىل الەمگە ءماشھۇر ۇلى كومپو­زيتوردىڭ ءومىربايان تاريحىنا قىس­قاشا شولۋ جاساپ, وتكەندى تەرمەلەپ جاتۋىمىزدىڭ وزىندىك سىرى بار. قا­زاقتىڭ 1000 ءانى مەن 500 كۇيىن قاعازعا ءتۇسىرىپ, قاتتاپ بەرىپ كەتكەن مۋزىكا زەرت­تەۋشىسى الەكساندر زاتاەۆيچ وت­كەن عاسىردىڭ باسىندا امەريكادا تۇرا­تىن راحمانينوۆپەن ۇزاق جىلدار بويى حال-جاعداي ءبىلىسىپ, حات-حابار الماسىپ تۇرادى. بۇل زاتاەۆيچتىڭ تە ءوز وتانىنان قۋعىندالىپ, الدىمەن ورىنبورعا, سوڭىرا قازاقستانعا ءبىرجولا قونىستانىپ, قازاق دالاسىنىڭ ەنى مەن ۇزىندىعىن ەركىن كوكتەپ, حالىق ءانىنىڭ بەلگىلى ورىنداۋشىلارى مەن قۇيماقۇلاقتاردىڭ قاسىنان تابىلىپ, قازاقتىڭ ءان-كۇيىن نوتامەن تاڭبالاپ, شىعۋ تاريحىنىڭ سيپاتتاماسىن جازىپ, بولاشاق ىرگەلى ەڭبەگىنىڭ سوڭىندا ەرىنبەي ىزدەنىپ جۇرگەن كەزى. قازاقتىڭ ءۇش مەكتەپتەن تۇراتىن ءان ونەرىنىڭ, ءتورت مەكتەپتىڭ داستۇرىمەن قالىپتاسقان كۇي ونەرىنىڭ ۇشان-تەڭىز باي مۇراسىن جيناقتاپ جۇرگەن زاتاەۆيچ مۇنشاما مول قازىنانىڭ مۋزىكالىق, ەستەتيكالىق ءلاززاتىن راحمانينوۆپەن بولىسپەي تۇرا الماسى بەلگىلى.

وزبەكستان مەملەكەتتىك كونسەر­ۆاتو­رياسىنىڭ پروفەسسورى, بەلگىلى مۋزى­كا زەرتتەۋشىسى توقتاسىن گافۋر­بە­كوۆ ا.زاتاەۆيچ پەن س.راحمانينوۆ اراسىنداعى دوستىق, ارىپتەستىك بايلا­نىس تاقىرىبىن ۇزاق جىلداردان بەرى زەرتتەپ كەلە جاتقان عالىم. توقتاسىن اعامىز تاعدىردان ەرتە تالانىپ قال­عان س.راحمانينوۆتىڭ توڭىرەگىندەگى ارىپتەستەرىنە, ۇزەڭگىلەس زامانداستارىنا سەنىمسىزدىكپەن قاراعانىن ايتادى. ىشكى الەمىندە بولىپ جاتقان الاپات جارىلىس­تاردى, جازىلماستاي بولىپ تۇسكەن جان جاراسىن ءتىرى پەندە بالاسىنا سەزدىرمەي, مۇمكىندىگىنشە جاسىرىن ۇستاپ, ەشكىمدى جاقىن تارت­پاعان. جان الەمىن تۇمشالاپ العان ول سىرىن, مۇڭىن تەك تاڭداۋلى ادامدارمەن بولىسكەن. سونىڭ ءبىرى – ا.