بريتانيا قازاقستانعا ينۆەستيتسيا سالۋعا مۇددەلى

لوندوندا قازاقستان-بريتان ىسكەرلىك كەڭەسىنىڭ 3-ءشى پلەنارلىق وتىرىسى جانە «Kazakhstan Global Investment Forum-2019» ينۆەس­تيتسيالىق فورۋمى ۇيىم­داس­تىرىلدى. فورۋمنىڭ ۇيىم­داستىرۋشىلارى: «Financial Times» بەدەلدى حالىقارالىق باسى­لىمى, «fDi» (Foreign Direct Investment) جۋرنالى, «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق» اق, «Kazakh Invest» ۇك» اق, سونداي-اق قازاق­ستاننىڭ ۇلىبريتانياداعى ەلشى­لىگى. فورۋم جۇمىسىنا وڭدەۋ, اۋىل­شارۋاشىلىق, حيميا, تاۋ-كەن, قارجى سەكتورلارىنان, سونداي-اق مەتاللۋرگيا سالالارىنان, بالامالى ەنەرگەتيكا, لوگيستيكا جانە تسيفرلى تەحنولوگيا­لار كومپانيالارىنان 200-دەن استام باسشى قاتىستى.

ءىس-شارا قازاقستاننىڭ بيزنەس پەن ينۆەستيتسيالار سالاسىنداعى مۇمكىندىكتەرىنە, سونداي-اق ەلدەگى سوڭعى ساياسي جانە ەكونوميكالىق وزگەرىستەرگە ارنالدى.

«ورتالىق ازياداعى ەڭ ءىرى ەكو­نوميكا جانە بۇكىل ايماق­تاعى ءىجو-ءنىڭ جارتىسىنان كوبى قازاقستانعا تيەسىلى. قا­زاق­ستاننىڭ ايماقتا ەڭ مىقتى ينۆەستيتسيالىق كليمات قالىپتاستىرا العانىن شەتەلدىك بيزنەسمەندەر دە مويىندايدى. تاۋەلسىزدىك العالى بەرى ەل ەكونوميكاسىنا سالىنعان 300 ميلليارد اقش دوللارىنان استام تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيا وسىنىڭ دالەلى»,  دەدى فورۋمنىڭ اشىلۋىندا سويلەگەن سوزىندە  ر.ۆاسيلەنكو.

سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ىسكەرلىك كليماتتان باسقا, ەلدەگى بيلىكتىڭ بىرقالىپتى اۋىسۋى جانە ساياسي تۇراقتىلىق, جوعارى ءبىلىمدى ادامي رەسۋرستار, سونداي-اق ەلدىڭ 500 ميلليون تۇتىنۋشىدان تۇراتىن جىلدام ءوسىپ كەلە جاتقان وڭىرلىك نارىققا قول جەتكىزۋى  شەتەلدىك ينۆەستورلار ءۇشىن تارتىمدى ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى.

فورۋمدا نەگىزگى سپيكەرلەر قاتارىندا «سامۇرىق-قا­زى­نا» ۇاق» اق باسقارما تور­اعاسى اح­مەتجان ەسىموۆ, «اس­تانا» حالىق­ارالىق قارجى ور­تالى­عىنىڭ (احقو) باسقارۋ­شىسى قاي­رات كەلىمبەتوۆ, ۇلى­بريتا­نيا­نىڭ ينۆەستيتسيالار بويىنشا مەم­لەكەتتىك ءمينيسترى گرەم ستيۋارت, ۇلىبريتانيا پرەمەر-ءمينيس­ترىنىڭ قازاقستان بو­يىنشا ساۋدا وكىلى بارونەسسا ەمما ني­كولسون, ۇلىبريتانيا پارلا­مەن­تىنىڭ مۇشەسى جانە «بەلدەۋ جا­نە جول» باستاماسى بويىنشا بۇ­كىلپارتيالىق تو­بىنىڭ توراعاسى فايزال راشيد, ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ (ەقدب) پرەزيدەنتى سەر سۋما چاكرابارتي جانە باسقالار بولدى.

