سۇلۋ ءسوزدىڭ سۇلەيى, اكادەميك-جازۋشى زەينوللا قابدولوۆ ومىردەن وتكەلى ءتورت جىلعا جۋىقتادى. ۇلاعاتتى ۇستاز, عيبراتتى عالىم, قارىمدى قالامگەر, ۇلكەن جۇرەكتى ازامات بولىپ ەلىنە تانىلعان زەكەڭنىڭ ادەبي مۇراسىنىڭ ىشىندە جاريالانباعان دۇنيەلەرى جەتكىلىكتى. وتكەن جىلى اقپارات جانە مۇراعات كوميتەتىنىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ادەبيەتتەردى باسىپ شىعارۋعا ارنالعان باعدارلاماسى اياسىندا اكادەميك-جازۋشىنىڭ “دانا ديدار” اتتى كىتابى “استانا پوليگرافيا” باسپاسىنان جارىق كوردى. بۇل جيناققا زەكەڭنىڭ “مەنىڭ اۋەزوۆىم” رومان-ەسسەسىنىڭ ەكىنشى كىتابى, “ماحامبەت” رومانى (ەكەۋى دە اياقتالماي قالعان), ماسكەۋ, حاركوۆ, يالتا, ەۆپاتوريا ساپارلارىنان جازعان جولجازبا كۇندەلىگى, اۆتور اۋدارعان سەرگەي ميحالكوۆتىڭ “قالاممەن جازىلعاندى...”, نازىم حيكمەتتىڭ “قىلشا مويىن تالشا” (داموكل سەمسەرى) اتتى درامالىق شىعارمالارى ەنگىزىلدى. سونىمەن قاتار اكادەميكتىڭ زايىبى ساۋلە قابدولوۆانىڭ بىلتىر جارىق كورگەن “كورگەن تۇستەي, ساعىمداي...” اتتى كۇندەلىك-كىتابى دا زەكەڭ ءومىرىنىڭ سوڭعى جەتى جىلىن قامتيدى.
جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن اسىرىپ, جاماننىڭ جاماندىعىن جاسىرىپ, جۇرتقا تەك جىلى ءسوزىن ارناۋمەن وتكەن تۇعىرلى تۇلعانىڭ جەكە مۇراعاتىنان تاعى ءبىر قۇندى دۇنيە تابىلدى. ساۋلە اپاي اسىل اعانىڭ قاعازدارىن رەتكە كەلتىرىپ وتىرىپ, شاعىن بلوكنوتقا جازىلعان وسى كۇندەلىكتى كورىپتى. زەكەڭنىڭ جەكە قاعازدارىنا كوپ زەر سالا بەرمەيتىن ول كىسى بۇل بلوكنوتتى بۇرىن بايقاماپتى.
بۇل كۇندەلىك وتكەن عاسىردىڭ ەلۋىنشى جىلدارىنىڭ اياعىنداعى قوعامدىق جانە ادەبي ءومىردىڭ تىنىسىن تانىتادى. سول تۇستاعى قالامگەرلەر ورتاسىنداعى احۋال تۋرالى مالىمەت بەرەدى. وتىز ءبىر جاستاعى قالامگەردىڭ البىرت سەزىمىن, جۇرەك ءلۇپىلىن دە بايقاتادى. جازۋشى زەينوللا قابدولوۆ بۇل كەزدە قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ مادەنيەت سەكتورىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ قىزمەت ىستەگەن. “زەكەڭ بۇل قىزمەتكە ەكى-ءۇش جىل بۇرىن بارعان بولاتىن. ويتكەنى ەلۋ جەتىنشى جىلى ءبىز سول تسەكا-دان ءۇي العانبىز”, – دەيدى ساۋلە اپاي. قازىرگى كۇنى قازاق ادەبيەت تاريحىندا اتتارى التىن ارىپپەن جازىلعان ادامداردىڭ وسىدان جارتى عاسىر بۇرىنعى بەينەلەرىن كوز الدىڭىزعا ەلەستەتكىڭىز كەلسە, زەكەڭنىڭ 1958 جىلى جازىلعان وسى كۇندەلىگىنە نازار سالىڭىز.
1958
13.ءىV
ۇياتتىڭ دا نەشە ءتۇرى بار-اۋ!..
قىزىلجاردان كەلەتىن پويىزدى كۇتتىك: ىلەكەڭ كەلۋشى ەدى.