زا­تاەۆيچ. ال كومپوزيتور, كومپوزيتور بول­عاندا دا, الەمدىك ونەر مەن مادەنيەت تۋرالى استا-توك بىلىمگە يە, مۋزىكا تۋرالى ساعاتتاپ وتىرىپ اعىل-تەگىل اڭگىمە ايتۋدىڭ اسقان شە­بەرى, كلاسسيكالىق مۋزىكاعا قىزمەت ەتۋ­دى ءومىرىنىڭ ءمانى دەپ بىلگەن ۇلى كومپوزيتور مەن دالالىق ونەردى دا­رىپتەگەن فولكلورشىنىڭ اراسىندا قان­داي دوستىق بولۋى مۇمكىن, ولاردى نە ورتاقتاستىرا الار ەدى؟ ارينە مۋزىكا. بۇل كەيبىر مۋزىكاتانۋشىلار ايتىپ جۇرگەندەي, ەشقاشان ءبىر قازاندا باسى پىسپەيتىن كلاسسيكا مەن حالىقتىق ونەردىڭ مامىلەگە كەلۋىنىڭ سيرەك تە بولسا كورىنەتىن ءبىر مىسالى. راحمانينوۆ زاتاەۆيچتىڭ «ەكى اياقتى ەنتسيكلوپەديالىعىن» جوعارى باعالاعان. وزدەرىن باسىباي­لى مۋزىكاعا ارناعان, ويلاۋ كەڭىستىگى الەم­دىك ءىلىم-بىلىممەن ۇشتاسقان ەكى ۇلى مۋزىكانتتىڭ اراسىن شى­عار­­ماشىلىقتىڭ توڭىرەگىندەگى پى­كىر ۇقساستىعى بايلانىستىرا, جا­قىنداستىرا تۇسكەنى انىق. س.راحما­نينوۆتىڭ وتىنىشىمەن زاتاەۆيچ قازاق, قىرعىز, وزبەك, باشقۇرت سەكىلدى تۇركى حالىقتارىنىڭ جيىرمادان استام ءانىن نوتاسىمەن بىرگە امەريكاعا جولداعان. بۇگىندە مۋزىكا زەرتتەۋشىلەرى بۇل ان­دەر­دىڭ راحمانينوۆتىڭ شالقار شابىتىنا جاڭا لەپ, تىڭ ورنەك بولىپ ءىز سالۋى مۇمكىن ەكەنىن جوققا شىعارمايدى. «قازاقتىڭ ءاربىر ءانى دايىن تۇرعان وپەرا» دەگەن ءسوزىن زاتاەۆيچ بەكەر ايتپاعان جانە راحمانينوۆ الىستاعى ەلدىڭ سول اندەرىن اتتاي قالاپ بەكەر سۇراتپاعانى دا بەلگىلى. ت.گافۋربەكوۆتىڭ ايتۋىن­شا, راحمانينوۆ امەريكانىڭ اسا ءىرى باسپا ءىسى قوجايىندارىنىڭ ءبىرى يور­گەنسوننان زاتاەۆيچتىڭ مۋزىكالىق ەڭبەگىن جارىققا شىعارىپ بەرۋىن سۇراعان. وكىنىشكە قاراي, راحمانينوۆ ءومىرىنىڭ قىسقا قايىرىلعانىنا بايلانىستى ەكەۋى دە بۇل تىلەككە جەتە الماعان.