پلەنارلىق سەسسيادا ءسوز سويلەگەن گ.ستيۋارت «قازىرگى ۋا­قىت­تا ۇلىبريتانيا قازاق­ستان­نىڭ ەڭ ءىرى تىكەلەي ينۆەس­تور­لارىنىڭ ءبىرى. بۇل كومپانيا­لارىمىزدىڭ ءسىزدىڭ ەلىڭىزدىڭ سەرپىندى ەكونوميكاسىنا دەگەن سەنىمىن كورسەتەدى. جۇزدەگەن بري­تاندىق كومپانيانىڭ قازاق­ستاندا قىزمەت ەتۋگە ليتسەن­زياسى بار, ال ەلدەرىمىز ارا­سىن­داعى ساۋدانىڭ جالپى كولەمى وتكەن جىلى 2,7 ميلليارد فۋنت ستەرلينگتى قۇرادى. ۇلىبريتانيا ەۋروپالىق وداقتان شىعىپ, شىن مانىندە ەركىن ساۋ­دا سالا­سىنداعى جاھاندىق كوش­باس­شى بولۋعا ۇمتىلىس بارىسىن­دا, ءبىز بريتاندىق فيرما­لار­دىڭ قازاقستانعا الداعى ون­جىل­دىق­تاردا ءوسىپ, دامۋعا كومەك­تەسە وتى­رىپ, ودان دا ما­ڭىزدى ءرول اتقار­عانىن قالاي­مىز», دەپ اتاپ ءوتتى.

دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ «Doing Business-2019» رەيتينگىسىندەگى كورسەتكىشتەردىڭ جاقسارۋى قا­زاقستانداعى ينۆەستيتسيالىق احۋالدىڭ ايناسى ىسپەتتەس. قازاق­ستان بيزنەس جۇرگىزۋ بويىنشا ەڭ تارتىمدى 30 ەلدىڭ قاتارىنا ەنىپ, 190 مەملەكەت اراسىندا 28-ورىنعا كوتەرىلدى.

«ەۋرازيانىڭ ورتاسىندا ءىجو سوڭعى ەكى جىلدا ءتورت پا­يىزعا وسكەن جانە بريتاندىق كوم­پانيالارعا ەۋرازيالىق ەكو­نو­ميكالىق وداققا, قىتاي جا­نە وزبەكستان نارىقتارىنا شى­عۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن تۇ­راق­تى پلاتفورما بولاتىن قازاقستان ور­نالاسقان. ەۋ­رازياداعى شەتەلدىك ينۆەس­تيتسيالاردىڭ ەڭ ۇلكەن بولىگى وسى مەملەكەتكە تيەسىلى. بۇگىن «اس­تانا» حالىقارالىق قارجى ورتا­لى­عىنىڭ وكىلدەرى جانە باسقا دا سپي­كەرلەر ينۆەستيتسيالىق الەۋەت تۋرالى ايتىپ, مەملە­كەتتىك اك­تيۆتەردى جەكەشە­لەندى­رۋ باع­دار­­لاماسىنىڭ قازىرگى مۇمكىن­دىكتەرى تۋرالى  جان-جاقتى اقپارات بەرەدى», دەپ اتاپ ءوتتى بارونەسسا ە. نيكولسون.

بىرنەشە سالا بويىنشا قازاق­ستاننىڭ ءىرى مەملەكەتتىك اكتيۆ­تەرىنە يەلىك ەتەتىن «سا­مۇرىق-قازىنا» ۇاق» اق-تىڭ ءرولى كۇن تارتىبىندە تۇرعان ما­ڭىزدى ماسە­لەگە اينالدى.

