سەيسەنبى, 5 اقپان 2013 7:20
ويپاتتى جەردىڭ تۇمانى ويلاندىرادى
كوكشەتاۋ – الماتى باعىتىنداعى جولاۋشىلار ۇشاعىنىڭ اپاتقا ۇشىراپ, ادامداردىڭ قازا تابۋى قابىرعا قايىستىرار قايعى بولىپ, بارشانى قيناپ وتىر. اپات ايتىپ كەلمەيدى, ءومىر بار جەردە ءولىم بار دەسەك تە, قايتالانعان وقيعا ويلاندىرۋعا ءتيىس. وسىنداي جايلاردان الار ساباقتىڭ ءبىرى اۋەجايلاردىڭ حال-كۇيى, ورنالاسقان مەكەنى بولسا كەرەك.
سەيسەنبى, 5 اقپان 2013 7:20
ويپاتتى جەردىڭ تۇمانى ويلاندىرادى
كوكشەتاۋ – الماتى باعىتىنداعى جولاۋشىلار ۇشاعىنىڭ اپاتقا ۇشىراپ, ادامداردىڭ قازا تابۋى قابىرعا قايىستىرار قايعى بولىپ, بارشانى قيناپ وتىر. اپات ايتىپ كەلمەيدى, ءومىر بار جەردە ءولىم بار دەسەك تە, قايتالانعان وقيعا ويلاندىرۋعا ءتيىس. وسىنداي جايلاردان الار ساباقتىڭ ءبىرى اۋەجايلاردىڭ حال-كۇيى, ورنالاسقان مەكەنى بولسا كەرەك. رەداكتسيامىزعا وسى كۇندەردە قاتار كەلگەن ەكى پىكىردىڭ دە يەلەرى نەگىزىنەن ءبىر ويدى ورتاعا سالادى – الماتى اۋەجايىن قالادان الىستاۋ, تۇمان تورلامايتىن تۇسقا, قاپشاعاي ماڭايىنان سالۋ جونىندەگى كەزىندە كوتەرىلىپ, قارجى قيىندىعىنا بايلانىستى جۇزەگە اسپاعان ۇسىنىستى قايتادان قاراۋدىڭ كوكەيگە قونىمدىلىعىن ايتادى. ۇكىمەت دەڭگەيىندە عانا شەشىم تابۋى مۇمكىن مەملەكەتتىك ماسەلەگە ءتيىستى ورىندار نازار سالادى دەپ سەنەمىز.
سوڭعى كەزدە ەلىمىزدە بولعان اۋە اپاتتارى بارىمىزگە وي سالاتىنى انىق. بۇل ءبىزدىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىمىزدى نىعايتا ءتۇسىپ, اۋە قاتىناسىنداعى جاۋاپكەرشىلىك تالاپقا باسا نازار اۋدارتادى.مەن وتكەن عاسىردىڭ الپىسىنشى جىلدارىندا بولعان ۇشاق اپاتىن باسىمنان وتكەرگەن جانمىن. سول كەزدە دە ءبىز مىنگەن اۋە كولىگى الماتى ماڭىندا, تۇماندى اۋا رايىنىڭ سالدارىنان اپاتقا ۇشىرادى دەپ حابارلانعان ەدى. مىنە, وسىنداي جايتتاردان كەيىن كىسىگە وي كەلەدى. نەگىزى الماتى قالاسى ويپاتتى جەرگە ورنالاسقان. ويپاتتى جەردەن تۇمان ارىلمايدى. ءبىر كەزدەرى وسىنداي سەبەپتەرگە بايلانىستى الماتى اۋەجايىن باسقا جەرگە كوشىرىپ, قاپشاعاي ماڭىنان جاڭا اۋەجاي سالۋ ماسەلەسى كوتەرىلگەن ەدى. جانە ول جەردە تۇمان بولمايتىندىعى دا دالەلدەنگەن-ءدى. سول اڭگىمە قارجىعا كەلىپ تىرەلگەننەن كەيىن ۇمىت بولىپ قالدى. مەنىڭشە, الماتى اۋەجايىن قاپشاعاي ماڭىنا كوشىرۋ ماسەلەسى ورىندى قوزعالىپ, ول بۇگىندە ۋاقىتتىڭ ءوزى تالاپ ەتىپ وتىرعان قاجەتتىلىككە اينالعانىن مويىنداۋىمىز كەرەك.