ىلەكەڭدى شەكسىز ساعىنىپ ءجۇردىم. كەيدە جالعىز وتىرىپ ويلايمىن, جۇرەگىم ەلجىرەپ كەتەدى. ۇلى ادام عوي! بۇگىنگى شوقان سول كىسى. وسىنداي ءبىر ون قازاق بولىپ, ونى دا ءوز ورىندارىندا جۇرسە, حالىق ۇلىلىعىن تانىتار ەدى, ءومىر راقاتقا اينالار ەدى.
بۇل – بىرەۋ. مۇنىڭ ءوزى دە ورنىندا ەمەس. ايايسىڭ!..
ۆوكزالعا بارا جاتقان جولدا ءابدىجامىل ايتتى:
— ىلەكەڭدى ەكەۋمىز باس سالىپ سۇيەلىك.
بۇل مەنىڭ ارمانىم ەدى.
ىلەكەڭ ءتۇستى, بالالارىن ءسۇيدى.
سودان سوڭ ماعان كەزدەستى. مەن بىردەن بەتىنە ۇمتىلدىم. ول تەز ءسۇيدى دە, ىلگەرى باستى. مەن ءبىر ءسۇيدىم, وعان ءشولىم قانباعانداي جانە ءبىر-ەكى جابىستىم. جۇرەگىم دۇرسىلدەپ كەتتى. قۋانعانىم سونداي, جىلاعىم كەلدى. ارەڭ اجىرادىم...
ءابدىجامىل ەكەۋمىزدەن باسقا جانە ءبىر ءۇش كىسى بار ەدى: بولەباي, رايحان, قاينەكەي. بۇلار جاي عانا قول الىستى. سوڭعى كەزەك ءابدىجامىلدىكى ەدى, بۇل دا باياۋ قول بەرىپ, شەگىنىپ كەتتى. كەنەت, سەزىمىم سۋ سەپكەندەي باسىلدى. “ابەڭنىڭ ۋادەسى قايدا؟”– دەپ ويلادىم. قاينەكەيدىڭ ءجۇزى مۇزداي ەكەن: ماعان “سەنىكى نە جادىگويلىك” دەپ تۇرعانداي, كوزىلدىرىگىنىڭ استىن اعاراڭ-اعاراڭ ەتكىزەدى. بەتىمنەن وتىم شىقتى. كوڭىلىمدە شىلاۋ جوق ەدى عوي, وللا دا شىنىم, بار پەيىلىممەن قۇلاپ ەدىم. سونىم ەندى وزىمە جات كورىنە باستادى. جۇرتتىڭ مىسقىلىنا ازىق بولدىم با, قايتتىم؟ نە ىستەپ الدىم؟ نە دەگەن ۇستامسىزدىق؟
ەندىگى ۇياتىمدا شەك جوق ەدى...
* * *
ۆوكزالعا كەتەرىمىزدە عابيت پەن قۇسني جەڭگەي قاتتى تاپسىرعان سياقتى ەدى:
— ءىلياستى تۋرا وسىندا اكەلىڭدەر.
ىلەكەڭدى ۇيىنە كوپ ايالداتپاي, عابەڭدىكىنە الىپ كەلدىك. ويلايمىن: قازىر جۇرت ورە تۇرا كەلىپ, ساعىنىپ كورگەن ىلەكەمىزدى قاۋمالاپ, ساۋدىراپ قالار دەيمىن.
جوق. ۇيگە كىرسەك ءۇش جەردە كارتا ويىنى, وشارىلىپ-وشارىلىپ وتىر. ءبىر توپتىڭ ىشىندە عابەڭ.
ىلەكەڭ ەسىكتەن بەلبەۋىن شەشە, ءوز ۇيىنە ەنگەندەي ەركىن, بار ىقىلاسىن بەتىنە جيىپ, اسا جايدارى كىردى. بىراق, الگىلەردىڭ سەلت ەتكەن ءبىرى بولعان جوق. عابەڭنىڭ ءوزى دە ورنىنان تۇرماستان, سالقىن عانا قول ۇشىن بەردى. اماندىق سۇراسقان دا ەشكىم جوق. بۇ نەسى, شىراق-اۋ. ءبىز تورتەۋ ەدىك: ىلەكەڭ, بولەباي, ءابدىجامىل, مەن. تورتەۋمىز اسۇيگە بارىپ, جىم-جىرت بىرەر ستاكاننان شاي ۇرتتاپ وتىردىق.