«قور جاھاندىق ەكونومي­كالىق ۇردىستەردى ەسكەرە وتىرىپ, تابىستى ارتاراپتاندىرۋعا با­­عىت­­تالعان جاڭا ستراتەگياسىن بەكىتتى. ول كەلەشەگى زور سالا­­لارعا: مۇناي-گاز حيميا­سىنا, جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوز­­­دەرىنە, جوعارى تەحنولو­گيا­لار­عا, «يندۋستريا 4.0» سونداي-اق تاۋەلسىز قورلار جانە ءىرى ينۆەس­تيتسيالىق كومپانيالارمەن تى­كەلەي ينۆەستيتسيالاردىڭ بىر­لەس­­كەن قورلارىن قۇرۋعا باعىت­تالادى», دەدى ا.ەسىموۆ.

ول سونداي-اق قور الداعى بەس جىلدا جوعارىدا اتالعان با­عىت­تارعا 38 ملرد اقش دوللارىن قۇيىپ, ونىڭ 32 ملرد اقش دوللارى شەتەلدىك, ونىڭ ىشىندە بريتانيالىق كومپانيالاردان تارتىلاتىن ينۆەستيتسيا كوزدەرىنە دە تيەسىلى ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى.

فورۋمعا قاتىسۋشىلار بري­تانيالىق قۇقىق پرينتسيپىمەن جۇمىس ىستەيتىن احقو-نىڭ ماڭىزدىلىعىنا دا توقتادى. ور­تالىق ينۆەستيتسيا تارتۋ بويىن­شا ماڭىزدى پلاتفورما جانە ءتيىستى قارجى قۇرالدارىنا يە ءارى حالىقارالىق دەڭگەيدە قىزمەت كورسەتەدى. ينۆەستورلارعا جايلى جاعداي جاسالعان. ولاردىڭ قاتارىندا بارلىق حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس كەلەتىن رەت­تەۋدىڭ تاۋەلسىز مەحانيزمى, سوت جانە حالىقارالىق تورەلىك ورتا­لىعى بار.

قازاقستاننىڭ قىتايلىق ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» باستاماسى­نا قاتىسى ەرەكشە نازاردا بولدى. جوباعا باسشىلىق ەتۋدىڭ بريتانيالىق جۇيەسى, قازاق­ستاندىق رەسۋرستار جانە قى­تاي ينۆەستيتسياسى ەسەبى­نەن پار­مەندىلىكتى ارتتىرۋ ءپرين­تسيپى بويىنشا ۇلىبريتانيا, قازاق­ستان جانە قىتاي اراسىنداعى ۇشجاقتى ارىپتەستىكتى دامىتۋ الەۋەتى تالقىلاندى. 

قازاقستاننىڭ ۇلىبري­تانيا- ­داعى ەلشىسى ەرلان ىدىرىسوۆ پەن ۇلىبريتانيانىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى مايكل گيففورد فورۋمدى قورىتىندىلاي كەلە, وسىنداي ءىرى, باعىتى ايقىن ەكونوميكالىق ءىس-شارالار ينۆەستيتسيالىق-ەكو­نو­ميكالىق ىنتىماقتاستىقتى تە­رەڭ­دەتۋگە جانە كەڭەيتۋگە ەكى ەل­دىڭ نيەتتى ەكەندىگىن كورسەتەدى دەدى.

فورۋم بارىسىندا ر.ۆاسي­لەنكو بريتانيالىق بيزنەستىڭ «كاپيتاندارىمەن» جانە حالىق­ارالىق ۇيىمداردىڭ باسشىلارىمەن ەكىجاقتى كەزدەسۋلەر وتكىزدى. ولاردىڭ قاتارىندا ەقدب, «GlaxoSmithKline», «Gap Insaat», «Investcorp», «Independent Power Corporation», «United Green», «Worley Parsons», «International Development Ireland» جانە باسقا دا كومپانيالار بار.

