اقشاعىل دەيتىن اياداي عانا اۋىلدا ون بەس شاقتى ءتۇتىن بار. شويىن جولدىڭ بويىنداعى شاعىن عانا بۇيىعى بەكەت. مۇنداعى تۇرعىنداردى اسىراپ وتىرعان وسى تەمىر جول. ەركەك كىندىكتىلەرىنىڭ تۇگەلگە جۋىعى وسىندا بىرەۋى جول شەبەرى, ەكىنشىسى ۆاگون قاراۋشى, ءۇشىنشىسى ۆوكزال بويىنشا كەزەكشىسى سياقتى جۇمىستاردى اتقارىپ, ناپاقا تابادى.
اقشاعىلدىڭ ۇستىنەن كۇنىنە سانداعان پويىز سارى دالانى دۇبىرلەتىپ ءوتىپ جاتادى. وسىلار ستانسا باسىنان ءوتىپ بارا جاتقانىندا ۇستىنە جەڭسىز قىزعىلت سارى كۇرتەشە كيگەن جىگىت اعاسىنىڭ قىراعى كوزدەرى ۆاگوندار مەن ونىڭ شويىن دوڭعالاقتارىنا وقتاي قادالىپ تۇرادى. ويتپەسە بولمايدى: قاس-قاعىم ساتتە ول قانداي دا ءبىر كەمىستىك بولسا, سونى كورىپ ۇلگەرۋى كەرەك.
ەربول تەمىرحانوۆتىڭ اقشاعىل ستانساسىندا «بالقاش ۆاگون پايدالانۋ دەپوسىنىڭ» اعا ۆاگون قاراۋشىسى بولىپ جۇمىس ىستەپ جۇرگەنىنە دە تۇپ-تۋرا 20 جىل بولىپتى. جاۋاپتى جۇمىسىنا مىعىم. وسى جىلدار ىشىندە جوعارى جاقتان تەك ماقتاۋ عانا ەستىدى.
جاۋاپتى دەگەننەن شىعادى عوي, بىردە قوستاناي – الماتى باعىتىمەن كەتىپ بارا جاتقان جولاۋشىلار پويىزىنىڭ دوڭعالاعىنداعى اقاۋدى بايقاپ قالعانى بار. دەرەۋ جوعارىعا دابىل قاعىپ, پويىزدى توقتاتقان. دوڭعالاعى اقاۋلى ۆاگون اعىتىلىپ الىنىپ, اقادىر ستاساسىنداعى جوندەۋ دەپوسىنا جىبەرىلدى دە, ونىڭ ىشىندەگى جولاۋشىلار باسقا ۆاگوندارعا كوشىرىلگەن ەدى...
ەربولدىڭ زايىبى سالتانات بالا تاربيەسىمەن ۇيدە وتىرادى. قۇداي بەرگەن ءتورت بالاسىنىڭ ۇلكەنى ءوزىنىڭ جولىن قۋىپ, تەمىر جول سالاسىندا جۇمىس ىستەپ ءجۇر. ەكى نەمەرە ءسۇيىپ وتىرعان اتا بۇل كۇندە.
اۋىلدا تۇرعان سوڭ قولىنا ازىن-اۋلاق مال ۇستايدى. ەكى ۇيىردەي جىلقىسى بار. ونىڭ ءبىرى قازاقى جىلقى دا, ەكىنشى ءۇيىرى كىلەڭ تازا قاندى جانە بۋدان شىققان قىلقۇيرىقتاردان تۇرادى.
«وسى وڭىردە, – دەيدى ەربول شاقشاسىن ەتىگىنىڭ تاقاسىنا تىقىلداتىپ قويىپ, – مىنا اقشاعىلدان اتشاپتىرىم شالتاس دەگەن جەردە رايىمقۇل دەگەن بولىس بولعان اتامىز تۇرىپتى. سول كىسى زامانىندا قوستاناي جاعىنان اسىل تۇقىمدى جىلقى اكەلىپ, ونى قازاقتىڭ قارابايىر جىلقىسىمەن شاعىلىستىرىپ, شابىسقا بار, جۇرىسكە مىعىم بۋدان شىعارعان ەكەن. وسى اڭگىمەنىڭ ماعان اسەرى قاتتى بولدى. «بولماساڭ دا ۇقساپ باق» دەگەن, ءبىراز جىلدان بەرى مەن دە وسى يگىلىكتى ىسكە بوس ۋاقىتىمنىڭ ءبارىن ارناپ كەلەمىن».
ەربول اۋىلداستارىنىڭ «بۇل ۇزىنسيراق نەمەلەرىڭ قىستا تەزەگىمەن بىرگە قاتادى» دەگەن قىرشاڭقى ءسوزىن جوققا شىعارعىسى كەلەدى. ناتيجەسى دە جوق ەمەس. مۇنىڭ بۋدان جىلقىلارى ارقانىڭ اقشۇناق ايازى مەن ارقىراعان بورانىنا, جازىنىڭ مي قايناتار ىستىعىنا شىدامدى بولىپ شىقتى.