س.راحمانينوۆتىڭ سورعالاعان ليري­كالىق سەزىمگە تۇنىپ تۇرعان «ياپۋر-اي» انىنە ايرىقشا ىقىلاس تانىتىپ, جو­عارى باعالاعانىن زەرتتەۋشىلەر تەگىس قۋاتتايدى. ال ەڭ قىزىعى, سەرگەي ۆا­سيلە­ۆيچ مۋزىكالىق ميسسياسىن, جالپى شىعارماشىلىعىن «ياپۋر-اي» ءانىنىڭ سارىنىمەن تۇيىندەگەن دەيدى. قالاي؟ راحمانينوۆ استارىندا ساعىنىش, مۇڭ-زارى بار «ياپۋر-اي» ءانىنىڭ سەمانتيكاسىن بۇكىل جان دۇنيەسىمەن سەزىنگەن. «جاز بولسا, جار­قىراعان كولدىڭ بەتى, كوگەرىپ تول­قىندايدى, ياپۋر-اي, الىس شەتى» دەپ باس­تالاتىن ءاننىڭ وزەگىندەگى مۇڭلى سەزىمدى ارعى قۇرمانبەك جانداربەكوۆ, ريشات ابدۋلليندەردىڭ ورىنداۋىنان تىڭداي الماساق تا, بەرىدەگى ەرمەك سەركەباەۆ, بەكبولات تىلەۋحان, شابا ادەن­قۇل, ديماش قۇدايبەرگەنگە دەيىن­گى انشىلەر ءارتۇرلى نۇسقادا وزىنشە جەتكىزىپ كەلەدى. وسى اندەگى ساعىنىش تەربەگەن سارىندى ورىس كومپوزيتورى اپوكاليپسيس سيمۆولى Dies irae-مەن قاتار قولدانعان. Dies irae دەگەنىمىز – ەۋروپالىق تانىمداعى قاھار كۇنى. قاراپايىم تۇسىندىرگەندە, مۇسىلمان دۇنيەتانىمىنداعى «قيامەت كۇنى», قازاقشالاپ ايتقاندا, «اقىرزامان» باتىستا «Dies irae» اتالادى. ءومىرىن ورتالاي باستاعان كەزەڭدە كەمەل وي­لى كومپوزيتورلاردىڭ كوپشىلىگى, ونىڭ ىشىندە, راحمانينوۆ تا قۇدايعا قا­راي جاقىنداپ, تىرشىلىكتىڭ شىن ءما­نىن ىزدەي باستاعان شاعىندا جازعان شىعارمالارىن حاقتىڭ مازمۇنىمەن تولتىرۋىن زەرتتەۋشىلەر وسى زاڭدى­لىقپەن بايلانىستىرادى.

ونەر زەرتتەۋشىلەرى اراسىندا «ياپۋر-اي» ءانىنىڭ شىعۋ تاريحىنا باي­لانىستى ايتىلىپ جۇرگەن بولجامدار وتە كوپ. بۇل ءاننىڭ ەكى نۇسقاسىن ا.زاتاەۆيچ ورال وڭىرىنەن نوتاعا تۇسىر­گەن. ءبىرىنشىسىن قۇل­سۇيىندىك اۋىلىنىڭ تۇرعىنى شوم­بال دوسپامباەۆتان جازىپ السا, ەكىنشىسىن عالىمجان شىن­عاليەۆ دەگەن ءانشىنىڭ ايتۋى­مەن حاتقا تۇسىرگەن. ەكەۋىندە دە ءان «يا, ءپىرىم» دەپ اتالعان. مۇنى توقتاسىن گافۋربەكوۆ تە ايتىپ وتىر. «و, بوجە!» «و, اللا!» «يا, قۇداي!» «يا, ءپىرىم!» ءار تىلدە, بالاما ۇعىممەن تۇر­لەنىپ ايتىلعانى بول­ماسا, Dies irae ءۇشىن بۇل ءبىر ۇلگى, ءبىر مىسال – قۇدايلىق شىندىقتى تانۋ, تەز وڭاتىن اسىرەقىزىل دۇنيەنىڭ جال­عاندىعىنان ءتۇڭىلىپ, جا­را­تىلىسقا قاراي جاقىنداي ءتۇسۋ, ماڭگىلىكتىڭ وزىمەن تابىسۋ. قازاق ءانىنىڭ ارحەولوگى ءىليا جاقانوۆ تا «ياپۋر-اي» – قازاقتىڭ حالىق اندەرىنىڭ نۇرلى ليريزمگە تۇنعان ءتىل بايلار ءىنجۋ-مارجانى! ونىڭ سول ىڭكارلىگىنە قىزىققان سەرگەي راحمانينوۆ ءوزىنىڭ ەڭ سوڭعى شىرايلى شىعارمالارىنىڭ ءبىرى «سيمفونيالىق بيلەرىندە» «ياپۋر-اي» ءانىن وتە اسەرلى ەتىپ قولدانىپتى» دەپ جازادى.