ءابدىجامىل ەكەۋمىز جەرگە كىرگەندەي ۇيالدىق.
... ءابدىجامىل ەكەۋمىز سىرتقا شىققانىمىزدا مەن:
— ويپىرىم-اي, ءبىز نە بىلگەنبىز, ورتاسى قانداي سۇپ-سۇر ەدى مىنالاردىڭ؟..– دەپ ەدىم, ول ءتۇيىلىپ الىپ, قاتتى كۇيىنىپ:
— سۆولوچ! – دەدى.
ارينە, مۇنى ماعان ايتقان جوق.
* * *
ءابدىجامىلىم ايتتى:
— ۋرود ادامنىڭ پسيحولوگياسىن بىلەسىڭ بە؟ ءىشى تاپ-تار, قىزعانشاق, قوس-قىرتىس بولادى. جۇرتتىڭ جىلت ەتەرىن كورە المايدى............سەن دالاڭبايلاۋسىڭ, ساق بول!..
مەن ويلادىم: دۇرىس ايتاسىڭ, مەن “دالاڭباي” دا شىعارمىن. ال, بىراق, ءوزىڭ شە, دوستىم, ءوزىڭ شە؟..
* * *
تەرەزەدەن دارىنىمدى كوردىم. قولىندا دوپ, دومالانىپ ءجۇر. دوپتى قۋامىن دەپ, قۇلاپ تۇسەدى. قۇلايدى دا, كوزىنىڭ استىمەن جان-جاعىنا قارايدى. جان-جاعىنا قارايدى دا, مامامدى كورەدى. مامامدى كورەدى دە, “ماڭىراپ” قويا بەرەدى. مامام قاسىنا كەلىپ, تۇرعىزسا, قويا قويادى. سودان سوڭ دوپ قۋىپ, الگى قىلىعىن تاعى قايتالايدى. سونىمەن ۋاقىت وتكىزىپ ءجۇر.
ەگەر دەيمىن-اۋ, ەگەر مامام سول جەردە بولماسا, دارىنجان جىلاماي ءوزى تۇرىپ كەتەر مە ەدى, قايتەر ەدى؟..
شىبىنىم-اي, قىزىقسىڭ-اۋ, ەركەسىڭ-اۋ, بار تۇلعاڭ نازدان قۇيىلعان-اۋ, سەنىڭ!..
* * *
جاننىڭ راقاتى نە؟ جاننىڭ راقاتى – وزىڭنەن ارتىق سەنەتىن ارداقتى دوسىڭمەن ەركىن سىرلاسىپ, ەكەۋدەن ەكەۋ وتىرۋ. ء(بىر ساتتىك سەزىم ەمەس پە؟..)
* * *
قالام دەگەن ءسال نارسە. ال, سايلاۋ كەزىندە بۇكىل دەموكراتيزم ءبىر وزىندە ەكەن.
* * *
14.ءىV
بۇگىن سەرىك قىزمەتكە شىعىپتى. الدىڭعى كۇنى قاينەكەي ايتىپ ەدى:
— ءوزىن كيىز دوپتاي لاقتىرىپ كەلە جاتقان جىگىت.
مەن بۇعان ىشتەي قوسىلمادىم. سەرىكتى جەك كورمەۋشى ەدىم. سوندىقتان بولار, قاينەكەي ءسوزىن جەك كوردىم. ىشىمنەن: ء“سىز ريزا بولعان قانداي قۇبىلىس بار؟”,– دەپ ويلاپ, ەسكە ءتۇسىرىپ قاراسام, ماردىمدى ەشتەڭە جوق سياقتى.
بۇل قىزمەت شىنىندا سەرىكتىڭ قولى ەمەس قوي. مەن ونى جاقسى كورەمىن, بىراق, باستىق ەسەبىندە ەمەس, سىنشى ەسەبىندە ءتاۋىر كورەمىن.
* * *
كارەريزمنەن قۇر ادام مىڭنىڭ ءبىرى بولار-اۋ. كارەريزم – جالتىر مۇز. ەبى بار ادامدى ءبىراز جەرگە زىرعىتۋى مۇمكىن. ال, ەبى ازدىڭ شاتىن ايىرادى.