«بەس-التى بۋىننان كەيىن وسىنداي دارەجەگە جەتتى, دەيدى ول ءوز ىسىنە كوڭىلى توق كەيىپپەن. – قازىر بۇل جىلقىلار قىس بويى قازاقى ۇيىرمەن بىرگە تەبىندەپ شىعادى. مۇمكىن قازانات جىلقى سياقتى مايىن ىشىنە جيمايتىن شىعار. بىراق تا مەن ءۇشىن جىلقى مالىنىڭ سىرتقى سىمباتى, ۇزاق جۇرىسكە شىدامدىلىعى, شاپقاندا قۇستاي ۇشقان جۇيرىكتىگى الدەقايدا ماڭىزدى. جىلقىعا تەك ەت دەپ قارايتىن قازاقتان قاشىقتاۋ جۇرۋگە تىرىسامىن».
بۇگىنگى كۇندە ەربول ءوزى تۇراتىن اقشاعىل جانە ماڭايداعى كيىكتى, بوساعا اۋىلدارىندا قازاقتىڭ ۇلتتىق سپورت ويىنى – كوكپاردى ءبىر كىسىدەي ناسيحاتتاپ جۇرگەن جان. جالاڭ سوزبەن عانا ەمەس, ناقتى ىسىمەن. جاسىنىڭ ەردىڭ جاسى ەلۋگە كەلىپ قالعانىنا قاراماستان, قىزدى-قىزدىمەن جاس جىگىتتەرمەن جاعالاسىپ دوداعا ءتۇسىپ كەتەتىنى دە بار. ەربولدىڭ مىنگەن اتتارى وزگە جىلقىدان الدەقايدا بيىك, كۇش جاعىنان مىعىم بولىپ كەلەدى. ال سىرتقى تۇرقىنىڭ سۇلۋلىعى ادامعا ەرىكسىز تاڭداي قاقتىرادى.
كوكپار ءوز الدىنا, الداعى ۋاقىتتا ەربول اتتارىن بايگەگە قوسۋدى ويلاستىرىپ ءجۇر. «بىزدەي قاراپايىم ادامعا بايگەگە جۇيرىك اپارىپ قوسۋ وڭاي شارۋا ەمەس. جۇگىرەتىن ات بار, بىراق شاما جوق. ول ءۇشىن تەحنيكا, قارجى كەرەك دەگەندەي. ءساتىن سالسا, كورشىمنىڭ جۇك كولىگىن مالعا ايىرباستاسام با دەپ ءجۇرمىن. سونى قايتا جابدىقتاپ, ات تاسىعانعا جايلى قىلىپ ىستەپ الماقشىمىن» دەيدى ەربول.
بەس-التى جىلدان بەرى بۋدانداستىرىپ كەلە جاتقان جۇيرىكتەرىنە بەك سەنىمدى ول. «بىلتىرعى كۇزدە ءبىر اتىم قارا جەردە قوياندى اتتاتپادى» دەيدى. جۇيرىك ات ءوز الدىنا, ەربولدىڭ تاعى ءبىر سۇيىكتى ءىسى – تازى ۇستاۋ. قازىر ونىڭ قولىندا اتىراپقا اتاعى جايىلعان كوكقاسقا تازىلاردىڭ تۇقىمى بار. قازاقتىڭ تازا قۇماي تازىسى. «وزدەرى جۇرەكتى كەلەدى. قاسقىرعا تايسالماي تۇسەدى. الدىڭعى جىلى قابان الدى» دەيدى ءوزى اڭشى, ءوزى ءانشى ەربول.
ءيا, ەربولدىڭ انشىلىك ونەرى دە بار. جاس كەزىندە ارقادان شىققان اتاقتى انشىلەر ەرلان تولەۋتاي, ەرلان قۇجيمانوۆ سىندى ونەرپازدارمەن بىرگە ءجۇرىپ, تالاي توي-دۋماننىڭ كوركى بولعان. قازىر بۇل ونەرىن بالا-شاعانىڭ, تۋعان-تۋىستىڭ قىزىعىندا عانا كورسەتەدى.
«مىنا ءوڭىردىڭ ءاربىر تاسىنا تاريح بۇققان. بۇل ماڭدا ارقاعا اتى ءمالىم اقجولتاي اعىباي, تاڭىباي, بورانقۇل باتىرلار, رايىمقۇل بولىس, قىزىلدىڭ قۋعىنىنان 33 جىل قاشقان اتاقتى داۋىلباي سياقتى جاقسى مەن جايساڭ ءومىر سۇرگەن. نەبىر قۇپياسىن ىشكە بۇككەن ۇڭگىرلەردىڭ قاي جەردە ەكەنىن بىلەمىن. وسىدان ون جىل بۇرىن با ەكەن, جىلقى قاراپ ءجۇرىپ ەكى بالبال تاستى كورگەنىم بار. سولاردى ىزدەپ تاۋىپ العىم كەلىپ ءجۇر. ماماندارىنا كورسەتسەم بە دەيمىن», دەيدى اقشاعىلدىڭ ەربولى. بۇرىن قۇدايبەرگەننىڭ ەربولى ەدى, بۇگىندە جۇرت ونى «اقشاعىلدىڭ ەربولى» دەپ قۇرمەتپەن اتايدى.
مىنە, قازاقتىڭ الاقانداي اۋىلىندا وسىنداي كوكىرەك كوزى وياۋ, ۇلتىنىڭ اسىل مۇرالارىنا سەرگەك قارايتىن, جۇمىسىنا ىقتياتتى قاراپايىم ازامات تۇرادى. بولات جولدىڭ بويىمەن جۇيتكىگەن جۇردەك پويىز بەن سايىن دالادا قۇستاي ۇشقان جۇيرىك ات ونىڭ ءومىرىنىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالعان.
قاراعاندى وبلىسى,
شەت اۋدانى,
اقشاعىل اۋىلى