حالىقارالىق تالاپتارعا سۇيەنەر بولساق, اۋەجايلار قالا اۋماعىنان الشاق جەردە ورنالاسۋى كەرەك. الماتى اۋەجايى ءبىر كەزدەرى قاتەلىكپەن سالىنعان نىسان ەدى, ەندى سول قاتەلىكتى تۇزەتەر كەز كەلدى. قازىرگى اۋەجايدىڭ تۇرعان جەرى – الاتاۋدىڭ باۋرايى, الىپ قالانىڭ ىقتاسىنى. مۇنداي جەردە تۇمان سەيىلمەيدى. ونىڭ ۇستىنە اۋەجاي ماڭىندا اۋماعى ۇلكەن ەكى بىردەي قوقىس الاڭى بار. ول دەگەنىڭىز, ءتۇرلى قۇستار كوپ قوناقتايتىن جەر دەگەن ءسوز. بۇگىن تۇماننىڭ سەبەبىنەن بولعان اۋە اپاتىنان كوز جۇمعان بوزداقتارىمىزدى ازا تۇتىپ وتىرمىز, ەرتەڭ قۇستاردىڭ كەسىرىنەن حالىق تاعى دا قايعى جۇتۋى كەرەك پە؟!دامىعان ەلدەرمەن يىق تىرەسە الاتىنداي ساپالى اۋەجاي سوعۋ قولىمىزدان كەلەدى جانە ونى ءبىزدىڭ بۇگىنگى ەكونوميكالىق جەتىستىكتەرگە جەتكەن جاعدايىمىز دا كوتەرەدى. مۇنى ءبىر دەڭىز. ەكىنشىدەن, ءبىز ءبىر بيلىككە باعىنعان ءبىرتۇتاس ەلمىز, سوندىقتان دا ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك بولىپ تابىلاتىن اۋە قاتىناسى دا ءبىر قولعا باعىنۋى ءتيىس, ول – مەملەكەت بولۋى كەرەك! بىزدە اۋە قاتىناسىن بىرنەشە كومپانيا اتقاراتىنىن, اۋا رايىنا قاتىستى ۇشۋ رەيستەرى توقتاتىلعان كەزدە كەيبىر كومپانيالاردىڭ ۇشاقتارى قارجى تابۋ ءۇشىن تاۋەكەلگە بارىپ, اسپانعا كوتەرىلىپ جاتاتىنى تۋرالى تەلەديداردان حالىق قالاۋلىلارى دا ايتىپ جاتىر. تاعى دا ءبىر ماسەلە, سول اۋە كومپانيالارى قارجى ۇنەمدەپ ەسكى ۇشاقتار ساتىپ اكەلەدى, سونى تىيۋ كەرەك. مەملەكەتتىك تۇرعىدان قاتاڭ تالاپ قويىپ, ەسكى ۇشاقتاردى پايدالانۋعا جول بەرمەگەن ءجون. ويتكەنى, ادام ومىرىنەن ەشتەڭە قىمبات ەمەس.الماتى اۋەجايى تۇمانعا بايلانىستى كەشەگى ۇشاقتىڭ قونۋىنا رۇقسات بەرمەدى دەيدى. نەگە ول وبلىس ورتالىعى تالدىقورعانعا بارىپ قونباعان؟ نەگە مىناۋ تۇرعان بىشكەك اۋەجايىنا بۇرىلمايدى؟ تالدىقورعان مەن بىشكەكتەن جولاۋشىلاردى الماتىعا جەتكىزۋدى شىعىنعا ساناپ, ادام ومىرىنە جاۋاپتى ەكەندىكتەرىن ەسكەرمەگەندىگى قالاي؟! بۇل جەردە جەكە مەنشىك كومپانيالار ۇشاقتارىنا جاعارمايدى ولشەپ بەرەتىندىگى تاعى دا ويعا ورالا بەرەدى. قارجىنى ويلاپ, شىعىننان قاشىپ, ادام ومىرىنە ءاتۇستى قارايتىن كومپانيالاردى جاۋاپتى قىزمەت ورىندارى قاتاڭ قاداعالاۋعا الۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيمىن.حالىقارالىق ۇيىمدارعا مۇشە بولىپ وتىرعان ەلىمىزگە شەتەلدىك قوناقتار كۇندە كەلىپ جاتىر, بۇيىرتسا ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىن وتكىزەمىز, ونىڭ سىرتىندا ەلىمىزدى, جەرىمىزدى كورۋگە اعىلىپ كەلىپ جاتقان تۋريستەر دە بارشىلىق. كۇنى ەرتەڭ شەتەلدەردە قازاقستاننىڭ اۋە قاتىناسى تۋرالى جاعىمسىز پىكىر قالىپتاسسا, ول الگىندەي جەكە مەنشىك كومپانيالاردىڭ ەمەس, ەلىمىزدىڭ ابىرويىنا نۇقسان كەلمەي مە؟! سوندىقتان دا, الماتى اۋەجايىن الىپ مەگاپوليسكە ىرگەلەس قاپشاعاي ماڭىنا كوشىرۋ ۋاقىت تالابى ەكەندىگىن نازارعا الىپ, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى رەتىندە تياناقتى شەشىمىن تابۋى ءتيىس دەگەن وي بار.ءسابيت دوسانوۆ,مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى.الماتى.
قاپشاعايدان قوسىمشا اۋەجاي سالۋ كەرەك
ۇشاق اپاتى جونىندە ءارتۇرلى ءپىكىرلەر ايتىلىپ جاتىر. بىرەۋلەر اۋە كەمەسى كومپانياسىن سىناپ, «اقشا تابۋدىڭ سوڭىنا ءتۇسىپ, ۇشاقتارىنىڭ تەحنيكالىق ساپاسىنا جەتە كوڭىل بولمەيدى, بەنزيندى ۇنەمدەيدى» دەپ سىناپ تا جاتىر. ول سىننىڭ قانشالىقتى دۇرىس, بۇرىسىن ارنايى قۇرىلعان ۇكىمەتتىك ساراپشى توپ انىقتاي جاتار.مەنى كوپ ويلاندىرىپ, تولعاندىرعان جاي – كوكشەتاۋدان ۇشىپ شىققان ۇشاق الماتى اۋەجايىنا امان-ەسەن جەتتى عوي. تەحنيكالىق اقاۋى نەمەسە بەنزينى جەتىمسىز بولسا, ول مەجەلى جەرگە جەتە الار ما ەدى؟ ال ونىڭ قونۋىنا الماتى اۋەجايى نەگە رۇقسات ەتپەدى؟ وسى سۇراق مەنى قاتتى مازالادى. تۇماندى جەلەۋ ەتكەنىمىز ءجون بە؟ تۇمان ءبىر بيىل ەمەس, جىلدا كەزدەسىپ جۇرگەن جوق پا؟ ەكىنشى سۇراق: الماتى اۋەجايىندا تۇماندى كۇنى, ياعني قيىن جاعدايعا بايلانىستى ۇشاق قوناتىنداي قوسالقى الاڭقايدىڭ جوعى قالاي؟مەنىڭشە, ەڭ ۇلكەن كەمشىلىك – الماتى اۋەجايىنىڭ بۇگىنگى كۇن تالابىنا جاۋاپ بەرە المايتىن مۇشكىل حالىنە بايلانىستى. انا جىلدارى قاپشاعاي قالاسى ماڭىندا قوسالقى اۋەجاي سالىنباقشى دەگەن قۋانىشتى حاباردى گازەتتەر مەن كوگىلدىر ەكران جۇرتقا جاريالاعان ەدى. ءتىپتى, ورىنىن دا بەلگىلەپ, قازىعىن دا قاققان-دى. كەيىن قارجىنىڭ تاپشىلىعىنان قۇرىلىس جۇرگىزىلمەي قالدى.