قازاقستان مەن رەسەي مەملەكەتارالىق ىنتىماقتاستىعى, ءارى وسى شەڭبەردە داستۇرگە ەنگىزىلگەن شەكارالىق ايماقتار فورۋمدارى اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمدىگى مەن تاتارستان رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق بايلانىستاردىڭ تەرەڭدەي تۇسۋىنە جول اشىپ وتىر.
بۇل باعىتتا 2017 جىلدىڭ 9 قاراشاسى كۇنى كورشىلەس ءوڭىر باسشىلارى قول قويعان كەلىسىمگە سايكەس ەكى جاقتى قارىم-قاتىناستاردىڭ اياسى كەڭەي ءتۇستى. ايتالىق اقتوبە وبلىسىنان تاتارستانعا ايماق يندۋسترياسىنىڭ سان ءتۇرلى ونىمدەرى جونەلتىلسە, تۋىستاس ەلدەن ءوندىرىسى وركەن جايعان وڭىرگە ەتيلەن پوليمەرلەرى, بۇراندالار مەن گايكالار جانە گلۋحارلار مەن تىركەمەلەر جەتكىزىلەدى. ءوز كەزەگىندە اقتوبەلىك مال وسىرۋشىلەر تاتارستاننان ءسۇتتى اسىل تۇقىمدى سيىرلاردى ساتىپ الىپ ءجۇر.
قوس تاراپ ءوزارا بايلانىستار شەڭبەرىندە ءبىر بىرىنەن ۇيرەنۋگە, ءارى بىرىندە جوعىن ءبىرى تولىقتىرۋعا ىڭعاي تانىتىپ كەلەدى. وسى ورايدا اقتوبەلىكتەر ءۇشىن الەمنىڭ ءىرى كومپانيالىرمەن بىرىگىپ جۇمىس جاسايتىن قازان قالاسىنداعى ينۆەستيتسيالىق دامۋ اگەنتتىگىنەن الاتىن ءىس-تاجىريبە از ەمەس دەۋگە بولادى. بۇل قۇرىلىم 2011 جىلى ىسكە قوسىلعان, تاياۋدا تاتارستانعا وڭىرارالىق كەلىسىمدى ودان ءارى تەرەڭدەتە ءتۇسۋ ماقساتىمەن اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى وڭداسىن ورازالين باستاعان توپ تاعى دا بارعان-دى. سول كەزدە ولار اتالعان ەكونوميكالىق ايماقتا تاجىريبە الماسۋعا جانە بىرىگىپ جۇمىس جاساۋعا تۇراتىنداي ىرگەلى دە ىلكىمدى ىستەر مول ەكەنىنە كوز جەتكىزدى.
راس, اقتوبە قالاسىنداعى يندۋستريالدىق ايماقتىڭ الەۋەتى دە جىلدان جىلعا ارتىپ كەلەدى. اسىرەسە مۇندا ءوندىرىس ورىندارىن اشۋعا شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ قىزىعۋشىلىق تانىتا باستاعانى ەلەۋلى ءىس. وسىنداي جاعدايدا اقتوبە وبلىستىق يندۋستريالدىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارماسى مەن تاتارستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ينۆەستيتسيالىق دامۋ اگەنتتىگى ورتاق تابىسقا قول جەتكىزە الارى انىق. ءدال وسىنداي تۇجىرىمدى ەكى جاقتاعى وڭىرلىك جانە ساۋدا ونەركاسىپ پالاتالارىنا قاتىستى جاساۋعا دا ابدەن بولادى. بۇل رەتتە قول قويىلعان ءوزارا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمدار ءتيىستى ناتيجەگە قول جەتكىزۋدىڭ تەتىگى بولا العانىن قالار ەدىك. ەكى وڭىرگە ورتاق تاعى ءبىر ونەركاسىپتىك بۋىن حيميا ءوندىرىسى دەسەك قاتەلەسە قويماسپىز. وسى ورايدا تۋىستاس ەلدەگى «حيمگراد» كەشەنى رەزيدەنتتەرگە الاڭدار مەن جەر تەلىمدەرىن جالعا بەرىپ ساتۋمەن اينالىساتىنىن ايتقان ءجون. مۇنداي ءتاسىل ءوندىرىستى تەزىرەك ورگە باستىرۋعا سەپتىگىن تيگىزە الادى ەكەن. اتالعان كەشەننىڭ جالپى اۋماعى 131 گەكتاردى قۇراسا, عيماراتتار مەن قۇرىلىستاردىڭ جوبالاۋ اۋدانى 500 مىڭ مەتر شارشى مەتردەن اسىپ تۇسەدى.
