اتىراۋدا فاريزا وڭعارسىنوۆانىڭ 80 جىلدىعىنا ارنالعان اپتالىق ءوتتى.
ول – ادالدىقتىڭ ۇلگىسى. اينىماس ادالدىقتىڭ. وتىزدان ەندى اسقان جاسىندا:
..كۇلكىمدى, جايلى كۇنىمدى,
ازاپتى, قايعى-مۇڭىمدى
وزىممەن بولىسكەنىڭ ءۇشىن,
قاتەم مەن جەڭىستەرىم ءۇشىن,
مەنىڭ مىناۋ قيىنداۋ
تاعدىرىم بولىپ
و باستا كورىسكەنىڭ ءۇشىن,
ولەڭ, مەن سەنى ايالاپ وتەم! – دەپ ار الدىندا, جىر الدىندا بەرگەن سەرتىنە عۇمىرىنىڭ سوڭعى ساتىنە دەيىن بەرىكتىك تانىتتى. سول اسىل قاسيەتى اتىراۋدىڭ ماناش دەگەن شاعىن عانا اۋىلىنان قانات قاققان اقىن قىزدى پوەزيا پاديشاسى دەپ حالقى بەرگەن بيىككە كوتەردى.
كورنەكتى اقىن, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, قوعام جانە مەملەكەت قايراتكەرى فاريزا وڭعارسىنوۆا بيىل 80 جاسقا كەلەر ەدى... ءوزى ومىردەن وتسە دە, ولەڭىن قۇرمەتتەگەن, بارشا قازاق ءۇشىن اياۋلى ەسىمگە اينالىپ كەتكەن اتىن قاستەرلەگەن تۋعان جەرى ارداقتى پەرزەنتىن ساعىنىشپەن ەسكە الدى. «پاتشا-ءسوزدىڭ فاريزاسى» اپتالىعىنىڭ اياسىندا اتىراۋ وبلىسىندا كەڭ اۋقىمدى شارالار ءوتتى.
قالانىڭ ەڭ كورنەكتى جەرىنە ورناتىلعان فاريزا وڭعارسىنوۆا ەسكەرتكىشىنىڭ جانىنا اتىراۋلىقتار ءجيى جينالادى. بۇل جولى دا وسى ءۇردىس جالعاسىن تاپتى. مەكتەپ وقۋشىلارى مەن ستۋدەنتتەر ءبىر اپتا بويى ەسكەرتكىش الدىنا كەلىپ گۇل شوقتارىن قويىپ, اقىن ولەڭدەرىن وقىدى. «پاتشا-ءسوزدىڭ فاريزاسى» اپتالىعىنا كەلگەن قوناقتار, زيالى قاۋىم وكىلدەرى دە اتىراۋعا ساپارلارىن وسى جەردەن باستادى. «قازاق پوەزياسىندا ايرىقشا قولتاڭباسىمەن دارالانعان فاريزا وڭعارسىنوۆا – تۇنىق جىردىڭ قاينارىنداي, ار-نامىستىڭ قايراعىنداي بولعان شىعارماشىلىعىمەن ميلليونداردىڭ جۇرەگىن جاۋلاعان اقىن. بۇل ەسكەرتكىش – ەل-جۇرتتىڭ, التى الاشتىڭ اقىن قىزىنا دەگەن قۇرمەتى دەپ ءبىلۋىمىز كەرەك», دەدى قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ باسقارما توراعاسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى ۇلىقبەك ەسداۋلەت.
حالەل دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى – اقىن ءبىلىم العان جوعارى وقۋ ورنى. وتكەن جىلى ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىنا ەسكەرتكىش تاقتا ورناتىلدى. ال 80 جىلدىعىنا وراي رەسپۋبليكالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا ۇيىمداستىرىلدى. «ستۋدەنت فاريزا, ءبىز ونى ءفارۋ دەپ اتايتىنبىز, ەرەكشە ىزدەنگىش ەدى. قولىنان كىتاپ تۇسپەيتىن. ادەبيەت ۇيىرمەسىنە بىرگە قاتىستىق. جازۋى وتە ادەمى بولاتىن, سويلەمدەگى ءار ءسوز, ءاربىر ءارىپ قاتاردا تۇرعان سولداتتارداي, ءبىرى ىلگەرى, ءبىرى كەيىن ەمەس, تىزبەكتەلىپ تۇسەتىن», دەپ ەسكە الدى اقىننىڭ كۋرستاسى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور قادىر ءجۇسىپ.
مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى اقۇشتاپ باقتىگەرەەۆا: «فاريزا – باقىتتى اقىن. ەلىنىڭ ماحابباتىنا يە بولدى. بۇل شارادان دا حالىق سۇيىسپەنشىلىگىن كورىپ, كوڭىلىمىز قۋاندى», دەپ ادەبيەت الەمىنە بىرگە كەلگەن كەزدەرىنەن ەستەلىك ايتتى. سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ كەڭەسشىسى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى گۇلسىم ەڭسەپوۆا فاريزا وڭعارسىنوۆانىڭ جۋرناليستىك قىزمەتى توڭىرەگىندە ءسوز قوزعادى.
وبلىس اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن وبلىستىق مادەنيەت, ارحيۆتەر جانە قۇجاتتاما باسقارماسىنىڭ تاپسىرىسى بويىنشا «بىرەگەي» قوعامدىق قورى شىعارعان «ار مەن اقىن» دەرەكتى ءفيلمى جانە «جىر – مەنىڭ جالعىز تارلانىم» اۋديوولەڭدەر جيناعىنىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى دە وسى اپتالىق اياسىندا ءوتتى.
اسقاقتىق پەن نازىكتىك
باعزى كۇندەردەن بەرى اقىن اتاۋلىنىڭ ميسسياسى قانداي ەدى؟ اتاق پەن لاۋازىمنىڭ شىعارماشىلىق ادامى ءۇشىن ماڭىزى قانداي؟ ايەل اقىنعا ءوزىن مويىنداتۋ قانشالىقتى قيىن؟ فاريزا فەنومەنىنىڭ سىرى نەدە؟ ماحامبەت اتىنداعى وبلىستىق قازاق دراما تەاترى ساحنالاعان «ار مەن اقىن» سپەكتاكلى وسىنداي ساۋالدارعا جاۋاپ ىزدەۋىمەن دە اسەرلى بولدى. قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى, اقىن ءاليا داۋلەتباەۆانىڭ دراماتۋرگياداعى العاشقى قادامى پاتشا كوڭىل كورەرمەننىڭ كوڭىلىنەن شىقتى. رەجيسسەر جانات تەلتاەۆ, سۋرەتشى تەمىربەك مۇحتاروۆ, كومپوزيتور بولات قوحامانوۆ, حورەوگراف انار ەسەنعاليەۆالار باس قوسقان شىعارماشىلىق ۇجىمنىڭ ەڭبەگى اقتالدى. «كەز كەلگەن ساحناعا ۇيالماي الىپ شىعۋعا بولاتىن دۇنيە. كوڭىلىمىزدەگىنى قوزعادى. شابىتتانىپ تۇرمىز. اتىراۋ وڭىرىندەگى ساحنالىق قويىلىمداردا فاريزا ءموتيۆى پايدا بولعان. بۇل ءبىزدى قۋانتادى», دەپ سپەكتاكلدەن كەيىنگى اسەرىمەن ءبولىستى مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, جازۋشى انەس ساراي.
