وقىرمانداردان ارىز-شاعىمدار ءجيى تۇسەدى. سولاردىڭ دەنى قىزمەتتەن زاڭسىز شىعارىلدىق, مۇنداي جاعدايدا نە ىستەي الامىز دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەيدى. وسى ساۋالدارعا بەلگىلى زاڭگەر شولپان سەيسەمباەۆا جاۋاپ بەرەدى.
س. ادىلگەرەەۆا, نۇر-سۇلتان قالاسى:
– مەن كوپ جىلدان بەرى ءبىر مەكەمەدە قىزمەت ەتىپ كەلەمىن. بىراق باسشىلىق مەنىڭ ۇزاق جىلعى ەڭبەگىمدى ەسكەرۋسىز قالدىرىپ, جۇمىستان نەگىزسىز بوساتتى. بۇل ورايدا مەن نە ىستەي الامىن؟
– جالپى زاڭ بويىنشا, ەگەر ءسىز اراداعى كەلىسپەۋشىلىكتەردى جۇمىس بەرۋشىمەن ءوزىڭىز نەمەسە ءوز وكىلىڭىز قاتىساتىن تىكەلەي كەلىسسوزدەر بارىسىندا رەتتەمەگەن بولساڭىز, ەڭبەك داۋىن كەلىسۋ كوميسسياسى قارايدى. ال كەلىسۋ كوميسسياسى ۇيىمداردا تۋىندايتىن ەڭبەك داۋلارىن قاراۋ جونىندەگى ورگان.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 172-بابىنا سايكەس, جەكە ەڭبەك داۋلارىن قاراۋ جونىندەگى ورگاندارعا جۇگىنۋ مەرزىمى جەكە ەڭبەك داۋلارىن قاراۋ جونىندەگى ورگاندارعا جۇگىنۋ ءۇشىن مەرزىمدەر بەلگىلەنگەن: 1) جۇمىسقا قايتا الۋ تۋرالى داۋلار بويىنشا – جۇمىس بەرۋشىنىڭ ەڭبەك شارتىن بۇزۋ تۋرالى اكتىنىڭ كوشىرمەسى تابىس ەتىلگەن كۇننەن باستاپ ءۇش اي; 2) باسقا ەڭبەك داۋلارى بويىنشا – قىزمەتكەر نەمەسە جۇمىس بەرۋشى ءوز قۇقىعىنىڭ بۇزىلعانى تۋرالى بىلگەن نەمەسە بىلۋگە ءتيىستى كۇننەن باستاپ ءبىر جىل. سول سەكىلدى جەكە ەڭبەك داۋلارىن قاراۋ جونىندە ورگاندارعا جۇگىنۋ مەرزىمىنىڭ ءوتۋى قارالىپ جاتقان جەكە ەڭبەك داۋى بويىنشا مەدياتسيا تۋرالى شارتتىڭ قولدانىلۋ كەزەڭىندە توقتاتىلا تۇرادى.
ەگەر كەلىسۋ كوميسسياسىنىڭ شەشىمى ءسىزدى قاناعاتتاندىرماعان جاعدايدا, ءوزىڭىزدىڭ تۇرعىلىقتى جەرىڭىز بويىنشا نەمەسە جۇمىس بەرۋشىنىڭ ورنالاسقان جەرىندەگى اۋداندىق (قالالىق) سوتقا تالاپ-ارىز بەرىپ, جۇگىنەسىز.تالاپ-ارىزدا ەڭبەك شارتىن بۇزۋ تۋرالى بۇيرىقتى زاڭسىز دەپ تانۋ, بۇرىنعى جۇمىسقا قايتا ورنالاستىرۋ, لاجسىز بوس جۇرگەن كۇندەرىنە ەڭبەكاقى جانە مورالدىق زيان وتەۋىن ءوندىرۋ تۋرالى تالاپتاردىڭ قاناعاتتاندىرىلۋىن سۇرايسىز.
دالەل رەتىندە ەڭبەك كىتاپشاسىن نەمەسە ەڭبەك كەلىسىمشارتىن, جۇمىس بەرۋشىنىڭ جۇمىسقا قابىلداۋ-شىعارۋ نەمەسە جۇمىسشىعا تارتىپتىك جازا قولدانۋ بۇيرىقتارىن, ەڭبەكاقى تۋرالى انىقتامالار, ودان باسقا دا جۇمىس بەرۋشىمەن جۇمىستىق بايلانىس بولعانىڭىزدى دالەلدەيتىن قۇجاتتاردى قوسا تىركەۋ قاجەت. ءسىز تالاپ قويۋشى رەتىندە ەڭبەك تارتىستارى بويىنشا مەملەكەتتىك باجدان بوساتىلاسىز. ال تالاپ-ارىزدىڭ ۇلگىسىمەن اۋداندىق نەمەسە قالالىق سوتتا, ەڭبەك ينسپەكتسياسى باسقارماسىندا تانىسا الاسىز. ەڭ دۇرىسى زاڭگەرلەردىڭ كومەگىنە جۇگىنۋ.
