ينۆەستيتسيالىق-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق – قازاقستان-بريتان قاتىناستارىنىڭ نازارىندا

ۇلىبريتانيا استاناسىندا وتكەن ساپار اياسىندا قازاقستان-بريتان ىسكەرلىك كەڭەسىنىڭ 3-ءشى پلەنارلىق وتىرىسى جانە «Kazakhstan Global Investment Forum 2019» ينۆەستيتسيالىق فورۋمى ۇيىمداستىرىلدى. فورۋمنىڭ ۇيىمداستىرۋشىلارى: «Financial Times» بەدەلدى حالىقارالىق باسىلىمى, «fDi» (Foreign Direct Investment) جۋرنالى, «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق» اق, «Kazakh Invest» ۇك» اق, سونداي-اق قر-دىڭ ۇلىبريتانياداعى ەلشىلىگى.

فورۋم جۇمىسىنا وڭدەۋ, اۋىل شارۋاشىلىق, حيميا, تاۋ-كەن, قارجى سەكتورلارىنان, سونداي-اق مەتاللۋرگيا سالالارىنان, بالامالى ەنەرگەتيكا, لوگيستيكا جانە ساندىق تەحنولوگيالار كومپانيالارىنان 200-دەن استام باسشى قاتىستى.

ءىس-شارا قازاقستاننىڭ بيزنەس پەن ينۆەستيتسيالار سالاسىنداعى مۇمكىندىكتەرىنە, سونداي-اق ەلدەگى سوڭعى ساياسي جانە ەكونوميكالىق وزگەرىستەرگە ارنالدى. ەكونوميكاسى جەدەل دامىعان ءارى ستراتەگيالىق تۇرعىدا ەۋروپا مەن ازيانىڭ ەكى ورتاسىندا ورنالاسقان قازاقستان ۇلىبريتانيا ەۋروپالىق وداقتان شىققان سوڭ ونىڭ ماڭىزدى كوممەرتسيالىق سەرىكتەسى بولا الادى. 

«قازاقستان ورتالىق ازيانىڭ ءىرى ەكونوميكاسى بولىپ تابىلادى جانە بۇكىل ايماقتىڭ ءجىو-ءنىڭ جارتىسىنان كوبى قازاقستانعا تيەسىلى. قازاقستاننىڭ ايماقتا ەڭ مىقتى ينۆەستيتسيالىق كليمات قالىپتاستىرا العانىن شەتەلدىك بيزنەسمەندەر مويىندايدى. وعان تاۋەلسىزدىك العالى بەرى ەل ەكونوميكاسىنا سالىنعان 300 ميلليارد اقش دوللارىنان استام تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار دالەل», – دەدى فورۋمنىڭ اشىلۋىندا ر. ۆاسيلەنكو.

ول ىسكەرلىك كليماتتان باسقا, شەتەلدىك ينۆەستورلاردى قازاقستانعا تارتاتىن بيلىكتىڭ بىرقالىپتى اۋىسۋىمەن جانە جاڭا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ بيىلعى سايلانۋىمەن دالەلدەنگەن ەلدىڭ ساياسي تۇراقتىلىعىن, جوعارى ءبىلىمدى ادامي رەسۋرستاردى, سونداي-اق ەلدىڭ 500 ميلليون تۇتىنۋشىدان تۇراتىن جىلدام ءوسىپ كەلە جاتقان وڭىرلىك نارىققا قول جەتكىزۋى ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى.

ر. ۆاسيلەنكو جىل باسىندا ەكونوميكانىڭ باستى سەكتورلارىنا ينۆەستيتسيا تارتۋ مىندەتى جۇكتەلگەن قازاقستاننىڭ سىرتقىساياسي ۆەدومستۆوسى قويىلعان مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ايانباي ەڭبەك ەتىپ جاتقاندىعىن اتاپ ءوتتى.