تۇتاستاي العاندا تاتارستانداعى حيميا ونەركاسىبىنىڭ باستى ءتىنىن پوليەتيلەندى قايتا وڭدەۋ جانە نانوتەحنولوگيالار قۇرايتىنىن كورەمىز. سونىمەن بىرگە مۇندا رەسۋرستاردى ۇنەمدەۋ مەن ەنەرگيا تيىمدىلىگىن كوتەرۋ ىسىندە دە نازار اۋدارۋعا تۇراتىنداي جەتىستىكتەر از ەمەس ەكەنى بايقالادى. مەديتسينالىق تەحنولوگيالار سالاسىندا تاتارستاندا شاعىن جانە ورتا بيزنەس شەڭبەرىندە 282 كومپانيا جۇمىس جاسايتىنى دا ۇيرەنۋگە لايىقتى ءۇردىس دەۋگە بولادى. بۇل اسىرەسە رەسپۋبليكا وڭىرلەرى اراسىندا بالاماسى جوق مەديتسينالىق كلاستەر قۇرا بىلگەن اقتوبەلىك مەديتسينا ماماندارى ءۇشىن تىپتەن قاجەتتىرەك ەكەنى تالاسسىز ماسەلە.
سونداي-اق تاتارستاندا اۋىل شارۋاشىلىعىنا جانە بۇدان دا وزگە سالالارعا قولدانۋعا قاجەتتى قوندىرعىلار اقتوبەلىك دەلەگاتسيا مۇشەلەرىنىڭ قىزىعۋشىلىعىن تانىتتى. سونىڭ ءبىرى ۇشقىسسىز باسقارىلاتىن «Flyp» جۇك درونى. ءسوز جوق مۇنداي ءتيىمدى دە جاڭا تەحنولوگيا اقتوبە وبلىسىندا دا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتسا, مۇنىڭ ەشقانداي ارتىقشىلىعى جوق. بۇگىنگى كۇنى اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەر ءوز ونىمدەرىن ساقتاپ قايتا وڭدەۋدە ءارى ونى بۋىپ ءتۇيىپ حالىققا تىكەلەي جەتكىزىپ ساتۋ جۇمىستارىن اتقارۋدا بەلگىلى ءبىر كەدەرگىلەرگە كەزدەسىپ قالىپ جاتادى. بۇل رەتتە ونىڭ ءبارىن ءبىر الاڭدا جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن «قازان» اگروونەركاسىپتىك كەشەنى دە اقتوبەلىكتەرگە ۇلكەن وي سالعانداي اسەردە قالدىق.
اقتوبە ەلىمىزدەگى حالىقارالىق مارتەبەسى بار ءىرى اۋە ورتالىقتارىنىڭ ءبىرى. بۇل فاكتور اقتوبە مەن قازان قالالارى اراسىنداعى اۋە قاتىناستارىن رەتتەۋگە مۇمكىندىك تۋعىزادى. وبلىس اكىمى وڭداسىن ورازالين مەن «يۋۆت اەرو» اق اۋە كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى پەتر ترۋباەۆ ەكى شاحاردىڭ اراسىندا اۋە باعىتتارىن رەتكە كەلتىرۋ جونىندەگى كەلىسىمگە قول قويدى. بۇل ءجايت الداعى ۋاقىتتا ناقتى تۇردە جۇزەگە اساتىن بولسا نۇر ۇستىنە نۇر.
بيىلعى 2019 جىلدىڭ جەتى ايىندا ءبىزدىڭ وبلىس پەن تاتارستان رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى
سىرتقى ساۋدا اينالىمنىڭ كولەمى جيىرما ميلليون اقش دوللارىنا جۋىقتادى. ونىڭ مولشەرى جىل اياعىنا دەيىن تاعى دا وسە تۇسەدى دەگەن ويدامىز. بۇعان بۇگىنگى كەزدەسۋلەر كەزىندە جاسالعان جاڭا كەلىسىمدەر دە ءوز اسەرىن تيگىزۋگە ءتيىس. سونىمەن بىرگە ءبىز قازانعا كەلگەن ساپارىمىز كەزىندە تاتارستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى رۋستام ميننيحانوۆپەن كەزدەسىپ, تۋريزم, كاسىپكەرلىك, دەنساۋلىق, ءبىلىم جانە حيميا ونەركاسىبى سالالارىنداعى ەكى جاقتى قارىم-قاتىناستاردىڭ كەلەشەگىن تالقىلاپ الداعى ۋاقىتتا تىزە قوسىپ جۇمىس جاساۋعا ۋاعدالاستىق, - دەدى گازەت تىلشىسىنە اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى وڭداسىن ورازالين.
مىنە, ەلىمىزدەگى ءوندىرىسى وركەن جايعان وڭىرلەردىڭ ءبىرى اقتوبە مەن تۋىستاس تاتارستان اراسىنداعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستاردىڭ كەيبىر قىرلارى وسىنداي.
اقتوبە – قازان – اقتوبە