* * *
ۇلكەن ۇيدە قۇس وسىرۋشىلەر ءماجىلىسى ءوتىپ جاتتى. مۇندا سويلەنىپ جاتقان سوزدەردىڭ ءبارى قۇستار جايى ەكەن. مەن ارالارىندا ون-اق مينۋت بولدىم. ءسوزدى تىڭداعانىم جوق, ءسويلەۋشىگە قاراپ ۇيلىعىسا قالعان تىڭداۋشىلاردى شولدىم دا وتىردىم: عاجاپ-اۋ, قۇسقا ۇقسامايتىن بىرەۋى بولسايشى, ايدارى جەلبىرەگەن اتەش, شۇرەگەي ۇيرەك, مامىرلاعان قاز, تۇمسىعى يمەك قاراقۇس, كەڭىردەگى سورايعان كوكقۇتان, قالباعاي مەن قارا قارعا, ساۋىسقان مەن ءشىل... ءبارى, ءبارى كوز الدىما ەلەستەمەسى بار ما؟..
15.ءىV
بۇگىن وبكوم سەكرەتارلارى مەن وبلگازەت رەداكتورلارى كەڭەسىنىڭ ەكىنشى كۇنى. سوزگە جازىلدىم. ۇزاق كۇتتىم. ءسوز تيمەدى. نەگە ەكەنىن بىلمەدىم.
باستىق سويلەدى. ۇناعان جوق.
* * *
مەن ونى ۇلكەن كىسى كورۋشى ەدىم. ءبىر مەملەكەتتىڭ بۇكىل وي-ساناسىنىڭ تىزگىنىن ۇستاعان ادامدى قايتىپ ۇلكەن كورمەسسىڭ. راس, بۇل كىسى تىزگىنگە تۇڭعىش جابىسقاندا جۇرت قاتارلى مەنىڭ دە كۇمانىم تۇتىندەگەن. بىراق, كۇماندى ءۇمىت جەڭدى: شىركىندە ءتۇر بولماعانمەن ءبىر ەرەكشە سىر بار شىعار دەپ ويلادىم.
ەلەۋ (ۆنيمانيە) – مىقتى نارسە. وسى كىسى مەنى كۇتپەگەن جەردەن ەلەدى. مەن ەندى ول تورىندە وتىرعان ءۇلكەن ءۇيدىڭ بوساعاسىنا كەلدىم. سوندىقتان دا, ايتەۋىر, الگىگە دەگەن ءۇمىتتى ەندى سەنىم اۋىستىرا باستادى.
ءبىر ۇلكەن جينالىس بولدى. ول ءسوز سويلەدى. دايىندالعان ەكەن, ءسوزى جاپ-جاقسى شىقتى. جانىبەك وسى ءسوزدىڭ ىلەكەڭە دە ۇناعانىن ايتتى. بۇل ماعان قاتتى اسەر ەتتى. ەندى مەن بۇل كىسىنى ءبىر جولا سىيلادىم.
سىيلايتىن ادامىڭنان “يمەنىپ جۇرەسىڭ, ۇيالىپ جۇرەسىڭ. ونىڭ كەمشىلىكتەرى سەنىڭ كوز الدىڭدا ازايا بەرەدى. ەندى سەنىڭ وزىڭدە كەمشىلىكتەر كوبەيىپ بارا جاتادى”. “مۇنىم ۇيات ەمەس پە؟” — دەگەن سۇراقتار جيىلەيدى. بۇل سەنىڭ يبالىلىعىڭدى, “يماندىلىعىڭدى” كۇشەيتەدى. ال, سىيلاپ جۇرگەن ادامىڭ اقىماق بولسا, الگىلەرىنىڭ ءبارىن قورقۋ دەپ ۇعۋى دا مۇمكىن. ولاي دەپ ۇقسا, كوزىنىڭ قاراسى كىشىرەيىپ, اعى ۇلعايا بەرۋى مۇمكىن. بىرەر رەت سوندايىن سەزدىم. ءبىر جولى تەلەفونمەن:
— سەندەر مەنىڭ ايتقانىمدى نەگە ىستەمەيسىڭدەر, چەرت ۆوزمي, — دەدى.
