كاسىپ اشۋعا دەمەۋ بولعان جوبا

ايتەۋىر ءبىر كاسىپپەن اينا­لىسسام, ءسويتىپ وتباسىلىق بيۋد­جەتتى ءسال دە بولسا مولايت­سام دەگەن نيەت كوپتەن بەرى كو­كىرەگىندە ءجۇر ەدى. بىراق اۋىلدىق جەردە تۇتىنۋشى تا­با قويۋ قيىن. قاي جۇمىستىڭ جالىنا جارماسارىن بىلمەي جۇرگەندە, جاڭا باعدارلاما جايىندا ەستىگەن. العاشىندا سەنەر-سەنبەسىن بىل­مەدى. بۇل نە قىلعان «باتپان قۇيرىق» دەپ ويلاعان دا قوي­عان. اۋىل جاستارىنىڭ ءبىرازى حابارسىز ەكەن, ءتىپتى سان-ساققا جۇگىرتىپ كۇدىكتەنگەن ءۋاج ايتاتىندار دا تابىلدى. ايتپەسە قايتارىمسىز اقشا دەگەن بولا ما؟ ءتىپتى ەت جاقىن تۋىسىڭ دا ءدال وسىلاي قارايلاسا قوي­مايدى عوي. وسىنداي وي تول­قىتقان تاڭىرگۇل تورەباي ءبىر ءۇمىت جەتەكتەپ, اۋدان­دىق اكىم­دىككە كەلىپ, جاڭا جوبانىڭ ءمان-جايىن بىلگەن. شىن ەكەن. جەر­دەن جەتى قويان تاپقانداي قۋان­دى. ءبىر ءىستىڭ باسىن باستاۋعا باس­تاپقى قاراجاتىن تابا الماي جۇر­گەندە تاماشا كومەك بولاتىن ءتۇرى بار.

باعدارلامانىڭ مانىمەن تا­نىسىپ قاراسا, ەڭ الدىمەن ءدال ءوزى ءتارىزدى جاستاردىڭ جا­يىن ويلاعان دۇنيە ەكەن. نە­گىزىنەن جۇمىسسىز جانە تابىسى تومەن جاستارعا كو­مەكتەسپەك. باياعىدان بىلسە عوي. ءتىپتى جا­ڭالىق تا ەمەس, 2017 جى­لى باس­­تالىپ قازاقستاننىڭ ءتورت وب­­لىسىنان ەكى مىڭنان اس­تام قاتىسۋشى قامتىلىپ ۇل­گەر­­گەن. 2018 جىلى وسى جوبا شەڭ­­­بەرىندە 3500-دەن استام جاس مەملەكەتتىك قولداۋعا يە بول­­عان. ءبىر ميلليونعا دەيىنگى گرانتتىڭ ۇستىنەن الەۋمەتتىك شاكىرتاقى دا تولەنەدى.

ءوتىنىش بەرگەن سوڭ نيەتىنە وراي جولىنىڭ وڭعارىلا كەت­كەنى. العاشقى 500 مىڭ تەڭگەگە ەكى سيىر ساتىپ الدى. ءسۇتى بۇ­لاقتاي قارا الا سيىرلار. قازىر وڭىردە قارا مالدىڭ باعاسى اس­پانداپ تۇر, اقشاسى ەكى-اق باس­قا جەتتى. ارقايسىسى 200 مىڭ تەڭگەدەن. قالعان ءجۇز مىڭ تەڭگەگە ارپا سا­تىپ الدى. مال باققان سوڭ جەم-ءشوبىن دە ويلاۋ كەرەك قوي. ءبىر جاقسىسى, تاڭىرگۇل تورەباي تۇراتىن ۆيك­توروۆكا اۋىلىنىڭ ماڭى تۇگىن تارتسا مايى شىعاتىن جەر. اينالا ويدىم-ويدىم قا­يىڭ-قاراعايلى قالىڭ ورمان. ور­مان ءىشى, ماڭايى ون سان شوپكە بوگىپ تۇر. ەرىنبەگەن ادام ەكى سيىر­دىڭ ءشوبىن قول شالعىمەن دە شاۋىپ الا الادى. ءتىپتى باس­تاپقى بەتتە تەحنيكانىڭ دا تەك­كە كەرەگى جوق. بىرتە-بىرتە ءوز قولى ءوز اۋزىنا جەتكەن سوڭ تەح­نيكا دا بولا جاتار.