مۇنىمەن بىرگە كومپوزيتور «سكيف­تەر» دەگەن بالەت تە جازۋ­دى دا جوسپار­لاعان. بالەتتى ول اياقتاي الماعان, بىراق بالەت مۋزىكاسىندا پايدالانعان ماتەريالىن «سيمفونيالىق بيلەرىندە» قولدانادى.

راحمانينوۆتىڭ تەگى تۋرالى اڭگىمە وتە نازىك تاقىرىپ. الەمدىك مۋزىكا ونەرىنە قۇبىلىس بولىپ كەلىپ, ورىس ۇل­تىنىڭ داڭقىن شىعارعان ساناۋ­لى ماقتانىشىنىڭ بىرەگەيى بولعاندىقتان ولار ونى وزگە جۇرتقا قيعىسى جوق, ادەتتە سۇراقتى اينالىپ ءوتۋدى قولايلى سانايدى. ال ءتۇبىرى «راح­مان» دەپ ايعايلاپ تۇر­عان تەكتى وزىنە قاراي جاقىنداتىپ يكەمدەۋگە تۇركى جۇرتىنا ءتان ادەپ پەن يبا بۇل جاقتاعى زەرتتەۋشىلەردىڭ ءتىلىن بايلاپ تۇرادى. تولقۇجات بويىنشا ول «ورىس كومپوزيتورى». ت.گافۋربەكوۆ «ۆوستوك ي راحمانينوۆ» دەگەن ماقالا­سىندا سەرگەيدىڭ امەريكادان رەسەيگە جول­داعان ءبىر حاتتارىندا: «قىرىم مەن كاۆكازدىڭ اندەرى مەن اۋەندەرى عاجاپ سۇلۋلىققا تۇنىپ تۇر» دەپ جا­زا­تىنىن ايتادى. بايقايسىز با, «كاۆ­كاز بەن قىرىم» دەپ الابوتەن ءبولىپ, ماقتانىشپەن ايتادى» دەپ وزبەك زەرتتەۋشىسى اڭگىمەسىن اياقتادى.

ال كاۆكاز بەن قىرىمنىڭ اتى اتال­عان جەردە مىندەتتى تۇردە تۇركى ءداۋىرى, تۇر­كىلەر بيلىگىنىڭ ۇستەمدىگى ورناعان جىل­داردىڭ جادىدان جىلت ەتىپ قىلاڭ بەرەتىنى بار. ۆولگوگرادتىق عالىم ديلبار ابدىراحىمقىزى راحيموۆا دا راحمانينوۆتىڭ شىعارماشىلىعىندا ورىس جانە شىعىستىق باستاۋمەن بىتە قايناسقان سينتەز مۋزىكا مىسالىنىڭ از كەزدەسپەيتىنىن ايتادى. ول سينتەز كومپوزيتوردىڭ ايگىلى «الەكو» وپەراسىنان دا, ۆيولونچەل مەن فورتە­پيانوعا ارنالعان «شىعىس بيلەرىنەن» دە بايقالادى. ارادا جۇزدەگەن جىلدار اعىپ وتسە دە, باستاۋ-بۇلاقتا تۇرعان اتا تەك مىنەزىنىڭ قالعىماي, قانداعى اقپارات ارقىلى حابار بەرەتىنىن, قاجەت كەزدە اتويلاپ كورىنەتىنىن وسىنداي بەلگى-قاسيەتتەر جاقسى اڭعارتادى.

