ەكسپورتتى ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك مول

سپيكەردىڭ ايتۋىنشا, ەڭ الدىمەن شەكارالاس رەسەي, وز­بەكستان, قىرعىزستان, تۇرىك­مەن­ستان جانە قىتاي نارىقتارىندا ساۋدا جاساۋ قاجەت. بۇل ەلدەر­مەن ترانسشەكارالىق ىنتىماق­تاستىق ءۇشىن بارلىق قۇقىقتىق جاعدايلار جاسالعان.

«2022 جىلعا قاراي قازاق­ستان­نىڭ شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپور­تىنىڭ كولەمى 1,5 ەسەگە ارتا­دى. وتكەن جىلدىڭ قورىتىن­دىسى بويىنشا رەسەيمەن ساۋدا اينالىمىنىڭ ۇلەسى قازاق­ستانداعى جالپى ساۋدانىڭ 19,5 پايىزىن, ياعني 18,5 ملرد اقش دوللارىن, قىتايمەن – 12,3 پايىزىن, ياعني 11,7 ملرد دوللاردى قۇراسا, وزبەكستانمەن 40 پا­يىز­عا ءوسىپ, 2,9 ملرد دوللارعا, قىر­عىز­ستانمەن 1 پايىزعا ءوسىپ, 900,5 ملن دوللارعا, تۇرىكمەنستانمەن 0,1 پايىزعا ءوسىپ, 98,1 ملن دول­لارعا جەتتى», دەدى ۆيتسە-مينيستر.

قازاقستان رەسەي فەدە­را­تسياسىنىڭ بىرقاتار ءوڭىرى ءۇشىن باستى ساۋدا ارىپتەسى بولىپ تابىلادى. ءبىزدىڭ ەلدىڭ 7 وبلىسى مەن رەسەيدىڭ شەكارالاس 11 ءوڭىرى اراسىنداعى ساۋدا اينالىمى وتكەن جىلعى سىرتقى ساۋدا اينالىمنىڭ 10 پايىزىن قۇرادى. ەكى ەلدىڭ شەكارالاس وڭىرلەرىندەگى ساۋدا كولەمى 2018 جىلى 1,5 پايىزعا ءوستى.

اتاپ وتەرلىك ءبىر قۋانىشتى جاعداي, رەسەيگە شىعاراتىن وڭ­دەلگەن ونىمدەرىمىز ەكسپورتىنىڭ 18 پايىزعا وسكەنى بولدى. شي­كىزاتتىق ەمەس ەكسپورتتىڭ ارتۋ قارقىنىن كورسەتەتىن بۇل دەرەك قازاقستان تاۋارلارىنىڭ كورشى ەلدەردە باسەكەگە قابىلەتتى ەكەندىگىن بىلدىرەدى.

بۇگىندە ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگى شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتتى جانداندىرۋ ماقساتىندا جەتكىزىلەتىن تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ تۇرلەرىن كەڭەيتۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزۋدە. ناتيجەسىندە, قازاق­ستاننىڭ ەكسپورتقا شىعارۋ ءۇشىن الەۋەتى بار تاۋارلار تۇرلەرىن ايقىندادى. ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ۆيتسە-ءمينيسترى قازاقستان كورشى مەملەكەتتەرگە قانداي تاۋارلاردى ساۋدالاي الاتىنىن ءتىزىپ بەردى. «ماسەلەن, ءبىز رەسەيگە باعىتتالعان ەكسپورتتى 87 تاۋارلىق پوزيتسياعا دەيىن ارتتىرا الامىز. قازاقستاندىق نارىقتان رەسەيگە مەتالل, حيميا ونەركاسىبىنىڭ تاۋارلارى, ازىق-ت ۇلىك, ۋران مەن باسقا دا تاۋارلار تارتىمدى. ءبىز ولارعا 245,6 ملن دوللاردىڭ تاۋارىن تاسىمالداي الامىز. سول سەكىلدى, قىتايعا قۇنى 1,6 ملرد دوللارلىق 60 تاۋار ءتۇرىن جىبەرەرلىك الەۋەت بار. اتاپ ايتقاندا, ول جاققا تەمىر مەن بولاتتىڭ يلەمدەلگەن ءتۇرىن, جارتىلاي فابريكاتتار مەن ۋران, كۇكىرت, بيداي, ماي ونىمدەرىن, كونديتەرلىك ونىمدەردى شىعارا الامىز. ودان بولەك, قىتايعا ءبىزدىڭ ەلدەن بۇرىن اپارىلماعان وكسيد, تسەمەنت, مەتالدىڭ بولەك تۇرلەرى سەكىلدى تەڭ تاۋاردىڭ 30 ءتۇرىن ساۋدالاۋعا مۇمكىندىك بار», دە­دى ۆيتسە-مينيستر. ونىڭ اي­تۋىنشا, قازاقستاندىق كاسىپ­كەرلەر تۇ­رىكمەنستانعا قۇنى 123 ملن دول­لارعا تەڭ تاۋاردىڭ 40 ءتۇ­رىن, وز­بەكستانعا 210 ملن دول­لار­لىق 70 تاۋار ءتۇرىن شىعارا الادى.