– بۇرىن بىزگە مال بىتپەگەن ەدى, – دەيدى تاڭىرگۇل. – مىنە, مەم­­­لەكەتتىڭ قامقورلىعى ار­قىلى اۋىزىمىزعا اعارعان ءتيىپ جاتىر. شىنىن ايتۋ كەرەك, بۇل وتە ماڭىزدى كومەك. جالعىز ءبىز عا­نا ەمەس, جۇمىسسىز جۇرگەن اۋىل جاستارى ءتورت ت ۇلىك مال ءوسى­­رىپ, ەڭبەك ەتەتىن بولسا, جاس­تار اۋىلدا ورنىعىپ قالار ەدى. جاس وتباسى بولعان سوڭ, ومىرگە كىش­كەنتايلارىنىڭ كەلۋى زاڭدى. بالا­لار كوبەيگەننەن كەيىن شا­عىن اۋىلدارداعى قالت-قۇلت ەتىپ تۇر­عان ءبىلىم وشاقتارى دا جا­بىلمايدى. ال مەكتەبى بار اۋىلدار ەشقاشان تاراپ كەت­پەيدى. كۇنۇزاق نە ىستەرىن بىل­مەي جۇرگەن جاستار پايدالى كا­سىپپەن اينالىسسا, ۇساق-تۇيەك قىلمىس تا تىيىلماق.

جوبا شارتى بويىنشا مەم­لەكەتتىك قولداۋعا يە بولعان تا­­ڭىر­گۇلدىڭ ەكى كومەكشىسى بار. جول­داسى ەرگەنبەك پەن ابىسىنى سەرەكگۇل سادۋاقاس قولعابىسىن تي­گىزەدى. تەگىن ەمەس, ارينە. جو­با­دا كورسەتىلگەنىندەي, ستيپەن­ديا تولەنەدى. بۇل ارادا ءبىر اي­تا كەتەرلىگى, جوعارى ءبىلىمدى ادام­دارعا 60 مىڭ تەڭگە, ورتا بىلىم­دىلەرگە 40 مىڭ تەڭگە كولەمىندە.

جوبا بويىنشا نار تاۋەكەل ەتىپ تىربانىپ تىرشىلىك ەتىپ جات­­­قانداردىڭ ءبىرى – شاعالالى اۋىلىنىڭ تۇرعىنى گۇلنۇر امىر­­­باەۆا. گۇلنۇر ءوزىنىڭ مۇم­­كىندىگىن سارالاي كەلە, قابىر­عاسىمەن كەڭەسىپ بارىپ حالىققا تىگىن قىز­مەتىن كورسەتۋدى قولعا العان. اۋىل ورتاسىنداعى ەكى قاباتتى عيماراتتىڭ كەڭ دە جا­رىق ءبىر بولمەسىن جالعا الىپتى. قاسىندا كومەكشىلەرى بار. شىلدە ايىنىڭ باسىنان باستاپ جۇمىس ىستەپ جاتىر. قۇلپىرتىپ قۇراق كورپە, جايقالتىپ پەردە تىگەدى. بالالار كيىمىن دە. كو­نەتوزدارىن جاماپ-جاسقاپ تا بەرەدى. ءوزىنىڭ ايتۋىنا قا­را­عاندا, اۋىل-ايماقتا ءدال مۇن­داي قىزمەت ءتۇرى بولماعان سوڭ جۇمىسى العا باسۋدا.

– جاستار جىلىنا بايلانىستى كور­سەتىلىپ جاتقان كومەككە ءدان رازىمىز, – دەيدى گۇلنۇر امىر­باەۆا. – وسى جوبا ار­قىلى قانشاما جاس ەل قاتارىنا قو­سى­لىپ, ەڭسە تۇزەپ قالاتىن بولدى.