ءۇش جىل بۇرىن وبلىس اكىمى نۇرلان نوعاەۆتىڭ قولداۋىمەن اتىراۋدا «فاريزا جۇلدىزدارى» اتتى جاس اقىندار كلۋبى قۇرىلدى. وڭىردەگى مادەني-كوپشىلىك شارالارعا بەلسەندى قاتىسىپ جۇرگەن تالانتتى جاستار اقىن تويىنا دا ۇلكەن دايىندىقپەن كەلدى. اپتالىق اياسىندا ۇيىمداستىرىلعان «اسقاقتىق پەن نازىكتىك» اتتى پوەزيا كەشىندە كلۋب مۇشەلەرى ونەر كورسەتتى. مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, جازۋشى قاجىعالي مۇحامبەتقالي ۇلى: «ولەڭى وزىنە, ءوزى ولەڭىنە ۇقسامايتىن اقىندار بولادى. فاريزا ول قاتاردان ەمەس ەدى. ونىڭ ءوزى ولەڭى ەدى, ولەڭى ءوزى ەدى. ءبۇتىن بولمىس, تۇتاس تالانتتىڭ وسى قاسيەتى ونىڭ اتىن ەنشىلەگەن كلۋبتىڭ ءار مۇشەسىنە جۇعىستى بولسىن دەپ تىلەيمىن», – دەپ باتاسىن بەردى.
«جىر جۇلدىزى – فاريزا» رەسپۋبليكالىق ايتىسى دا اتىراۋعا ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى جاس اقىنداردى جينادى. ەكى كۇنگە سوزىلعان جىر الامانىنىڭ باس بايگەسىن باتىسقازاقستاندىق تالعات مىقي جەڭىپ الدى.
«پوەزيا پاديشاسى – بوياۋلار تىلىندە»
كەمەڭگەر ءابىش كەكىلباەۆ: «ماعان قۇرمانعازى ولەڭ جازسا, وزىنە قاي جاعىنان دا جاقىن تۇرعان ماحامبەتشە ەمەس, بۇگىنگى فاريزاشا جازاتىن سياقتى, ال ەگەر فاريزا اياق استىنان كومپوزيتور بولىپ كەتسە, تاپ قۇرمانعازىشا سىلتەيتىن ءتارىزدى بولىپ كورىنەدى دە تۇرادى. ەگەر سۋرەتشى بولسام, بۇل ەكەۋىنىڭ كوزىندە تەبىرەنگەن تەرەڭ مۇڭنان ىتقىپ شىققان ءمولدىر تامشى كوز جاسى مەن ىتىرىنعان ىزانىڭ ويناقشىعان شوق ۇشقىنىن قاتار بەينەلەر ەدىم. ءبىر-بىرىنە قىرىق قايناسا سورپاسى قوسىلمايتىن كۇيرەكتىك پەن وتكىرلىكتىڭ, نازىكتىك پەن جىگەردىڭ, قاسىرەت پەن قايراتتىڭ مۇنداي ۇيلەسىمى رۋح بولمىسىنىڭ ەڭ تۇڭعيىق ءدراماتيزمىن ءدال ۇستاي الاتىن ۇلى سۋرەتكەرلەردە كەزدەسسە كەرەك», دەپ جازادى. ال ناعىز سۋرەتشىلەر اقىن فاريزا بەينەسىن قالاي كورەدى؟ قارىنداشپەن قاعاز بەتىنە تۇسكەن شايىر سۋرەتى قانداي سىر ايتادى؟ «پوەزيا پاديشاسى – بوياۋلار تىلىندە» اتتى رەسپۋبليكالىق سۋرەتشىلەر سيمپوزيۋمىنا قاتىسۋشىلار ءتورت كۇن بويى تالماي تالاپتاندى. ەلىمىزگە بەلگىلى سۋرەتشىلەر جايىق جاعاسىنداعى مۋزەيگە جينالىپ, فاريزا وڭعارسىنوۆانىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىنا قاتىستى سۋرەتتەر سالدى.
– ءبىر ادامنىڭ وبرازىن جاساۋعا ارنالعان ستۋديالىق سيمپوزيۋم قازاقستاندا العاش رەت ءوتىپ وتىر. وسى جۇمىستىڭ حالقىمىزدىڭ ارداقتى اقىن قىزىنىڭ قۇرمەتىنە ارنالعانى دا بىزگە شابىت بەردى, – دەيدى قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, تۇركىستان وبلىسى بەينەلەۋ ونەرى مۋزەيىنىڭ باسشىسى اينابەك وسپانوۆ. –فاريزا وڭعارسىنوۆانىڭ «ساندۋعاش» اتتى تۇڭعىش جىر جيناعىنىڭ نەگىزىندە جاس كەزىندەگى بەينەسىن قاعازعا ءتۇسىردىم. ەكىنشى ەڭبەگىم – «نامىسقوي ۇرپاق» ارقىلى اقىننىڭ قازاق پوەزياسىنا نايزاعايداي جارقىلداپ, نامىستىڭ الداسپان قىلىشىنداي وتكىرلىكپەن كەلگەنىن كورسەتۋگە تىرىستىم.