فورۋمدا نەگىزگى سپيكەرلەر قاتارىندا «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق» اق باسقارما توراعاسى احمەتجان ەسىموۆ, «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ (احقو) باسقارۋشىسى قايرات كەلىمبەتوۆ, ۇلىبريتانيانىڭ ينۆەستيتسيالار ماسەلەلەرى بويىنشا مەملەكەتتىك ءمينيسترى گرەم ستيۋارت, ۇلىبريتانيا پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ قازاقستان بويىنشا ساۋدا وكىلى بارونەسسا ەمما نيكولسون, ۇلىبريتانيا پارلامەنتىنىڭ مۇشەسى جانە «بەلدەۋ جانە جول» باستاماسى بويىنشا بۇكىلپارتيالىق توبىنىڭ توراعاسى فايزال راشيد, ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ (ەقدب) پرەزيدەنتى سەر سۋما چاكرابارتي جانە باسقالار بولدى. 

پلەنارلىق سەسسيادا ءسوز سويلەگەن گ. ستيۋارت «قازىرگى ۋاقىتتا ۇلىبريتانيا قازاقستاننىڭ ەڭ ءىرى تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستورلارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. بۇل كومپانيالارىمىزدىڭ ءسىزدىڭ ەلىڭىزدىڭ سەرپىندى ەكونوميكاسىنا دەگەن سەنىمىن كورسەتەدى. جۇزدەگەن بريتاندىق كومپانيالاردىڭ قازاقستاندا قىزمەت جاساۋعا ليتسەنزياسى بار, ال ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز اراسىنداعى ساۋدانىڭ جالپى كولەمى وتكەن جىلى 2,7 ميلليارد فۋنت ستەرلينگتى قۇرادى. ۇلىبريتانيا ەۋروپالىق وداقتان شىعىپ, شىن مانىندە ەركىن ساۋدا سالاسىنداعى جاھاندىق كوشباسشى بولۋعا ءازىر بولعاندا, ءبىز بريتاندىق فيرمالاردىڭ قازاقستانعا الداعى ونجىلدىقتاردا ءوسىپ, دامۋعا كومەكتەسە وتىرىپ, ودان دا ماڭىزدى ءرول اتقارعانىن قالايمىز» دەپ اتاپ ءوتتى.

دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ «Doing Business – 2019» رەيتينگىسىندەگى كورسەتكىشتەردىڭ جاقسارۋى قازاقستانداعى ينۆەستيتسيالىق احۋالدىڭ ايناسى ىسپەتتەس. قازاقستان بيزنەس جۇرگىزۋ بويىنشا ەڭ تارتىمدى 30 ەلدىڭ قاتارىنا ەنىپ, 190 مەملەكەت اراسىندا 28 ورىنعا كوتەرىلدى. 

«ەۋرازيانىڭ جۇرەگىندە ءجىو-ءسى سوڭعى ەكى جىلدا ءتورت پايىزعا وسكەن جانە بريتاندىق كومپانيالارعا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا, قىتاي جانە وزبەكستان نارىقتارىنا شىعۋ مۇمكىندىگىن اشاتىن تۇراقتى پلاتفورما بولىپ تابىلاتىن قازاقستان ورنالاسقان. قازاقستانعا ەۋرازياداعى شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردىڭ ەڭ ۇلكەن بولىگى كەلەدى. بۇگىن «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ وكىلدەرى جانە باسقا دا سپيكەرلەر الەۋەتتى ينۆەستيتسيالىق مۇمكىندىكتەر تۋرالى ايتىپ, مەملەكەتتىك اكتيۆتەردى جەكەشەلەندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ قازىرگى مۇمكىندىكتەرى تۋرالى اقپارات بەرەدى», – دەپ اتاپ ءوتتى بارونەسسا ە. نيكولسون.

بىرنەشە سالا بويىنشا قازاقستاننىڭ ءىرى مەملەكەتتىك اكتيۆتەرىنە باسشىلىق ەتەتىن «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق» اق ءرولى كۇن تارتىبىندە تۇرعان ماڭىزدى ماسەلەگە اينالدى. 