ا.ساعيقۇلوۆ, نۇر-سۇلتان قالاسى:
– مەملەكەت تاراپىنان باسپاناعا مۇقتاج بولعانداردىڭ كەزەگىندە حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعىنان ءالسىز توپتا نۇر-سۇلتان قالاسىندا 2007 جىلدان بەرى تۇردىم. جۋىردا بۇرىن اتىمدا ءۇي بولعانى انىقتالعان سەبەپتەن كەزەكتەن شىعارىپ تاستادى. 2007 جىلى اتىمدا ءۇي بولعانى راس, بىراق ول اقمولا وبلىسىندا ەدى, 2010 جىلى ورتەنىپ كەتكەن. ول ماسەلەنىڭ باسىن كەزەككە تۇرار الدىندا اشىق ايتىپ, قۇزىرلى ورگاندى ەسكەرتكەن بولاتىنمىن. باسقا باسپانا جوق. ماسەلەمدى قالاي شەشۋگە بولادى؟
– تۇرعىن ءۇي قورىنىڭ كەزەگىندە تۇرعان باسپاناعا مۇقتاجداردىڭ كەزەك تىزىمىنەن الۋ ماسەلەسى تۇرعىن ءۇي كوميسسياسىنىڭ وتىرىسىندا شەشىلەدى. سىزگە قاتىستى جاعدايدا كوميسسيا وتىرىسىنىڭ شەشىمى بولۋى ءتيىس. ءسىزدى كەزەكتەن شىعارۋ تۋرالى كوميسسيا شەشىمى سىزگە مىندەتتى تۇردە تابىس ەتىلەدى. ارينە شەشىممەن كەلىسپەگەن جاعدايدا, كوميسسيا شەشىمىمەن تانىستىرعان كۇننەن باستاپ 3 اي ىشىندە «تۇرعىن ءۇي قورى» كمم-ءنىڭ شەشىمىن زاڭسىز دەپ تانۋ تۋرالى سوتقا شاعىم بەرە الاسىز.
ءسىز كەزەككە نۇر-سۇلتان قالاسىندا تۇرعانسىز. ال ءۇي بولسا اقمولا وبلىسىندا جانە دە 2010 جىلى ورتەنىپ كەتكەن. «تۇرعىن ءۇي قاتىناستارى تۋرالى» زاڭىنىڭ 67-بابىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارىن مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قورىنان تۇرعىن ۇيگە مۇقتاج دەپ تانۋ تارماعى قاراستىرىلعان. سول تارماققا سايكەس وندا, «وسى ەلدى مەكەندە تۇراقتى پايدالانۋىندا كوممۋنالدىق تۇرعىن ءۇي قورىنان بەرىلگەن تۇرعىنجايى جوق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارى, ەگەر: ەسەپكە قويعان كەزدە جانە مەملەكەتتىك مەكەمەنىڭ تۇرعىن ءۇي قورىنان تۇرعىن ءۇي بەرگەن كەزدە وسى ەلدi مەكەندە مەنشiك قۇقىعىندا تۇرعىن ءۇيى بولماسا» دەلىنگەن. سوندا بۇعان نازار اۋدارساق, «مەنشىكتەگى تۇرعىن ءۇي وسى ەلدى مەكەندە بولماسا» دەلىنگەن. ناقتى ايتقاندا, اتالعان زاڭدا قازاقستان بويىنشا ەمەس, تەك وسى ەلدى مەكەندە دەپ شەكتەلگەن. بۇل ءسىزدى كەزەككە قويار كەزدە وسى ەلدى مەكەندە, ياعني نۇر-سۇلتاندا مەنشىگىڭىزدە تۇرعىن ءۇي بولماعان, سوندىقتان كەزەككە تۇرعىزعان سەبەبى زاڭعا قايشى كەلمەگەن. قازىرگى تاڭدا دا, اتالعان سەبەپتەرمەن ءسىزدى كەزەكتەن الىپ تاستاۋعا سەبەپ جوق.
مەن ءوز تاجىريبەمدە زاڭسىز كوميسسيا شەشىمدەرىن ءجيى كەزدەستىرەمىن. سوت ارقىلى ونداي شەشىمدەردى زاڭسىز دەپ تانىپ, ازاماتتاردى كەزەككە قايتا قويعان ساتتەر دە بار. سوندىقتان كوميسسيا شەشىمىنە شاعىم كەلتىرۋ كەزەڭى ءوتىپ كەتپەسە, مىندەتتى تۇردە سوتقا جۇگىنگەنىڭىز ءجون.
دايىنداعان
الەكساندر تاسبولات,
«Egemen Qazaqstan»