بۇل ءسوزدى مەنەن بىرەر ساتى بيىك تۇرعان ءبىر-ەكى ادامعا (ب.ج.) بىرنەشە رەت ايتقانىنا بۇرىنىراقتا كۋا بولىپ ەدىم. وندا ماعان كۇلكىلى اسەر تۋعىزاتىن. بۇگىن ماعان دا ايتتى. كۇلكى بەزدى, تاڭ قالدىم:
— و نەمەنە ەدى؟
— نەمەنە باسە؟
— بىلمەدىم.
— ءوزىڭ مىندا كەلشى.
باردىم. كابينەتكە كىرەر جەردە قوس ەسىك بولاتىن. ءبىرىن اشا بەرگەنىمدە, زالعا سويلەپ تۇرعانداي سامبىرلاعان داۋسىن ەستىدىم. “مۇنىڭ ءوزى مەنىمەن جۇرت الدىندا سوزگە كەلىسكىسى كەلگەن بە؟”, — دەگەن ويمەن ەكىنشى ەسىگىن اشتىم. جالعىز. مەنى بايقامادى. باسىن تۇقىرىپ الىپ, ۇستەل ۇستىندەگى ءبىر جاپىراق قاعازدى بارىن سالا ناشىنە كەلتىرىپ, وزگەشە ءبىر ماقاممەن وقيدى. تاڭدانعانىمنان نە ىستەۋدى بىلمەدىم. قارسى الدىنا جەتە بەرگەنىمدە باسىن ۇستەلدەن ج ۇلىپ الىپ, قوپاڭ ەتتى دە تىنا قالدى. ەكەۋمىز اجىرايىسىپ, سىرەستىك تە قالدىق. نە ايتۋدى ول دا ءبىلمەدى, مەن دە بىلمەدىم. وقىپ وتىرعانى جاڭادان كەلگەن ۇلكەن كىسى ورىنعا تاعايىندالىپ جاتقان پلەنۋمداعى پروفسويۋز ماسەلەسى جونىنەن شىعارىلاتىن قاۋلىنىڭ ءبىر بەت جوباسى ەكەن دە, مىناۋ سونىڭ رەپەتيتسياسىن جاساپ, ارامتەر بولۋلى ەكەن.
— جاي ما؟ — دەدى داۋسى دىرىلدەپ, تىجىرىنا سويلەپ; جاڭا عانا ءوزى شاقىرعانى ەسىندە جوق.
— جاي, — دەدىم دە, ەسىككە بەتتەدىم.
— توقتا!
مەن كەرى بۇرىلدىم.
— بەرىرەك كەل.
ىقىلاسسىز جاقىندادىم.
— بۇگىنگى جينالىسقا شاقىرىلعاندار تىزىمىنە ت-تى دا كىرگىز دەپ ەدىم, ۇمىتىپ كەتىپسىڭ, جوق.
— سول عانا ما؟– دەپ سالقىن سۇرادىم. مۇنىم, ارينە, ءجونسىز دە شىعار. بىراق, ىشكى قۇلازۋ مەن رەنىشتى سەزىمنىڭ بەلگىسى شىعار؟...
سۇراعىمدى ۇناتپادى.
— مەنىڭ ايتقاندارىمدى ەكى ەتپەي, ەسكەرىپ ءجۇرۋ جاعىن قارا,– دەدى.
مەن قوس ەسىكتىڭ ءبىرىن اشىق تاستاپ, ەكىنشىسىن سارت ۇردىم.ءتۇڭىلىپ شىقتىم.
(بۇل جاي ەرتەرەكتە بولدى).
16.ءىV.
1. “گۋرەۆ وركەسترى. 2. باۋىرجان جايى (ون كۇندىك). 3.الىشەر. 4.“مارجان”.
بۇلاردى شەشۋ كەرەك.
17.ءىV.
اڭگىمە تاقىرىپتارى:
اقجار. جارىپشىققان. (“قىر سۋرەتتەرى” تسيكلىنە).
بەكجۇما دوسجانوۆ. مەن قالاي ءتۇڭىلدىم؟ مىلجىڭ. تۇسىك (ۋرود). – ساتيرالىق اڭگىمەلەر تسيكلىنە.
18.ءىV.
ماي وتىسىمەن ەلگە, ەگىس دالاسىنا شىعۋ كەرەك.
ستالين اتىنداعى كولحوز – ۇلكەن تاقىرىپ.
19.ءىV.
ءازىلحاننىڭ پاۆلوداردان ادەيى كەلۋى – ادامدىق. بۇل بولاشاق گەرويدىڭ (ۇنامدى كەيىپكەردىڭ) سان ءيىرىم جاقسى مىنەزدەرىنىڭ ءبىر قىرى بولۋعا تۇرادى.