«قور جاھاندىق ەكونوميكالىق ۇردىستەردى ەسكەرە وتىرىپ, تابىستى ارتاراپتاندىرۋعا باعىتتالعان جاڭا ستراتەگياسىن بەكىتتى. ول كەلەشەگى زور سالالارعا: مۇناي-گاز حيمياسىنا, جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنە, جوعارى تەحنولوگيالارعا, «يندۋستريا 4.0-گە», سونداي-اق تاۋەلسىز قورلارمەن جانە ءىرى ينۆەستيتسيالىق كومپانيالارمەن تىكەلەي ينۆەستيتسيالاردىڭ بىرلەسكەن قورلارىن قۇرۋعا باعىتتالادى», – دەدى ا. ەسىموۆ. 

ول سونداي-اق قور الداعى بەس جىلدا جوعارىدا اتالعان باعىتتارعا 38 ملرد. اقش دوللارىن قۇيىپ, ونىڭ 32 ملرد. اقش دوللارى شەتەلدىك6 ونىڭ ىشىندە بريتانيالىق كومپانيالاردان تارتىلاتىن ينۆەستيتسيا كوزدەرىنە دە تيەسىلى ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. 

فورۋمعا قاتىسۋشىلار بريتانيالىق قۇقىق پرينتسيپىمەن جۇمىس ىستەيتىن احقو-نىڭ ماڭىزدىلىعىنا دا توقتادى. ورتالىق ينۆەستيتسيا تارتۋ بويىنشا ماڭىزدى پلاتفورما جانە ءتيىستى قارجى قۇرالدارىنا يە ءارى حالىقارالىق دەڭگەيدە قىزمەت كورسەتەدى. ينۆەستورلارعا جايلى جاعداي جاسالعان. ولاردىڭ قاتارىندا بارلىق حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس كەلەتىن رەتتەۋدىڭ تاۋەلسىز مەحانيزمى, سوت جانە حالىقارالىق تورەلىك ورتالىعى بار. 

قازاقستاننىڭ قىتايلىق ء«بىر بەلدەۋ ءبىر جول» باستاماسىنا دەگەن قاتىسى ەرەكشە نازاردا بولدى. جوباعا باسشىلىق ەتۋدىڭ بريتانيالىق جۇيەسى, قازاقستاندىق رەسۋرستار جانە قىتاي ينۆەستيتسياسى ەسەبىنەن پارمەندىلىكتى ارتتىرۋ ءپرينيتسيپى بويىنشا ۇلىبريتانيا, قازاقستان جانە قىتاي اراسىنداعى ۇشجاقتى ارىپتەستىكتى دامىتۋ الەۋەتى تالقىلاندى.  

ۇلىبريتانياداعى ەلشى ەرلان ىدىرىسوۆ پەن ۇلىبريتانيانىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى مايكل گيففورد فورۋمدى قورىتىندىلاي كەلە, وسىنداي ءىرى, باعىتى ايقىن ەكونوميكالىق ءىس-شارالار ينۆەستيتسيالىق-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋگە جانە كەڭەيتۋگە ەكى ەلدىڭ نيەتتى ەكەندىگىن كورسەتەدى دەدى. 

فورۋم بارىسىندا ر. ۆاسيلەنكونىڭ بريتانيالىق بيزنەستىڭ «كاپيتاندارىمەن» جانە حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ باسشىلارىمەن ەكىجاقتى كەزدەسۋلەرى وتكىزدى. ولاردىڭ قاتارىندا ەقدب, «GlaxoSmithKline», «Gap Insaat», «Investcorp», «Independent Power Corporation», «United Green», «Worley Parsons», «International Development Ireland» جانە باسقا دا كومپانيالار بار. 

بارونەسسا ە. نيكولسون جانە ا.ەسىموۆ تەڭ توراعالىق ەتەتىن قازاقستان-بريتان ىسكەرلىك كەڭەسىنىڭ 3-ءشى پلەنارلىق وتىرىسىندا ەكى ەل كومپانيالارى ءوزارا ارىپتەستىكتى دامىتۋدىڭ الداعى جوسپارلارىمەن ءبولىستى. سونداي-اق «سامۇرىق-قازىنا» پورتفەلدىك كومپانيالارىنىڭ جەكەشەلەندىرۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋدىڭ جاي-كۇيى مەن كەلەشەگى قاراستىرىلدى. «قازاتومونەركاسىپ» ۇاك» اق اكتسيالارىن لوندون قور بيرجاسىندا ورنالاستىرۋدىڭ تابىستى تاجىريبەسى ەرەكشە اتالىپ ءوتىلدى. 