ورىستىڭ ۇلى كومپوزيتورى بولىپ تانىلعان راحمانينوۆ تەگىنىڭ قۇپياسىن اشۋعا تاريحشىلار مەن مۋزىكا زەرتتەۋشىلەرى ءار كەزەڭ سايىن تال­پىنىس جاساپ وتىرعان. 1895 جىلى كيەۆتە باسىلىپ شىققان «دۆوريان راحمانينوۆتاردىڭ تەگى تۋرالى تاريحي مالەمەتتەر» دەگەن كىتاپتا راحما­نينوۆتار تەگىنىڭ مولداۆان دراگو­شىنان تارايتىنى ايتىلادى. حV عاسىردا سەرگەيدىڭ ارعى اتاسى يۆان ۆەنچيننىڭ ۇلى ۆاسيلي مولداۆيادان ماسكەۋگە قونىس اۋدارعاندا «راحمان» بولىپ كەلىپ ورنىعادى. جالپى, راح­مانينوۆ دەگەن تەك ءبىزدىڭ سانامىزدا بىردەن مۇسىلمان قاۋىمى ءۇشىن جا­راتۋشى اللا تاعالانىڭ 99 ۇلىق ەسىمىنىڭ ءبىرى «راحمان», «اسا مەيىرىمدى» دەگەن اراب سوزىمەن بايلانىستى ورالا كەتەدى. ال ۆ.دالدىڭ «تۇ­سىندىرمە سوز­دىگىندە» «راحماننىي» ءسوزى بىرنەشە نۇسقادا كەزدەسەدى جانە ءبىر-بىرىنە كەرەعار ماعىنا بەرەدى, ولاردىڭ تەك بىرقاتارىن عانا سانامالاپ شىقساق: «كوڭىلدى», «سوزشەڭ», «قىدىرىمپاز», «مەيىرىمدى», «جاقسى», «جومارت», «كەڭ­­پەيىل», ء«السىز», ءتىپتى «كەمىس» دەپ اي­ماق ەرەكشەلىگىنە بايلانىستى ءتۇرلى ۇعىمعا ورايلاس ماعىنادا قولدانىلا بەرەتىنىن بايقايمىز. كومپوزيتوردىڭ اتا تەگى تۋرالى كىتاپتىڭ 1-بولىمىندە مول­داۆيا كنيازدىعىنىڭ نەگىزىن سالعان دراگوشتار اۋلەتىنەن راحمانينوۆتارعا اۋىسۋدىڭ ۇلكەن ءبىر سەبەبى, ەكى ۇل, ەكى قىزى بولعان ۇلى كنياز ستەفان IV (1457-1504) بيلىك قۇرعان كەزەڭمەن تۇسىن­دىرىلەدى. ول پولشامەن, اسىرەسە تۇرىك سۇلتانى سۇلەيمەنمەن جانە قىرىم حانى مەڭلىگەرەيمەن كوپ سوعىسادى. ورىس تەكتەرى كوپ جاعدايدا لاقاپ اتاۋعا (پروزۆيششە) بايلانىستى پايدا بولعانى بەلگىلى. ال ورىس جىلنامالارىنداعى قىپشاق-تۇركى كىسى اتاۋلارىن زەرتتەپ, دايەكتى تال­داۋ جاساعان بەلگىلى تۇركولوگ عالىم نيكولاي باسكاكوۆتىڭ «تۇركى تەكتى ورىس ەسىمدەرى» اتتى ەڭبەكتىڭ نەگىزىن­دە كىسى اتاۋى ونىڭ مىنەزىمەن, ءىس-ارە­كەتىمەن نەمەسە جەر جاعدايى, قاۋىم­داستىقتاعى ورنى مەن الەۋمەتتىك مارتەبەسىنە قاراي رۋلىق, وتباسىلىق لاقاپ اتاۋى نەگىزىندە قالىپتاسقانى دالەلدەنگەن شىندىق. ۇلى كنياز ستەفاننىڭ ەكىنشى ۇلى يۆان ۆەنچيننىڭ كىندىگىنەن تاراعان ۆاسيليگە بەرىلگەن اراب-مۇسىلماندىق «راحمان» اتاۋى ونىڭ مىنەزىنىڭ جۇمساقتىعى