20.ءىV.
كەشە تۇندە “اقان سەرى - اقتوقتىنىڭ” پرەمەراسىن كوردىم.
قۋانىشباەۆ, قوجامقۇلوۆ – بۇلار ۇلى تالانتتار. تابيعاتتىڭ كەسەك ءبىتىمدى تۋىندىلارى.
مىلقاۋ مەن قوڭقاي – قايتالانبايتىن, اناۋ ەكى ادامنىڭ ويناۋىندا عاجاپ شىققان وبرازدار.
وني – ساموتسۆەتى.
* * *
ساسكەدە ءجۇسىپ ءالسەيىتوۆ, كەش-كە ءىلياس وماروۆ اتتاندى. ىلەكەڭ كەلگەندە بوزعىلداۋ ەدى, كەتەردە قىزىل شىرايلى تۇردە كورىندى. سوعان قۋاندىق.
21.ءىV.
بۇگىنگى تاڭداعى ءبىرىنشى بورىش – ميلليارد! ميللياردقا قولدان كەلگەن ۇلەستى قوسۋ كەرەك. جازۋ كەرەك: اڭگىمە, وچەرك, پۋبليتسيستيكا!.. ارالا, كور, سەزىن, ويلا, تولعان دا جاز! جازۋ كەرەك, جازۋ كەرەك!..
22.ءىV.
قازاقستان مادەنيەتىنىڭ ءوسۋ-وركەندەۋ بارىسىن شەتەلدەگى جايلارمەن سالىستىرا بەلگىلەي بەرۋ – جەڭىل ايتقاندا ستاندارت. بۇگىنگى قازاقستان بەينەسىنە ەشبىر شەت مەملەكەت مادەنيەتى ولشەم بولا المايدى. ولاردىڭ كەز كەلگەنىن ءبىزدىڭ سوۆەتتىك رەسپۋبليكامىز كەي رەتتەردە امەريكاڭنىڭ ءوزىن ارتقا سالدى. ول دا ولشەم ەمەس.
ال قازاقستاننىڭ ۇلى وكتيابردەن بۇرىنعى مادەني ءحالىن تاعى دا شۇباتا بەرۋدىڭ نە قاجەتى بار؟ “2% عانا ساۋاتتى ەدى” دەپ قايتا-قايتا ايتامىز. قازىر “تۇگەل ساۋاتتىمىز” دەۋ دە اسقان ماقتانىش ەمەس. قازىرگى عىلىم-ءبىلىم مانىسىنە 64 زەرتتەۋ ينستيتۋتى بار ءبىر عانا عىلىم اكادەمياسىن اتاۋدىڭ ءوزى جەتكىلىكتى. وسىنىڭ ءوزى-اق زور وزگەرىستى ءپاش ەتىپ تۇر.
دەمەك, قازىر ءبىز رەسپۋبليكا مادەنيەتىنىڭ دامۋ جايىن, ونىڭ قاي كۇيدە ەكەنىن تەك سوۆەتتىك سوتسياليستىك رەسپۋبليكالار مادەنيەتىنىڭ دارەجەسىمەن, ونىڭ ىشىندە روسسيا قۇراماسى, ۋكراينا, بەلارۋسسيا, گرۋزيا, وزبەكستان سياقتى تۋىسقان وتاۋلاردىڭ حالىمەن عانا سالىستىرساق, رەاليستىك قورىتىندى شىعارا الامىز.
* * *
ءبىزدىڭ استانادا قۇرىلىس جۇمىسى ناشار. جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءۇيىن سالۋ ماسەلەسى وگىز اياڭنان ءارى بارعان ەمەس. الماتىدا نەگە عانا ەڭ بولماسا ءبىر قۇرىلىس ينستيتۋتى جوق؟ ول بولسا, قۇرىلىس جۇمىسىنىڭ شىن ماماندارى تاربيەلەنەر ەدى. ولار قازىرگى قۇرىلىس جۇمىسىنىڭ باسىنداعى ىسىنەن ءسوزى كوپ الاياقتاردى قۋار ەدى دە, سوزدەن ىسكە كوشەر ەدى.
ءار ءىستىڭ ءوز مامانى عانا كەرەك!
23.ءىV.