ەندى, قۇدايعا شۇكىر, ەڭسەمىزدى تىكتەپ, ەس جيدىق ەمەس پە؟ ءتىپتى ءبولىنگەن قارجىنى يگەرە الماي جاتقاندار دا بارشىلىق قوي ءبۇگىندە, وكىنىشكە وراي. ونىڭ ءۇستىنە الماتى كۇن ساناپ, جىل ساناپ ءوسىپ, تۇرعىن حالقىنىڭ سانى ميلليوننان اسىپ كەتكەلى قاشان؟ ەندەشە, الماتىلىقتارعا قوسالقى اۋەجايدىڭ سالىنۋى كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماڭىزدى شارا دەپ بىلەمىن.تۇماندى كۇنى «الماتى اۋەجايى قابىلداماي جاتىر» دەپ كۇتۋشى زالداردا قانشاما جولاۋشىلار سارىلىپ وتىرادى. ءسويتىپ, ولار التىن ۋاقىتتارىن دا, دەنساۋلىقتارىن دا جوعالتادى.ءبىز تابيعاتقا قارسى شىعا المايمىز, ول مۇمكىن ەمەس. تۇماندى ىدىراتىپ, قالاعان جاعىمىزعا قاراي ىعىستىرۋ قولىمىزدان كەلمەيدى. مۇنى ۇمىتپاي, قابىلەت-مۇمكىندىگىمىزگە قاراي ارەكەت ەتكەنىمىز ابزال.مەن شەتەلدىڭ 48 مەملەكەتىندە بولدىم. سونداعى بايقاعانىم, ولاردىڭ كوپشىلىگىندە اۋەجايلار قالادان 70-80 شاقىرىم شالعايدا ورنالاسقان. مىسالى, دومودەدوۆو ماسكەۋدەن 50 شاقىرىمداي جەردە. جولاۋشىلاردى قالاعا تاسىلمالدايتىن كولىك ماسەلەسى وڭ شەشىلگەن. ەشكىم سارىلىپ كۇتىپ, ازاپ شەكپەيدى.قازىر قاپشاعاي قالاسى ماڭىنان زامان تالابىنا جاۋاپ بەرەتىن قوسالقى اۋەجاي سالۋعا مەملەكەتىمىزدىڭ شاماسى جەتەدى. ول سالىنسا, ءوزىن-ءوزى اقتايتىنى ەكىباستان بەلگىلى. بۇل ەكونوميكامىزعا دا, حالقىمىزعا دا پايدالى. ويتكەنى, ونىڭ تابىسىمىزعا تابىس, دامۋ قارقىنىمىزعا جاڭا ەكپىن اكەلەرى ءسوزسىز. تاعى ءبىر ەسكەرەر جاعداي, ەكسپو-2017-ءنىڭ اشىلۋى قۇرمەتىنە ءوزىمىزدىڭ قالالارىمىزدان دا, شەتەلدەردەن دە جانكۇيەرلەر ميلليونداپ كەلمەك. ولاردىڭ تالايى استانادان قايتىپ كەتپەيتىنى, جولى ءتۇسىپ تۇرعاندا تابيعاتى اسەم الماتىنى تاماشالايتىنى, مەدەۋگە, شىمبۇلاققا, شارىنعا بارعىسى كەلەتىنى دە بەلگىلى.ولاردىڭ كوڭىلدەرىنىڭ شات, مەرەيلەرىنىڭ ۇستەم بولۋىن دا ويلاعانىمىز ابزال. ەگەر الىستان كەلگەن سىيلى قوناقتارعا جاقسى جاعداي جاساپ, قۇرمەت كورسەتە الساق, ابىرويىمىزعا ابىروي قوسىلارى, مەرەيىمىزدىڭ بيىك بولارى ءسوزسىز. سوندىقتان, قاپشاعاي ماڭىنان جاڭا اۋەجايدىڭ سالىنۋىن قولعا الماي بولمايدى. ءبىزدىڭ بۇل ءتىلەگىمىزدى ۇكىمەت ەسكەرىپ, ءتيىستى قورىتىندى شىعارادى دەگەن سەنىمدەمىز.ءمۇسلىم دايىربەكوۆ,قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى.الماتى.