مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ەكونوميكالىق ماسەلەلەر جونىندەگى كەڭەستە ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا بايلانىستى بىرقاتار تاپسىرما جۇكتەلدى.
سونىڭ ىشىندە پرەزيدەنت الەمدەگى ءارتۇرلى جاعدايلاردى ەسكەرە وتىرىپ, ناقتى ەسەپتەلگەن, ەلدىڭ ماكروەكونوميكالىق, قارجىلىق جانە الەۋمەتتىك تۇراقتىلىعىن ساقتاۋ جونىندە كەشەندى شارالار ازىرلەۋدى تاپسىرعان بولاتىن. بۇل رەتتە «قازاقستان-2050» ستراتە- گياسىنىڭ قازىرگى كەزەڭگە تيەسىلى مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋ وتە ماڭىزدى. سونداي-اق مەملەكەتتىك شەشىمدەر قابىلداۋ بارىسىندا ساراپتامالىق جۇمىستاردى تۇبەگەيلى كۇشەيتۋ قاجەتتىگى ءسوز بولدى. پرەزيدەنت پايىمى مەن پارمەنى وتاندىق ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ ارقىلى ناتيجەلى دامۋدى كوزدەيدى.
وسى رەتتە FinReview جانە Ranking.kz اگەنتتىكتەرىنىڭ قازاقستاننىڭ بولاشاعىنا ارنالعان ساراپتاماسىنا سۇيەنسەك, ەلىمىز ادام كاپيتالىن قارجىلاندىرۋدى ارتتىرۋ ارقىلى ۇلتتىق ەكونوميكالىق ءوسىمدى 1,5 پايىزعا ۇلعايتا الادى. تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەكى جىل بۇرىنعى حالىققا جولداۋىندا دا ادام كاپيتالىن نىعايتۋ ارقىلى الەمدىك باسەكەگە تۇسە الاتىن زياتكەر ۇلت قالىپتاستىرۋدىڭ وزەكتىلىگىن ايتقان بولاتىن. قازىر ەلىمىزدە جاساندى ينتەللەكت, روبوتتاندىرۋ جانە اقپاراتتىق باعدارلامالارمەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇگىندە ءبىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك كومەككە بولىنەتىن قارجى ءىجو-ءنىڭ 9,5%-ىن قۇرايدى. دەگەنمەن سالىستىرا قارار بولساق, دامىعان ەلدەردە بۇل كورسەتكىش 3-4 ەسەگە جوعارى. ءبىر جاعىنان, بۇل جايت ينۆەستيتسيالىق اعىنداردىڭ جەتكىلىكسىزدىگىن كورسەتسە, ەكىنشىدەن, قارجىلاندىرۋ كولەمى ۇلعايعان جاعدايدا ەكونوميكانىڭ ءوسۋ قارقىنىنىڭ مۇمكىندىگى دە اشىلاتىنىن بايقاتادى.
وسى رەتتە FinReview جانە Ranking.kz اگەنتتىكتەرىنىڭ قازاقستاننىڭ بولاشاعىنا ارنالعان ساراپتاماسىنا سۇيەنسەك, ەلىمىز ادامي كاپيتالدى قارجىلاندىرۋدى ارتتىرۋ ارقىلى ۇلتتىق ەكونوميكالىق ءوسىمدى 1,5 پايىزعا ۇلعايتا الادى. تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەكى جىل بۇرىنعى حالىققا جولداۋىندا دا ادامي كاپيتالىن نىعايتۋ ارقىلى الەمدىك باسەكەگە تۇسە الاتىن زياتكەر ۇلت قالىپتاستىرۋدىڭ وزەكتىلىگىن ايتقان بولاتىن. قازىر ەلىمىزدە جاساندى ينتەللەكت, روبوتتاندىرۋ جانە اقپاراتتىق باعدارلامالارمەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇگىندە ءبىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك كومەككە بولىنەتىن قارجى ءىجو-ءنىڭ 9,5%-ىن قۇرايدى. دەگەنمەن سالىستىرا قارار بولساق, دامىعان ەلدەردە بۇل كورسەتكىش 3-4 ەسەگە جوعارى. ءبىر جاعىنان, بۇل جايت ينۆەستيتسيالىق اعىنداردىڭ جەتكىلىكسىزدىگىن كورسەتسە, ەكىنشىدەن, قارجىلاندىرۋ كولەمى ۇلعايعان جاعدايدا ەكونوميكانىڭ ءوسۋ قارقىنىنىڭ مۇمكىندىگى دە اشىلاتىنىن بايقاتادى.