تاڭ اتىپ قالعان. ءۇي ءىشى كوك ءمولدىر ساۋلەگە بولەنىپتى. ءبىر بۋلىعا جىلاعان ادام داۋسىنان شوشىپ وياندىم. وڭ قاناتتا ساۋلە مەن دارىننىڭ كەرەۋەتى ەدى. دارىنىم اپپاق, جۇپ-جۇمىر تاماعى مەن بىلەكتەرىن تۇگەل كورسەتىپ, راقاتتانا ۇيىقتاپ جاتىر. ال ساۋلەش قاتتى قينالىپ, كەۋدەسىن دىرىلدەتە وكسيدى. كوزى جۇمۋلى. زارەم ۇشىپ, قاسىنا قالاي جەتكەنىمدى بىلمەدىم. “نە بولدى, جانىم؟” — دەپ ماڭدايىن سيپادىم. ول كوزىن تەز اشىپ جىبەرىپ, مەنى قۇشاقتاي الدى:
– ويپىرىم-اي, بار ەكەنسىڭ عوي!– دەپ, ادام ايتقىسىز ءبىر نۇرلى كەسكىنمەن بالاشا قۋاندى.
بىلاي ەكەن: ساۋلەش ءتۇس كورىپتى. تۇسىندە مەن ءولىپ قالىپپىن. مامام بۋىنىن بەكىتىپ, اقىل ايتىپ وتىر دا, ساۋلەش جىلاي بەرىپتى.
— جانىم-اي,– دەدى ساۋلەش, — جانىم-اي, ەندى سەنى رەنجىتپەسپىن, ءتىپتى, ولجادان تۇسكەندەي بولدىڭ عوي...
مەن ويلاپ تۇردىم: “جانىم-اۋ, مەنىڭ كوڭىلىمە كىربىڭ سالعان جەرىڭ بار ما؟ بار ەركەلىگىممەن-اق, ەركىممەن-اق ءجۇرمىن عوي جانىڭدا. بەتىمە جەل بوپ كەلگەن جەرىڭ بار ما؟..”
سۇيىكتى جار, اسىلسىڭ عوي!.. مەن سەنى ورتەنە سۇيەمىن عوي.
مەنىڭ ساۋلەم – تەرەڭ ادام.
* * *
ءبىر جەردە ايتقان پىكىرلەرىن سول قالپىمەن ءتورتىنشى رەت ايتىپ تۇردى ءبىر ادام. ءتورت رەت تىڭداعان دا ىلعي ءبىر توپ ادامدار. بارلىعى دا 10-15 كۇن ىشىندە...
* * *
ءبىر جولداس تەلەگرافتا ۇزاق سەندەلدى: قايناتاسىن كوكتەم مەرەكەسىمەن قۇتتىقتاماق ەكەن, فاميلياسىن ۇمىتىپ قالىپتى. ايەلىنەن سۇراماق بوپ, اۆتومات-تەلەفونعا ءتونىپ-ءتونىپ بارادى دا, كىلت توقتايدى: قورقادى!
24.ءىV.
تەزيسى ۆىستۋپلەنيا پو مۋزىكالنوي كريتيكە:
ا. پروسۆەتيتەلنىە زاداچي كريتيكي, ەە رول ۆ ۆوسپيتاني ەستەتيچەسكيح ۆكۋسوۆ شيروكيح ترۋدياششيحسيا ماسس, ۆ بوربە س پوشلوستيۋ, وتستالوستيۋ ي بەسكۋلتۋرەم. ۆاجنوە زناچەنيە مۋزىكالنو-پروپاگانديستسكوي, پوپۋلياريزاتورسكوي رابوتى; رازليچنىە ەە فورمى.
ب. ۆوزموجنوست ي نەوبحوديموست سوەدينەنيا ستروگو ناۋچنوگو اناليزا س بوەۆوي پۋبليتسيستيچنوستيۋ.
ۆ. وتسۋتستۆيە پوستوياننوگو وتدەلا مۋزىكي ۆ گازەتاح, سلۋچاينىي حاراكتەر وتدەلنىح پوياۆليايۋششيحسيا ۆرەميا وت ۆرەمەني ستاتەي ي زامەتوك پو مۋزىكالنىم ۆوپروسام. نيزكي پروفەسسيونالنىي ۋروۆەن وسۆەششەنيا مۋزىكي ۆو منوگيح ورگاناح پەچاتي.