مەن مەيىرباندىعىنا ورايلاس بەرىلۋى مۇم­كىن دەگەن بولجام ايتىلادى. «راحمان» دەگەن لاقاپ ات يەلەنگەن ۆاسيلي ءومىر سۇرگەن XV عاسىردىڭ سوڭى مەن XVI عاسىردىڭ باسى مولداۆيا مەن ۆالا­حيانىڭ قىرىم تاتارلارىنىڭ ۇزدىكسىز شابۋىلىنان شايقاتىلىپ, اقىرى ءباسىبۇتىن بەرىلىپ, قۇن تولەپ تۇرعان كەزى بولاتىن. زەرتتەۋشىلەردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, «ۆەنچين» دەگەن تەكتىڭ ءوزى «تاۋەلدى» دەگەن ماعىنا بەرەدى. 1453 جىلى كونستانتينوپول قۇ­لاعاننان كەيىن مولداۆيا تۇرىك يمپەرياسىنا دا تاۋەلدى بولىپ قالادى. راحمانينوۆتار تەگىن زەرتتەگەندەردىڭ تاعى ءبىر بولجا­مى بويىنشا, ونىڭ ار­عى بابالارى ۆا­سيلي «راحمان» اتاۋىن ارالاس نەكەدەن تۋعان­دىقتان نەمەسە قىپشاق (نەمەسە تاتار) اسكەرىنىڭ سار­بازى بولعاندىقتان يەلەنگەن. سەبە­بى جاۋلانعان جەردىڭ حريستياندارى تۇرىكتىڭ ياكي تاتاردىڭ تەگىن يەلەنسە, سالىق تولەۋدەن بوساتىلاتىن بولعان.

راحمانينوۆتىڭ تەگىنە بايلانىس­تى تاعى ءبىر قىزىقتى دەرەك. شۆەي­تسا­­ريادا قۇرىلعان حالىقارالىق «راح­­­مانينوۆ قورىن» ۇستاپ وتىرعان شوبە­رەسى الەكساندر راحمانينوۆ رەسەي­لىك باسىلىمداردىڭ بىرىنە بەرگەن سۇح­باتىندا اتاسى مەن اتاقتى وپە­را ءانشىسى فەدور شالياپين ەكەۋىنىڭ قالجىڭى جاراسىپ, اراسىنان قىل وتپە­گەن جاقىن دوس­تار بولعانىن اڭگىمەلەي كەلىپ, ءانشىنىڭ ولە-ولگەنىنشە اتاسىن «تى مويا تاتارسكايا موردا» دەپ اتاعانىن ايتادى.

كىم ءبىلسىن, رەسەي جەرىنىڭ تابي­عاتىن, حالقىن جان-جۇرەگىمەن سۇيگەن راح­مانينوۆ ەڭ العاشقى كۇردەلى شى­عار­ماسىمەن جاسىنداي جارق ەتە قالعانىندا ريزاشىلىق پەن راحمەتتىڭ ورنىنا, «ونىڭ مۋزىكاسى ورىستىڭ مۋزىكاسى ەمەس» دەپ ورە تۇرەگەلگەندەردىڭ اۋىر ايىپتاۋىنا تاپ بولۋىنىڭ ارعى جاعىندا تۇركىمەن تۇبىرلەس تەگىنە كور­سەتىلگەن قارسىلىقتىڭ قاتار جاتۋى دا ابدەن مۇمكىن ەكەنىن بۇگىنگى كۇنى سە­نىممەن ايتۋعا بولاتىن سياقتى. XXI عا­سىر­دا جاڭا كوزقاراستار ايتىلا جاتار. ورىس تولقۇجاتىن يەلەنگەن امەريكا تۇرعىنىنىڭ ءتۇبىن تۇركىلەرگە اپارىپ تىرەگەننەن ادامزاتقا ورتاق ازاماتتىڭ اتا تەك-ءومىربايانىنا كەلىپ-كەتەر زيان جوق. تەك جاقسىنى جا­قىن تارتۋ – جاراتىلىسقا ءتان مىنەز ەكەنىمەن ەشكىم داۋلاسا قويماس.

الماتى