وسى رەتتە ۆيتسە-مينيستر رەسەي نارىعىنا تاۋار شى­عا­راتىن وتاندىق كومپانيالاردىڭ جەكەلەگەن پروبلەمالارىنا دا توقتالىپ ءوتتى.

«وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, رەسەي ۇلكەن مەملەكەت بولعاندىقتان, وندا ساپالى تاۋار شىعاراتىن كومپانيالاردىڭ سانى وتە كوپ. سوندىقتان ساپالى تاۋارلارمەن بىرىنشىدەن باسەكەلەستىككە ءتۇسۋ كەرەك. ودان بولەك, باسقا مەملەكەتتەردەن يمپورتتالاتىن تاۋارلار دا بار. ولارمەن دا با­سەكە قىزۋ بولۋى ءتيىس. ۇشىن­شىدەن, ولاردى ۇتقاننان كەيىن عانا كەدەرگىلەر پايدا بولۋى مۇمكىن. ماسەلەن, رەسەي نارى­عىنا تاۋار شىعاراتىن قازاق­ستاندىق «زەنچەنكو» كومپانيا­سى ول ەلدىڭ ساۋدا سورەلەرىندە تەك 2-3 پايىزدىق مۇمكىندىك بەرى­لە­تىنىن ايتقان ەدى. بۇل بويىن­شا ءبىز ۇلتتىق ەكونوميكا مي­نيس­تر­لىگىمەن جۇمىس جۇرگىزدىك. ما­سەلە تەكسەرىلىپ جاتىر», دەدى ول.

ۆيتسە-ءمينيستردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, قازاقستاندىق بيلىك وتاندىق كومپانيالار بەتپە-بەت كەلگەن ماسەلەلەردى شەشۋگە تىرىسادى. «كوپتەگەن كومپانيا بىزگە پروبلەمالارىن ايتپايدى. ويتكەنى ولار كەلەسى جولى رف بازارلارىندا تاۋارىمىزدىڭ جولى جابىلا ما دەپ قورقادى. جالپى, ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگى قازاقستاندىق تاۋارلاردىڭ شەتەلدە وتكىزىلۋىنە مۇددەلى. ءبىز كاسىپكەرلەرىمىزدىڭ مۇددەسىن قورعاپ, بارلىق ءتۇيىندى ماسەلەلەردى شەشكىمىز كەلەدى. الايدا ول پروبلەمالار تۋرالى قورىقپاي ايتۋ كەرەك. ماسەلەگە كەزىكتىڭ بە, سابىرلى تۇردە سۇ­راق­تاردى پىسىقتاپ, ورتاعا سالۋ قاجەت. سوندا عانا بىزدە ارىپ­تەس­تەرىمىزگە قارسى ناقتى ارگۋمەنتتەر­مەن شىعا الار ەدىك. بالكىم, ءبىر جەردە تەحنيكالىق قا­تەلىك بولۋى مۇمكىن, ءبىر جەردە ءتىپتى تۇسىنىسپەۋشىلىك تۋىنداعان بو­لار. سول سەبەپتى ءبىزدىڭ تاۋار­دى كورشى ەلدەردىڭ نارىقتارى قول­­دان كىرگىزبەي وتىر دەۋگە بول­ماي­دى. ءاربىر جاعدايدى جەكە-جە­كە قاراستىرعان ابزال», دەدى ۆيتسە-مينيستر.