ەندىگى ءبىر تالاپتى جاس گاۋ­ھار ساعاديەۆا. گاۋھاردىڭ جوباسى «كاۋسار قىمىز» اتالادى. كاۋ­سار قىزىنىڭ ەسىمى ەكەن. قۇ­لىنشاقتاي قۇلدىراڭداپ جۇر­گەن ءسابيدىڭ نەسىبەسى كوپ بولسىن دەپ ىرىمداپتى. جوباعا قا­تىسىپ, العاشقى قولىنا تي­­گەن 500 مىڭ تەڭگەنىڭ 400 مىڭىنا ق ۇلىندى بيە ساتىپ العان. قال­عان قاراجات جەم-شوپكە جۇم­سالماق.

– قىمىز باپتاۋ وڭاي شارۋا ەمەس, – دەيدى گاۋھار. – قىر-سى­رىن جاڭا ۇيرە­نىپ جاتىر­مىن. اۋىز تيگەندەر قىمىزىم­دى ماق­­­­تايدى.

جوبا شارتى بويىنشا كوپ بالالى وتباسىلار, مۇگەدەكتەر جانە زەينەت­كەرلەردىڭ 19 وتباسىنا جاردەمدەسەدى ەكەن. ءوزى باپتاعان قىمىزىمەن. كەلى­سىلگەن مەرزىم التى اي. التى اي­دان سوڭ قاسيەتتى كۇبىدەن قو­تارىلعان بار قىمىزعا ءوزى يە. ءسۇتتى بيەدەن تاۋلىگىنە 8-10 ليتر ءسۇت ساۋىلادى. دايىن قى­مىزدى ارنايى ىدىستارعا قۇ­يىپ, جاڭاعى وتباسىلارعا اپتا ارالاتىپ اپارىپ بەرەدى.

ادال ەڭبەگىمەن ابىروي تا­­­بۋ­عا ۇم­تىلعاندار اۋداندا از ەمەس. ماسەلەن, «جانەل» جو­­با­سى بويىنشا كاسىبىن باستاعان ءمادينا قوستانوۆا زەينەتكەرلەر مەن مۇ­گە­دەكتەرگە تەگىن كومەك كور­سە­تە­تىن سالون اشقان. وعان قوسا جۇ­مىسسىز جۇرگەن جاستاردى شاشتاراز كاسىبىنە باۋلۋدا. زەرەندى اۋىلىنىڭ تۇرعىنى گۇلبارام شالاباەۆا بالالاردىڭ ويىن بولمەسىن اشقان. قازىر بۇل ماڭ كۇمىس كۇلكىگە كومكەرىلىپ تۇر. اشىلعاننان بەرى ەكى جۇز­دەن استام بالالار ارنايى جاب­دىق­تالعان بولمەگە كەلىپ ۋاقىت­تارىن كوڭىلدى وتكىزۋدە. ال پري­­رەچنوە اۋىلى­نىڭ تۇر­عى­نى كاميلا امانجولوۆا ءسۇت ونىم­دەرىن وندىرۋمەن اينالىسا­دى. جۇمىسىن شىلدەدە باس­تا­عان. كۇن سايىن كوپ بالالى جا­نە الەۋ­مەتتىك جاعىنان از قام­تىل­عان وتباسىلارىن ءوز ونىمى­مەن قام­تاماسىز ەتىپ وتىر.

مۇنداي مىسالداردى كوپتەپ كەل­تىرۋگە بولادى. ەڭ باستىسى, جو­با ارقىلى جاستاردىڭ بو­يىن­داعى جىگەر وتى لاۋلاپ, ءوز قول­دا­رىنان كەلەتىن كاسىپپەن اينالىسۋدا. بۇل اسىرەسە, اۋىلدىق جەردىڭ الپىس ەكى تامىرىنا جان بىتىرگەن جاقسى باستاما بولدى.

اقمولا وبلىسى