راس, پرەزيدەنت ق.توقاەۆ ايتقانداي, الەمدىك ەكونوميكانىڭ وسۋىنە قاتىستى بولجامدار تۇراقسىز. 2020 جىلى نارىعى قالىپتاسىپ كەلە جاتقان ەلدەر مەن دامۋشى ەلدەردىڭ ەكونوميكالىق ءوسىمى 2019 جىلعى 4%-دىق كورسەتكىشپەن سالىستىرعاندا 4,6%-عا دەيىن ارتادى دەپ كۇتىلۋدە, الايدا ونىڭ بولاشاعىنا ساۋدا مەن قارجىلىق داعدارىس قاۋپى ءتونىپ تۇر. وسىعان وراي, كوپتەگەن ەلدىڭ الدىندا ەكونوميكالىق وسۋگە قول جەتكىزۋدە شەشۋشى رولگە يە ادامي كاپيتالدى دامىتۋ سەكىلدى وزەكتى مىندەت تۋىندايدى. الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە قارجىلىق رەسۋرستارى دامىعان ەلدەرگە مۇمكىندىكتەردى ءتيىمدى باسقارا الاتىن ءبىلىمدى, دەنى ساۋ ۇلت قاجەت ەكەنى انىق.
سوڭعى جىلدارى قازاقستاندا ادامي كاپيتالدى دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل بولىنە باستادى. مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى تۋرالى ەسەپكە سايكەس, 2018 جىلى ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, مادەنيەت, الەۋمەتتىك كومەك پەن قامتاماسىز ەتۋدى قارجىلاندىرۋ جالپى شىعىن كولەمىنىڭ 55,7%-ىن قۇرادى. ءىجو-گە شاققاندا ونىڭ جيىنتىق ۇلەسى 9,5%-دى قۇرادى. ينتەللەكتۋالدىق سەرپىلىسكە جەتۋ ءۇشىن ادامي كاپيتالدىڭ الەۋەتىن پايدالانۋ دەنساۋلىق ساقتاۋ مەن مادەنيەتتىڭ دامۋىنسىز مۇمكىن ەمەس. سوڭعى 10 جىل ىشىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك قىزمەتتەرگە ينۆەستيتسيالاردىڭ جىل سايىن ورتا ەسەپپەن 12%-عا ارتۋى بايقالادى. 2018 جىلى ينۆەستيتسيا كولەمى 113,2 ملرد تەڭگەنى قۇرادى, ال 2019 جىلدىڭ سوڭعى 7 ايىندا 57 ملرد تەڭگەگە جەتتى. ينۆەستيتسيالاردىڭ نەگىزگى كولەمى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت پەن كاسىپورىنداردىڭ مەنشىكتى اكتيۆتەرى ەسەبىنەن قۇرىلدى, ولاردىڭ ۇلەسى سايكەسىنشە 38,3% جانە 36,6%-دى قۇرادى. جەرگىلىكتى بيۋدجەتتىڭ قاراجاتى ونىڭ تەك بەستەن ءبىر بولىگىنە عانا تيەسىلى. بىلتىر دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ شىعىستارى 1,17 ترلن تەڭگەنى, ال الەۋمەتتىك كومەكپەن قامتاماسىز ەتۋگە 2,75 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. بۇل ءىجو-گە شاققاندا سايكەسىنشە تەك 1,9% جانە 4,5%-عا تەڭ. سالىستىرار بولساق, ەىدۇ ەلدەرىندە بۇل كورسەتكىش 3-4 ەسەگە جوعارى ەكەن.
دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ادامي رەسۋرستاردى دامىتۋدان باستاپ, جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋگە جانە جوعارى تەحنولوگيالىق مەديتسينالىق كومەكتى جەتىلدىرۋگە دەيىن جالعاسىپ جاتقان وزگەرىستەرى سالا الدىنا ءتيىمدى جانە قولجەتىمدى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن قۇرۋعا باعىتتالعان تۇبەگەيلى جاڭا مىندەتتەر قويۋعا مۇمكىندىك بەردى. بۇل جاڭعىرتۋدىڭ ناتيجەسىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ ساپاسى بويىنشا Bloomberg اگەنتتىگىنىڭ الەمدىك ەكونوميكا رەيتينگىندە قازاقستان 44-ءشى ورىنعا (الەمنىڭ 56 ەلىنەن) قول جەتكىزدى. زەرتتەۋگە سايكەس, قازاقستان گەرمانيا, اقش, رەسەي, بەلارۋس, بولگاريا ەلدەرىنەن العا وزعان. قازاقستاندىق مەديتسينانىڭ ەۋروپا جانە باتىس ەلدەرىنەن باستى ارتىقشىلىعى – قولجەتىمدىلىگىندە.
جالپى, ءداستۇرلى, ادامي كاپيتالدى قالىپتاستىرۋ بىرقاتار ەلدەردە تەك ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالالارىن دامىتۋمەن عانا شەكتەلەدى. مادەنيەت سالاسىن دامىتۋعا جۇمسالاتىن شىعىن, شىن مانىندە از. الايدا مادەنيەت سالاسىنا قۇيىلاتىن قارجى قوعامداعى قىلمىس دەڭگەيىنىڭ ازايۋىنا, ادامي تۇلعانىڭ شىعارماشىلىق الەۋەتىنىڭ ارتۋىنا سەپتەسەدى, ادامي قۇندىلىقتاردى قالىپتاستىرادى. مۇنىڭ بارلىعى ەكونوميكانىڭ وسۋىنە باستايتىن اكتيۆتەر. قازاقستاندا ونەر, ويىن-ساۋىق جانە دەمالىس سالاسى بويىنشا نەگىزگى كاپيتالعا بولىنگەن ينۆەستيتسيا كولەمى بىلتىر 104,2 ملرد تەڭگەنى, ال بيىل 7 ايدا 72,1 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. مادەنيەت, سپورت, تۋريزم مەن اقپاراتتىق كەڭىستىككە مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن جۇمسالعان شىعىن كولەمى 449,3 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. بۇل ءىجو-گە شاققاندا ونىڭ تەك 0,7%-ىن قۇرايدى.
ەلىمىزدە 2019 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىنىڭ ناتيجەسى بويىنشا ەڭبەككە قابىلەتتى تۇرعىنداردىڭ سانى 9,2 ملن ادامدى قۇراسا, ولاردىڭ ىشىندە 8,8 ملن-ى جۇمىسپەن قامتىلعان. جۇمىسپەن قامتىلعاندار سانى بارىنشا كوپ وڭىرلەردىڭ قاتارىندا الماتى وبلىسى (995,2 مىڭ ادام), الماتى قالاسى (935,2 مىڭ), تۇركىستان وبلىسى (776,7 مىڭ) تۇر. جالپى, بارلىق ءوڭىر بويىنشا جۇمىسپەن قامتىلعانداردىڭ ۇلەسى 95%-دى, ال رەسپۋبليكادا جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 4,8%-دى قۇرايدى.
ياعني مەملەكەت باسشىسى ەكونوميكالىق كەڭەستە ايتقانداي, ەڭبەك ونىمدىلىگىن كەمىندە 1,7 ەسەگە ارتتىرۋعا جانە وڭدەلگەن قازاقستاندىق ءونىمنىڭ ەكسپورتىن وسىرۋگە باسىمدىق بەرۋ ءۇشىن اۋەلى ادام كاپيتالىن دامىتۋعا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتىلۋى قاجەت.