وتىرىس قورىتىندىسى بويىنشا «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق» اق مەن «Da Vinci Capital» ينۆەستيتسيالىق كومپانياسى اراسىندا 100 ملن. اقش دوللارىن قۇرايتىن تىكەلەي ينۆەستيتسيالار قورىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى. كەلىسىم اياسىندا قور اقپاراتتىق تەحنولوگيالار جانە تسيفرلاندىرۋ سالاسىندا جۇمىس ىستەيتىن قازاقستاندىق كومپانيالارعا 40 ملن. اقش دوللارىنان كەم بولمايتىن قارجى قۇيادى. قاراجات اتالعان كومپانيالاردى دامىتىپ, IPO-عا شىعارۋعا باعىتتالادى. 

سونىمەن قاتار «سامۇرىق-قازىنا» كولەمى جاعىنان الەمدە 4-ءشى ورىن الاتىن كۇن جانە جەل ەلەكتروەنەرگەتيكاسىنا ماماندانعان «EDP Renovaveis» كومپانياسىمەن بىرگە ينۆەستيتسيا قۇيۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويدى. قۇجات قازاقستاندا جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى سالاسىنداعى جوبالاردى بىرلەسىپ جۇزەگە اسىرۋ قاعيداتتارىن رەگلامەنتتەيدى. «EDP Renovaveis» قۋاتتىلىعى 250 مۆت. بولاتىن كۇن ەلەكتر ستانتسياسىن سالۋ بويىنشا جوبانى جۇزەگە اسىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. 

بۇدان بولەك «QazIndustry» قازاقستاندىق يندۋستريا جانە ەكسپورت ورتالىعى» اق جانە «International Development Ireland» اراسىندا ارىپتەستىك ورناتۋ تۋرالى ەكى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. ولار 50 ملرد. تەڭگەدەن كەم ەمەس سوماعا يرلانديالىق ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ارنايى ەكونوميكالىق جانە يندۋستريالىق ايماقتارىنا تارتۋعا كومەكتەسۋ, سونداي-اق ەكسپورتتىق نەسيەلەردى ۇسىنۋ بويىنشا بريتانيالىق اگەنتتىكتىڭ قارجىلاندىرۋى اياسىندا (UK Export Finance)  دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى مەن «Gap Insaat» كومپانياسى اراسىندا اقتاۋ قالاسىندا 350 ورىندىق اۋرۋحاناسىن سالۋ جوباسى. 

ءىس-شارا اياسىندا 5 000 ەركىن ەكونوميكالىق ايماقتار قاتارىنان ەڭ ۇزدىگىن بەلگىلەۋگە ارنالعان «Global Free Zones of the Year 2019» جۇلدەسى سالتاناتتى تۇردە تابىس ەتىلدى. ماراپاتتاۋ ءراسىمى جىل سايىن بەدەلدى بريتانيالىق «fDi» جۋرنالىمەن ۇيىمداستىرىلادى. «TURKISTAN» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعى ءۇش نوميناتسيادا جۇلدە لاۋرەاتى اتاندى: ازيا-تىنىق مۇحيت ايماعى بويىنشا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ سالاسى بويىنشا, «Ones To Watch» اتتى باس رەداكتورىنىڭ تاڭداۋى, سونداي-اق ەڭ ۇزدىك ۇران – «Honoring the past, creating the future» (وتكەندى قۇرمەتتەي وتىرىپ, بولاشاقتى قۇرۋ).   

قازاقستاندىق دەلەگاتسيانىڭ ساپارى 24 قازاندا وتەتىن ساۋدا-ەكونوميكالىق, عىلىمي-تەحنيكالىق جانە مادەني قارىم-قاتىناس بويىنشا قازاقستان-بريتان مەملەكەتارالىق كوميسسياسىنىڭ التىنشى وتىرىسىندا جالعاسادى.