اسىلىندا, «تالانتتى ادام بارلىق جاعىنان تالانتتى» دەگەن ءسوزدىڭ جانى بار. فاريزا وڭعارسىنوۆا قارا ءسوزدىڭ عانا شەبەرى ەمەس ەدى. توگىلتىپ كۇي تارتاتىن, اۋەلەتىپ ءان شىرقايتىن ونەرىن كوپشىلىك جاقسى بىلەدى. ونىڭ ولەڭدەرىنە جازىلعان ادەمى اندەر تالاي ساحنانىڭ ءسانىن كەلتىرىپ ءجۇر. رەسپۋبليكالىق ەسترادا انشىلەرىنىڭ بايقاۋىنا قاتىسقان ونەرپازدار اقىن تۋعان جەرىنە كەلىپ, ەلدىڭ ريزاشىلىعىنا بولەندى. بايقاۋدىڭ باس جۇلدەسىن ن.ءجانتورين اتىنداعى اتىراۋ وبلىستىق فيلارمونياسىنىڭ ءانشىسى ايبار عاني ۇلى يەلەندى.
– ابايدىڭ ء«ولدى دەۋگە بولا ما, ايتىڭدارشى, ولمەيتۇعىن ارتىنا ءسوز قالدىرعان», دەگەن ءسوزى وسىندايدا ەسكە تۇسەدى. فاريزا وڭعارسىنوۆانىڭ اقىندىق, جازۋشىلىق, مەملەكەتتىك قايراتكەرلىگىنە بايلانىستى اتاقتارىن ايتپاعاندا, ءبىز ءۇشىن ەڭ قىمباتى – ول اتىراۋ توپىراعىنىڭ پەرزەنتى. فاريزا پوەزياسى – وسكەلەڭ ۇرپاقتى جىگەرلىلىككە, باتىلدىققا, وتانسۇيگىشتىككە تاربيەلەيتىن قۋاتتى پوەزيا», دەدى اپتالىقتىڭ قورىتىندى كەشىندە وبلىس اكىمى نۇرلان نوعاەۆ. وسى شاراعا ارنايى كەلىپ قاتىسقان مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى نۇرعيسا داۋەشوۆ: «اسقاقتاتىپ جىر, كۇمبىرلەتىپ كۇي توككەن تاماشا كەشتى ۇلت رۋحىنىڭ مەرەكەسى, ولەڭنىڭ تويى دەۋگە بولادى. قازاق حالقى باردا فاريزا ەسىمى ماڭگى جاساي بەرەدى», دەپ لەبىزىن ارنادى.
«جەر بەتىندە جۇمىر باستى جان باردا, ولاردىڭ كوكىرەگىندە مىناۋ جارىق دۇنيەنىڭ سان-ساپات قىر-سىرىن ويلاپ تىپىرشيتىن جۇرەك باردا وڭعارسىنوۆا شابىتىنىڭ جۇلدىزى بارعان سايىن بيىكتەپ, بارعان سايىن مازداي تۇسەر. سۋرەتكەرگە جارادار جانعا شيپا, سەرگەلدەڭ سەزىمگە باسۋ, مازاسىز ويعا كوشباسشى بولا بىلگەننەن ارتىق باقىتتىڭ كەرەگى نە؟», دەپ جازعان ەدى ءابىش كەكىلباەۆ. سول باقىتقا لايىق اقىننىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى فاريزا ەكەنىن ەل-جۇرتىنىڭ شەكسىز قۇرمەتى دە ايقىنداپ تۇرعانداي.
اتىراۋ