بارونەسسا ە. نيكولسون جانە ا. ەسىموۆ تەڭ توراعالىق ەتەتىن قازاقستان-بريتان ىسكەرلىك كەڭە­سىنىڭ 3-ءشى پلەنارلىق وتىرىسىندا ەكى ەل كومپانيالارى ءوزارا ارىپتەستىكتى دامىتۋدىڭ الداعى جوسپارلارىمەن ءبولىستى. سونداي-اق «سامۇرىق-قازىنا» پورتفەلدىك كومپانيالارىنىڭ جەكەشەلەندىرۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋدىڭ جاي-كۇيى مەن كەلەشەگى قاراستىرىلدى. «قازاتومونەركاسىپ» ۇاك» اق اكتسيالارىن لوندون قور بيرجاسىندا ورنالاستىرۋدىڭ تابىستى تاجىريبەسى ەرەكشە اتالىپ ءوتىلدى.

وتىرىس قورىتىندىسى بويىنشا «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق» اق مەن «Da Vinci Capital» ين­ۆەس­تيتسيالىق كومپانياسى اراسىندا 100 ملن اقش دوللارىن قۇرايتىن تىكەلەي ينۆەستيتسيالار قورىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى. كەلىسىم اياسىندا قور اقپاراتتىق تەحنولوگيالار جانە تسيفرلاندىرۋ سالاسىندا جۇمىس ىستەيتىن قازاقستاندىق كوم­پانيالارعا 40 ملن اقش دول­لارىنان كەم بولمايتىن قار­جى قۇيادى. قاراجات اتالعان كومپا­نيا­­لاردى دامىتىپ, IPO-عا شىعا­رۋعا باعىتتالادى.

سونىمەن قاتار «سامۇرىق-قازىنا» كولەمى جاعىنان الەمدە 4-ورىن الاتىن كۇن جانە جەل ەلەكتروەنەرگەتيكاسىنا ماماندانعان «EDP Renovaveis» كومپانياسىمەن بىرگە ينۆەستيتسيا قۇيۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويدى. قۇجات قازاقستاندا جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى سالاسىنداعى جوبالاردى بىرلەسىپ جۇزەگە اسىرۋ قاعيداتتارىن رەگلامەنتتەيدى. «EDP Renovaveis» قۋاتتىلىعى 250 مۆت بولاتىن كۇن ەلەكتر ستانساسىن سالۋ بويىنشا جوبانى جۇزەگە اسىرۋدى جوسپارلاپ وتىر.

بۇدان بولەك «QazIndustry» قازاقستاندىق يندۋستريا جانە ەكسپورت ورتالىعى» اق جانە «Inter­national Development Ireland» اراسىندا ارىپتەستىك ورناتۋ تۋرالى ەكى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. بۇل 50 ملرد تەڭ­گە­دەن كەم ەمەس سوماعا يرلان­ديا­لىق ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى قازاقستاننىڭ ارنايى ەكونومي­كالىق جانە يندۋس­تريالىق اي­ماق­تارىنا تارتۋعا كومەكتەسۋ, سون­داي-اق ەكسپورتتىق نەسيەلەردى ۇسى­نۋ بويىنشا بريتانيالىق اگەنت­تىكتىڭ قار­جىلاندىرۋى اياسىن­دا (UK Export Finance) قازاق­ستان­نىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيس­تر­لىگى مەن «Gap Insaat» كومپا­نياسى اراسىندا اقتاۋ قالا­سىندا 350 ورىندىق اۋرۋحانا سالۋ جوباسى.

ءىس-شارا اياسىندا 5 000 ەركىن ەكونوميكالىق ايماق ەڭ ۇزدىگىن بەلگىلەۋگە ارنالعان «Global Free Zones of the Year-2019» جۇلدەسى سالتاناتتى تۇردە تابىس ەتىلدى. ماراپاتتاۋ ءراسىمىن جىل سا­يىن بەدەلدى بريتانيالىق «fDi» جۋرنالى ۇيىمداستىرىلادى. «TURKISTAN» ارنايى ەكونو­ميكالىق ايماعى ءۇش اتالىمدا جەڭىمپاز اتاندى.