25.ءىV.
مارات دەگەن بالدىزىمدى وتكەن كۇزدە وقۋعا ورنالاستىرۋ كۇش بولعان. ەندى سول وقۋىن تاستاپ كەتىپ, بالالىق ىستەدى. قازىر ماعان قارار بەتى جوق, قاتتى قىسىلىپ ءجۇر. ونىڭ ءدال وسى سەزىمىنە سۇڭگىپ قاراسا, ءبىراز سىر جاتقان ءتارىزدى (ۇمىتپاۋ ءۇشىن).
26.ءىV.
ءبىر جولى تاۋدا, ساناتوريدا دەمالعانمىن. سوندا تانىعان ءبىر جىگىت ەسكە تۇسەدى: تالدىقورعاننان, وبكومولدىڭ 1-سەكرەتارىنىڭ كۇيەۋى, ت-ق گوركومىندا ىستەيدى ەكەن. وكپەسى تازا بولماس, تىم جۇدەۋ, قاتپالاۋ قارا ەدى.
وسى جىگىتتەن ءبىر وقشاۋ, وقىس مىنەز اڭعاردىم: ۇيدەن شىعاردا, نە ۇيگە كىرەردە ەسىككە ەكى ادىمداي تايانىپ كىلت توقتايدى دا, قارا كيتەلىنىڭ شالعايىن تومەن تارتىپ-تارتىپ قالىپ, ساۋىرىن ءبىر شاپالاقتايدى دا, قوسپاقشا جەلىپ كەتەدى...
1 ماي
ساۋلە ەكەۋىمىز ءۇش بالانى ەرتىپ, لەنين الاڭىندا, مىنبە جانىندا بولدىق, پاراد كوردىك. ءبارى تانىس كورىنىستەر, تانىس سەزىمدەر. ادام جاقسىنى كورە-كورە سەزىمىن ازايتا ما دەگەن وي كەلدى.
دارىنجاننىڭ پاراد كورگەنى قىزىق بولدى. ساليۋت بەرىلىپ, ارتيللەريا اتىلعاندا شوشىپ, مەنىڭ كەۋدەمە ورلەپ, شاپشىپ شىقتى. جۇرەگىمە باسىپ, قىسىپ الىپ ەدىم, قورقۋ بىلاي تۇرسىن, ارتيللەريا داۋسىن اۋزىمەن سالىپ, ايعايلاپ بولدى. پاراد باستالىپ, اسكەري كولوننا قوزعالعان. بىردە دارىنىم جوق. قاراسام, ميليتسيونەردى وراعىتىپ ءوتىپ, اۋزىن تومپايتىپ, اياعىن نىق-نىق باسىپ, كولونناعا قوسىلعالى بارا جاتىر. ايعاي سالىپ, ميليتسيونەردىڭ كومەگىمەن ارەڭ توقتاتتىم...
* * *
يۋري ناگيبيننىڭ “ۆ اپرەلسكوم لەسۋ” دەگەن اڭگىمەسىن (“ليت. گازەتا”, №34, 29.ءىV.58) وقىدىم. ءليريزمى ۇنادى. سىرشىل اۆتور.
2 ماي
ماركس سكازال, چتو يستوريا پوۆتورياەتسيا پەرۆىي راز كاك تراگەديا, ا ۆتوروي راز كاك فارس.
5.ءىV.
“يسپوۆەد”
دوستوينستۆا, كوتورىە ۆى بولشە ۆسەگو تسەنيتە
ۆ ليۋدياح –––––––– پروستوتا.
ۆ مۋجچينە –––––––– سيلا.
ۆ جەنششينە –––––––– سلابوست.
ۆاشا وتليچيتەلنايا چەرتا –– ەد.تسەلي.
ۆاشە پرەدستاۆلەنيە و سچاستە – بوربا.
ۆاشە پرەدستاۆلەنيە o نەسچاستە –– پودچينەنيە.
نەدوستاتوك, كوتورىي ۆى, سكورەە ۆسەگو, سكلوننى پروستيت ––––––– لەگكوۆەريە.
نەدوستاتوك, كوتورىي ۆنۋشاەت ۆام نايبولشەە وتۆراششەنيە –––– ۋگودنيچەستۆو.
ۆاشا انتيپاتيا –––––––– مارتين تاپپەر.
باۋىرجان ومار ۇلى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.